Funkcje zarządzające u osób w wieku senioralnym o różnym poziomie potrzeb edukacyjnych

Karolina Byczewska-Konieczny,

Maria Kielar-Turska

Abstrakt

Executive functions in older adults of various level of educational needs
In old age the decrease of cognitive performance connected with natural ageing processes is observed. The deterioration primarily affects memory and attention functions (Jagodzińska, 2008; Oberauer, 2006). It was indicated that the level of cognitive competences is strongly connected with learning (Brooks, Weaver, Scialfa, 2006). People in old age who are more intellectually active have less problems in cognitive functioning (Jagodzińska, 2008).
The article presents results of studies conducted to verify hypothesis concerning the relation between the level of educational needs and efficiency of their executive functions. 25 people, aged 71-88, participated in the study. Educational needs and four aspects of executive functions: plasticity, inhibition, working memory and planning were measured. Results confirms the relationship between educational needs of seniors and two aspects of executive functions: plasticity and working memory, while the most significant relations concerns plasticity.
 

Słowa kluczowe: senility, executive functions, educational needs
References

Aleksander T. (1985), Potrzeby kulturalno-oświatowe (w świetle badań sondażowych na terenie Małopolski). Kraków: Zeszyty Naukowe UJ.

Bromley D.B. (1969), Psychologia starzenia się. Warszawa: PWN.

Brooks B.L., Weaver L.E., Scialfa C.T. (2006), Does Impaired Executive Functioning Differentially Impact Verbal Memory Measures in Older Adults with Suspected Dementia? The Clinical Neuropsychologist, 20, s. 230–242.

Chabior A. (2000), Rola aktywności kulturalno-oświatowej w adaptacji do starości. Radom, Kielce: Instytut Technologii Eksploatacji.

Craik F.I.M. (2002), Human Memory and Aging [w:] L. Bäckman, C. von Hosten (red.). Psychology at the Turn of the Millennium. Vol. I. Cognitive, Biological, and Health Perspectives. Hove: Psychology Press.

Davis P.S. (2005), Planning and Problem Solving in Well – Defi ned Domains [w:] R. Morris, G. Ward (red.). The Cognitive Psychology of Planning. New York: Psychology Press.

Gioia G.A., Isquith P.K., Retzlaff P.D., Espy K.A. (2002), Confi rmatory Factor Analysis of the Behavior Ratio Inventory of Executive Function (BRIEF) in a Clinical Sample. Child Neuropsychology, 8 (4), s. 249–257.

Goldstein J.H., Cajko L., Oosterbroek M., Michielsen M., van Houten O., Salverda F. (1997). Video Games and the Elderly. Social Behavior and Personality, 25, 345–352.

Hughes T.F. (2009), The Role of Lifestyle Factors in Cognitive Aging and Dementia. Dissertation Abstracts International Section A: Humanities and Social Sciences, 70 (2-A), s. 652.

Jagodzińska M. (2008), Psychologia pamięci. Badania, teorie, zastosowania. Gliwice: Helion.

Jodzio K. (2008), Neuropsychologiczne badania funkcji wykonawczych u schyłku życia. Psychologia Rozwojowa, 13 (1), s. 13–24.

Kemper S., Kemtes K. (2000), Aging and Message Production and Comprehension [w:] D. Park, N. Schwarz (red.). Cognitive Aging: a Primer. Philadelphia: Psychology Press.

Kray J., Lindenberger U. (2000), Adult Age Differences in Task Switching. Psychology and Aging, 15, s. 126–147.

Kocowski T. (1978), Potrzeby człowieka: koncepcja systemowa. Wrocław: Zakład Naukowy im. Ossolińskich.

Oberauer K. (2006), Różnice w funkcjach poznawczych związane z wiekiem i cechami indywidualnymi [w:] R.W. Engle G. Sędek U. von Hecker D.N. McIntosh (red.). Ograniczenia poznawcze. Starzenie się i psychopatologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Pakuła M. (2007). Postawy osób starszych wobec edukacji. Studium teoretyczno-diagnostyczne. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Putko A. (2008), Dziecięca „teoria umysłu” w fazie jawnej i utajonej a funkcje wykonawcze. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Salthouse T.A., Atkinson T.M., Berish D.E. (2003), Executive Functioning as a Potential Mediator of Age--Related Cognitive Decline in Normal Adults. Journal of Experimental Psychology, 132 (4), s. 566–594.

Schooler C., Mulatu M.S., Oates G. (1999), The Continuity Effects of Substantively Complex Work on the Intellectual Functioning of Older Workers. Psychology and Aging, 14 (3), s. 483–506.

Sivan B.A. (1996), Test Pamięci Wzrokowej Bentona. Wydanie piąte. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego .

Smith E.E., Jonides J. (1999), Storage and Executive Processes in the Frontal Lobes. Science, 283, s. 1657–1661.

Stern Y. (2002), What is Cognitive Reserve? Theory and Researchapplication of the Reserve Concept. Journal of the International Neuropsychological Society, 8, s. 448 –460.

Stoltzfus E.R., Hasher L., Zacks R.T. (1996), Working Memory and Aging: Current Status of the Inhibitory view [w:] J.T.E. Richardson, R.W. Engle, L. Hasher, R.H. Logie, E.R. Stoltzfus, R.T. Zacks (red.). Working Memory and Human Cognition. New York: Oxford University Press.

Strauss E., Sherman E.M.S., Spreen O. (2006), A Compendium of Neuropsychological Test: Administration, Norms, and Commentary, Third Edition. New York: Oxford University Press.

Stuart-Hamilton I. (2006), Psychologia starzenia się. Poznań: Zysk i S-ka.

Suchy Y., Kraybill M. (2007), The Relationship Between Motor Programming and Executive Abilities: Constructs Mesaured by the Push – Turn – Taptap task from the Behavioral Dyscontrol Scale – Electronic Version. Journal of Clinical and Experimental Neuropsychology, 29 (6), s. 648–659.

Unsworth N., Heitz R.P., Engle R.W. (2006), Pojemność pamięci operacyjnej w gorącym i zimnym poznaniu [w:] R.W. Engle, G. Sędek U. von Hecker, D.N. McIntosh (red.). Ograniczenia poznawcze. Starzenie się i psychopatologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Wheeler M.A. (2000), Episodic Memory and Autonoetic Awareness [w:] W.E. Tulving, F.I.M. Craik (red.). The Oxford Handbook of Memory. New York: Oxford University Press.

Willis S.L., Schaie K.W, Martin M. (2009), Cognitive Plasticity [w:] V. Bengtson, M. Silverstein, N. Putney, D. Gans (red.). Handbook of Theories of Aging. New York, Springer Publishing Company.

Wnuk W. (2008), Idea rozwoju jako czynnik profi laktyki starzenia się [w:] A. Fabiś (red.). Aktywność społeczna, kulturalna i oświatowa seniorów. Bielsko-Biała: BGS.

Zazzo R. (1974), Metody psychologicznego badania dziecka. Warszawa: PZWL.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna
publikowana kwartalnie w internecie.