„Starajcie się o dobre imię, o spokojność sumienia” – testament Tekli Kronenberg

Anna Dybała-Pacholak

Abstrakt

“STRIVE FOR A GOOD NAME AND PEACE OF CONSCIENCE”: THE TESTAMENT OF TEKLA KRONENBERG

The main goal of publishing this source is to make available a document of the type that remains unexplored and unrecognized, especially within the field of Jewish studies. The nineteenth-century testament of Tekla Kronenberg deepens our knowledge about the Kronenberg family in general and its female members in particular. In notary deeds we find primarily male testaments. It is therefore relevant to publicize a female testament which may prove helpful in historical research on women. It is possible to examine this document from various perspectives, such as the value of charity, the attitude toward converts, the extent of social bonds (what things were left and to whom? were inheritors mainly male, or female?). In addition, an analysis of the means of expressing emotions regarding particular persons mentioned in the testament enables us to make a quality assessment of family bonds. As a result, it sheds new light on a Jewish family’s life.  

Słowa kluczowe: testament, testament etyczny, egodokument, rodzina żydowska, cedaka / will, ethical will, egodocument, Jewish family, tsedakah
References

Bibliografia

1. Źródła archiwalne

Archiwum Państwowe w Warszawie

Kancelaria Notariusza Jana Jasińskiego, sygn. 11.

Kancelaria Notariusza Józefa Noskowskiego, sygn. 82.

Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego

Prace doktorskie, sygn. 348/36: Wiernicka Anna, Życie codzienne żydowskich zamożnych rodzin warszawskich w latach 18081875. Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem Elżbiety Mazur, Warszawa 2008.

2. Źródła opublikowane

Abrahams Israel, Jewish Ethical Wills, „The Jewish Quarterly Review” 3 (1891), nr 3.

Abrahams Israel, The Testament of Eleazar ben Samuel, „The Jewish Quarterly Review” 4 (1892), nr 2.

Abrahams Israel, Testament of Leb Norden, „The Jewish Quarterly Review” 4 (1892), nr 2.

Frenk Ludwik, Testament Judyty Jakubowicz-Zbytkower, „Nowe Życie” 1 (1924), nr 3.

Friedman Lee M., Wills of Early Jewish Settlers in New York, Baltimore 1915.

Hebrew Ethical Wills, wybór i oprac. Israel Abrahams, Philadelphia 2006.

Ignotus [Adolf Peretz], Finansjera warszawska (18701925) (z osobistych wspomnień), red. Aldona Podolska-Meducka, Warszawa 2008.

Justyniarska-Chojak Katarzyna, Testament i inwentarz pośmiertny Izaaka Berka Sankowicza z Ożarowa (1803), „Kwartalnik Historii Żydów” (2008), nr 4.

Kaufmann David, Testament of Abraham Sommo Portaleone, „The Jewish Quarterly Review” 4 (1892), nr 2.

Klint Paweł, Testamenty szlacheckie z ksiąg grodzkich wielkopolskich z lat 16811700, Wrocław 2015.

Kronenberg Leopold Juljan, Wspomnienia, Warszawa 1933.

Legat Berka Sonnenberga czyli o zaskakującej karierze mimowolnego dobroczyńcy, tłum. i oprac. Marcin Wodziński, „Studia Judaica” 7 (2004), nr 1.

Prawo cywilne obowiązujące w Królestwie Polskim, t. 1, wyd. Stanisław Zawadzki, Warszawa 1860.

Świątkowski Henryk, Taryfa domów miasta Warszawy i Pragi z planem ogólnym i 128 szczegółowych planików ulic i domów, Warszawa 1852.

Taryfa domów miasta stołecznego Warszawy dla wygody publicznej nowo wydanaz dołączeniem przedmieścia Pragi i domów za rogatkami będącychtudzież opisu historycznego tej stolicy, Warszawa 1821.

Testamenty chłopów polskich od drugiej połowy XVI do XVIII wieku, oprac. i wyd. Janusz Łosowski, Lublin 2015.

Testamenty szlachty Prus Królewskich z XVIII wieku, oprac. Wiesław Nowosad, Jacek Kowalkowski, Warszawa 2016.

Wijaczka Jacek, Testament Moszka Kuszlowicza z Kozienic z 1759 roku, „Między Wisłą a Pilicą” 2 (2001).

Wodziński Marcin, Cawato szel Berek Sonenbergha-kariera ha-maftija szel nadwan al korcho, „Gal-Ed” 22 (2010).

Wysmułek Jakub, Testamenty mieszczan krakowskich (XIVXV wiek), Warszawa 2015.

Złotkowski Dariusz, Wiedząc dobrze to z wyroków Boga Najwyższego kto się rodziumierać musi…”. Testamenty z pierwszej połowy XIX wieku w świetle akt notariuszy częstochowskich, cz. 1–3, Częstochowa 2005–2011.

3. Opracowania

Bałaban MajerHistoria Żydów w Krakowie i na Kazimierzu 13041868, t. 1–2, Kraków 1931, 1936.

Bar-Levav Avriel, Egodokumentim be-cawaot musar, [w:] Ha-awar we-meewer loejonim be-historia we-be-filosofiaSzaj le-Eleazar Wajnrib, red. Amir Horowitz, Ora Limor, Ram Ben-Shalom, Avriel Bar-Levav, Ra’anana 2006.

Bar-Levav Avriel, Ganz so wie zu meinen Lebzeiten”: Jüdische ethische Testamente als Ego-Dokumente, [w:] Selbstzeugnisse und Ego-Dokumente frühneuzeitlicher Juden in AschkenasBeispieleMethoden und Konzepte, red. Birgit E. Klein, Rotraud Ries, Berlin 2011.

Bar-Levav Avriel, Ritualization of Death and LifeThe Ethical Will of Rabbi Naph­tali ha-Kohen Katz, [w:] Judaism in Practice: From the Middle Ages through the Early Modern Period, red. Lawrence Fine, Princeton 2001.

Bar-Levav Avriel, When I Was Alive”: Jewish Ethical Wills as Egodocuments, [w:] Egodocuments and HistoryAutobiographical Writing in Its Social Context since the Middle Ages, red. Rudolf Dekker, Rotterdam 2002.

Bartoszewicz Agnieszka, Projekt wydawnictwa „Katalog testamentów z ksiąg sądowych małych miast polskich do 1525 roku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 63 (2015), nr 4.

Chiel Arthur A., An Ethical Will, „American Jewish Historical Quarterly” 61 (1972), nr 3.

Domańska Ewa, Historie niekonwencjonalneRefleksje o przeszłości w nowej humanistyce, Poznań 2006.

Instrukcja wydawnicza dla źródeł historycznych od XVI do połowy XIX wieku, red. Kazimierz Lepszy, Wrocław 1953.

Kitowski Piotr, Sukcesja spadkowa w mniejszych miastach województwa pomorskiego w II połowie XVII i XVIII wiekuStudium prawno-historyczne, Warszawa 2015.

Kołodziejczyk Ryszard, Kronenberg Samuel Eleazar, [w:] Polski Słownik Biograficznyt15z66Wrocław 1970.

Kozłowska Teresa, Rodzina żydowska w świetle akt notarialnych powiatu skalbmierskiego z lat 18171835, „Kwartalnik Historii Żydów” (2002), nr 2.

Mazur Elżbieta, Dobroczynność w Warszawie XIX wieku, Warszawa 1999.

Wiernicka AnnaEpsteinowie – warszawiacy zapomniani, [w:] Skąd się biorą warszawiacyMigracje do Warszawy w XIVXXI wieku, red. Katarzyna Wagner, Krzysztof Zwierz, Przemysław Piechocki, Warszawa 2016.

Wiernicka AnnaThe House of Herman EpsteinContribution to the History of Warsaw Bourgeoisie in the Mid-19th Century, „Acta Poloniae Historica” 94 (2006).

Wiernicka Anna, Spiritual GenealogyA look at Polish Notary Documentation, 26th IAJGS International Conference on Jewish Genealogy, New York 2006, on-line: Jewish Records Indexing – Poland, http://jri-poland.org/help/Polish-Notary-Documentation-Anna-Wiernicka.pdf [dostęp: 13 maja 2017].

Wiernicka AnnaWarszawski zamożny dom bankierski w drugiej połowie XIX wieku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 52 (2004), nr 2.

Wiernicka AnnaZ okruchów rzeczy o zajęciach w czasie wolnymBogate mieszczaństwo żydowskie pierwszej połowy XIX w. (w świetle inwentarzy pośmiertnych), [w:] Kobieta i kultura czasu wolnego, t. 7, red. Anna Żarnowska, Andrzej Szwarc, Warszawa 2001.

Żor AndrzejKronenbergDzieje fortuny, Warszawa 2011.