Żyd patrzy na chłopa… Wiejskie przestrzenie i chłopscy bohaterowie. Kilka przykładów z literatury jidysz

Alina Molisak

Abstrakt

THE JEW IS LOOKING AT THE PEASANT… RURAL SPACES AND PEASANT HEROES: SOME EXAMPLES FROM YIDDISH LITERATURE

The article is an analysis of several texts from Jewish literature. The main purpose is to see how the characters of villagers were construed and how the rural space functioned in texts created by Yiddish writers. Rural space is the sphere of professional and sociocultural contacts within which heroes are placed and by which their fate is influenced. Jewish–peasant relations are the most interesting aspects of the narratives.

Słowa kluczowe: Żydzi, chłopi, wieś, relacje społeczno-kulturowe / Jews, peasants, countryside, social and cultural relations
References

1. Źródła opublikowane

Alejchem Szolem, Notatki komiwojażera, tłum. Jakub Appenszlak, Warszawa 1958.

Alejchem  Szolem, Z jarmarku, tłum. Michał Friedman, Wrocław 1989.

Perec Icchok Lejb, Wybór opowiadań, tłum. Anna Dresnerowa, Wrocław 1958.

Perle Jehoszua, Żydzi dnia powszedniego, tłum. Michał Friedman, Wrocław 1998.

2. Opracowania

Bałaban  Majer, Kiedy i skąd przybyli Żydzi do Polski, Warszawa  1931.

Bartal  Israel, Non-Jews and Gentile Society in East European Hebrew and Yiddish Literature, 1856–1914, Polin” 4 (1989).

Bartal  Israel,  Porec i arendarz. Portret Polaków w literaturze żydowskiej, tłum. Emilia Padoł, [w:] Polskie tematy i konteksty literatury żydowskiej, red. Eugenia Prokop-Janiec, Marek  Tuszewicki, Kraków 2014.

Hein-Kircher Heidi,  Blank  Inge,  I. L. Peretz’ Blick auf das shtetl: Die Reportage über seine Provinzreise in historischer Perspektive, „Aschkenas” 11 (2001), nr 2. Inglot Mieczysław, Postać Żyda w literaturze polskiej lat 1822–1864, Wrocław 1999.

Kwestia żydowska w XIX wieku. Spory o tożsamość Polaków, red. Grażyna Borkowska, Magdalena Rudkowska, Warszawa  2004.

Miron  Dan,  The Image of the Shtetl and Other Studies of Modern Jewish Literary Imagination, Syracuse 2001.

Molisak Alina, 1863 rok w żydowskiej perspektywie, [w:] Rok 1863. Narodziny nowej Polski, red. Monika  Rudaś-Grodzka i in., Warszawa  2016.

Molisak Alina, Żydzi-chłopi, Teksty Drugie”  (2017), nr 6.

Opalski Magdalena, The Jewish Tavern-Keeper and His Tavern in Nineteenth-Century Polish Literature, Jerusalem 1986.

Petrovsky-Shtern Yohanan, Sztetl. Rozkwit i upadek żydowskich miasteczek  na Kresach Wschodnich, tłum. Joanna Gilewicz, Kraków 2014.

Polonsky Antony,  Dzieje Żydów w Polsce i Rosji, tłum. Mateusz Wilk, Warszawa 2014.

Prokop-Janiec Eugenia, Etnopoetyka,  [w:] Kulturowa teoria literatury 2. Poetyki, problematyki, interpretacje, red. Teresa  Walas, Ryszard Nycz, Kraków 2012.

 Prokop-Janiec Eugenia, Kategoria pogranicza we współczesnych studiach żydowskich, [w:] taż, Pogranicze polsko-żydowskie. Topografie i teksty, Kraków 2013.

Prokop-Janiec Eugenia, Kulturowe i literackie kontakty  polsko-żydowskie,  [w:] Polacy Żydzi. Kontakty kulturowe i literackie, red.  Eugenia Prokop-Janiec, Kraków 2014.

Roszkowski  Wojciech,  Gospodarcza rola większej prywatnej własności ziemskiej w Polsce 1918–1939, Warszawa  1986.

Shmeruk Chone, Legenda o Esterce w literaturze jidysz i polskiej, tłum.  Monika Adamczyk-Garbowska, Warszawa  2000.

The Shtetl: Image and Reality, red. Gennady Estraikh, Mikhail Krutikov,  Oxford 2000.

The Shtetl: New Evaluations, red. Steven T. Katz, New York 2007.

Studia z dziejów Żydów w Polsce. Materiały edukacyjne dla szkół średnich i wyższych, t. 1, red. Zofia Borzymińska,  Warszawa  1995.

Żydzi w Polsce. Dzieje i kultura. Leksykon, red. Jerzy Tomaszewski,  Andrzej  Żbikowski, Warszawa  2001.

3. Źródła internetowe

Wirtualny Sztetl, Muzeum Historii Żydów Polskich Polin, http://www.sztetl.org.pl/pl [dostęp:  4 października 2017].