Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 1187/16 Wpisanie do rejestru zabytków układu urbanistycznego. Wpisanie do rejestru zabytków dodatkowo budynku

Ewelina Kowalska,

Mariusz Szatkowski

Abstrakt

Przedmiot głosowanego orzeczenia stanowią dwie odrębne instytucje, a mianowicie: ochrona zabytku na podstawie wpisu do rejestru zabytków układu urbanistycznego oraz pojedynczy wpis do rejestru zabytków budynku (nieruchomości). Wpisanie do rejestru zabytków układu urbanistycznego jest wpisem obszarowym, a nie indywidualnym, co nie oznacza, że obiekty znajdujące się na takim obszarze nie podlegają ochronie zabytków. W orzecznictwie należy dostrzec dość liczne rozbieżności  odnośnie do wzajemnych relacji pomiędzy wpisem obszarowym a wpisem indywidualnym, dlatego też celem przedmiotowej glosy jest ich rozróżnienie i szczegółowa analiza. Każdy z budynków wchodzących w skład układu wpisanego do rejestru zabytków może być wpisany odrębnie do rejestru zabytków. Nie jest równoznaczne z tym, iż niewpisanie do rejestru zabytków takiego budynku powoduje nieobjęcie ochroną wynikającą z wpisu do rejestru zabytków historycznego układu urbanistycznego. Inny jest tu oczywiście zakres takiej ochrony jako elementu układu urbanistycznego niż indywidualnego wpisu. W przypadku wpisu obszarowego, jakim jest wpis układu urbanistycznego, ochronie podlegają zewnętrzne cechy obiektów, które łącznie tworzą konceptualną całość, co ma na celu zachowanie najcenniejszych elementów historycznego rozplanowania oraz kompozycji przestrzennej zespołu.

Commentary on the Judgment of the Supreme Administrative Court of 7th March 2018,File reference number II OSK 1187/16: Entry of an Urban Layout in the Register of Monuments; Additional Entry of a Building in the Register of Monuments

Abstract

The object of the commented ruling concerns two separate issues, namely: the protection of a monument based on an entry of urban layout in the official Register of Monuments, and a single entry of a building (real estate) in the Register of Monuments. The entry of an urban layout in the Register of Monuments is classified as an area entry, not an individual one, which does not imply that objects located in such an area are exempt from monument protection. Applicable jurisprudence indicates quite a few discrepancies regarding the mutual relations between area entry and individual building entry, which determine the purpose of this commentary - to distinguish and analyse them in detail. What remains relevant is that while each of the buildings included in the layout entered in the Register of Monuments can be included separately into the register, this does not equate to a presumption that failing to enter such a building in the register precludes the legal protection resulting from an entry of the historic urban layout in the selfsame register. Of course, the scope of this protection will vary depending on whether the building registered corresponds to an urban layout rather than an individual entry. In the case of an area entry - the entry of an urban layout - the protection of the external features of the area’s related objects, which collectively form a conceptual whole, is protected, which aims to preserve the most valuable elements of the historical layout as well as the spatial composition of the complex.

Słowa kluczowe: zabytek, układ urbanistyczny, rejestr zabytków , Monument, urban layout, register of monuments
References
Ginter A., Michalak A., Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Komentarz, Warszawa 2016. 
Pruszyński J., Dziedzictwo kultury Polski. Jego straty i ochrona prawna, t. 1, Zakamycze, Kraków 2001. 
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury, tekst jedn. Dz. U. z 1999 r. Nr 98, poz. 1150 z późn. zm. 
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2187 ze zm., z 2018 r. poz. 10. 
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 września 1993 r., sygn. akt SA/Po 3224/92, LEX nr 10852. 
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA 730/97, LEX nr 144011.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 216/11, LEX nr 1083633. 
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1733/11, LEX nr 1361598. 
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 1187/16, LEX nr 2495695. 
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2684/17, LEX nr 2504658. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 196/17, LEX nr 2308593. 
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 960/10, LEX nr 694527. 
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 3462/15, LEX nr 2106751. 
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2017 r., VII SA/Wa 1875/16, LEX nr 2463352. 
Zalasińska K., Historyczny zespół budowlany, w: K. Zeidler (red.), Leksykon prawa ochrony zabytków. 100 podstawowych pojęć, C.H. Beck, Warszawa 2010. 

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.

Pierwotną formą czasopisma jest wersja papierowa.