Between the text and the page: Żołtarz Dawidów in manuscript and print

Magdalena Charzyńska-Wójcik

Abstrakt

The objective of the paper is to argue against a common denotation for Walenty Wróbel's sixteenth-century translation of the Psalter into Polish and its printed version prepared by Andrzej Glaber. It is customary to treat Glaber's interventions into Wróbel's rendition as purely editorial and, in effect, consider the printed version of the Żołtarz to be the work of Wróbel. On the basis of Glaber's treatment of one syntactic phenomenon (the placement of the possessive pronoun in an NP), the paper shows that Glaber's involvement into Wróbel's text far exceeds what Glaber is usually credited with. Therefore, the paper claims that the two works –the manuscript and its printed edition –should be classified and discussed as distinct productions.

Abstrakt

Celem artykułu jest ukazanie rozbieżności pomiędzy polskim Psałterzem w XVI-wiecznym przekładzie Walentego Wróbla a jego drukowanym wydaniem przygotowanym przez Andrzeja Glabera. Przyjęło się sądzić, że interwencje Glabera w tekst Wróbla miały charakter wyłącznie redakcyjny i w związku z tym drukowaną wersję Żołtarza uważa się za dzieło Wróbla. Analiza sposobu, w jaki Glaber potraktował jedno wybrane tu dla przykładu zjawisko składniowe (pozycja zaimka dzierżawczego w stosunku do członu głównego we frazie nominalnej), ukazuje, że stopień interwencji Glabera w tekst Wróbla znacznie przekracza zakres interwencji redakcyjnych, o jakich czytamy w literaturze przedmiotu. Dlatego też artykuł stawia tezę, że obie wersje tekstu – rękopiśmienną i drukowaną – winno się traktować jako odrębne dzieła. 

Słowa kluczowe: Psałter, Walenty Wróbel, Andrzej Glaber, manuscript, print, syntax of NP, Biblical translation , Psałterz, rękopis, druk, składnia frazy nominalnej, tłumaczenie biblijne
References

Badowska Małgorzata (2011). Zagadka tożsamości szesnastowiecznego kopisty, czyli o Hieronimie, kapłanie z Poznania, słów kilka. Kwartalnik Językoznawczy 3, 97–105.

Brückner Aleksander (1902). Psałterze polskie do połowy XVI w. Kraków: Akademia Umiejętności.

Charzyńska-Wójcik Magdalena (2013). Text and Context in Jerome’s Psalters: Prose Translations into Old, Middle and Early Modern English. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Charzyńska-Wójcik Magdalena (2015). The Anatomy of Two Medieval Texts: False Facts and Factual Frauds. Lecture delivered on 10.12.2015 in the Institute of English of the University of Warsaw.

Charzyńska-Wójcik Magdalena (2016a). The anatomy of two medieval translations of the Psalter. In Translation and Meaning, Łukasz Bogucki, Barbara Lewandowska-Tomaszczyk and Marcel Thelen (eds.), 189−208. Frankfurt a. Main: Peter Lang.

Charzyńska-Wójcik Magdalena (2016b). Parallax: looking at the medieval through the modern lens. Roczniki Humanistyczne 64, 49−63.

Charzyńska-Wójcik Magdalena (2016c). The Dactyloscopy of Medieval Translations. Lecture delivered on 11.04.2016 in the Faculty of English of Adam Mickiewicz University in Poznań.

Charzyńska-Wójcik Magdalena (in press a). Między przekładem wiernym
a parafrazą: wpływ czynników socjolingwistycznych na wybór techniki tłumacza. To appear in Między tekstem a Kulturą, Aleksandra R. Knapik, Piotr P. Chruszczewski (eds.).

Charzyńska-Wójcik Magdalena (in press b). Translations or Transgressions? Syntactic Convergence with the Source in Two Medieval Vernacular Psalters. To appear in Constraints on Structure and Derivation in Syntax, Phonology and Morphology. Anna Bloch-Rozmej, Anna Bondaruk (eds.). Frankfurt a. Main: Peter Lang.

Charzyńska-Wójcik Magdalena (in prep.). Women as Muses of Psalter Translators.

Cybulski Marek (1996). Staropolskie przekłady Psałterza. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe.

Cybulski Marek (2008). O języku najstarszych psałterzy polskich. Poradnik językowy 10, 23−40.

Douay-Rheims Bible = (1609‒10). The Holie Bible Faithfvlly Translated into English, ovt of the Avthentical Latin Diligently Conferred with the Hebrew, Greeke, and Other Editions in Diuers Languages: with Argvments of the Bookes, and Chapters: Annotations: Tables: and Other Helpes, for Better Vnderstanding of the Text: for Discouerie of Corrvptions in Some Late Translations and for Clearing Controversies in Religion. Volume II. Doway: Lavrence Kellam, http://archive.org/details/holiebiblefaithf02engl [20.06.2016].

Houston Keith (2013). Shady Characters: The Secret Life of Punctuation, Symbols and other Typographical Marks. New York and London: W. W. Norton & Company.

Janson Tore (2002/2004). A Natural History of Latin. Translated and adapted into English by Merethe Damsgård Sørensen and Nigel Vincent. Oxford: Oxford University Press.

Kamieniecki Jan (2008). Osobliwości leksykalne “Żołtarza” Walentego Wróbla. In Wyraz i zdanie w językach słowiańskich: opis, konfrontacja, przekład. 6, Slavica Vratislaviensia 147, Michał Sarnowski, Włodzimierz Wysoczański (eds.), 147−151. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Kamieniecki Jan (2009). “Żołtarz Dawidów” Walentego Wróbla – filologiczne i teologiczne osobliwości. In Język religijny dawniej i dziś (w kontekście teologicznym i kulturowym): materiały z konferencji, Gniezno, 22‒24 września 2008. 4. Biblioteczka Poznańskich Studiów Polonistycznych Serii Językoznawczej 38, Paweł Bortkiewicz, Stanisław Mikołajczak, Małgorzata Rybka (eds.), 209−218. Poznań: Wydawnictwo “Poznańskie Studia Polonistyczne”.

Kamieniecki Jan (2010). Nazwy miejscowe i osobowe w “Żołtarzu” Walentego Wróbla. Rozprawy Komisji Językowej Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego 37, 59−64.

Kossowska Maria (1962). Z dziejów polskiego stylu psałterzowego. Język polski 42, 2−3, 135−148, 194−212.

Kossowska Maria (1968). Biblia w języku polskim. Poznań: Księgarnia Świętego Woj-
ciecha.

Koziara Stanisław (1998). O szyku zaimkowej przydawki dzierżawczej w polskich przekładach Psałterza (na przykładzie psalmu Miserere). Język polski 78, 1−2, 62−69.

Kwilecka Irena (1978). O swobodnych średniowiecznych przekładach biblijnych (na przykładzie tłumaczeń francuskich, czeskich i polskich). Język polski 58, 87−98.

Lelewel Joachim (1823). Bibljograficznych ksiąg dwoje, w których rozebrane i pom-
nożone zostały dwa dzieła Jerzego Samuela Bandtke
Historja drukarń krakowskich ‒ tudzież historja biblioteki Uniw. Jagiell. w Krakowie a przydany katalog inkunabulow polskich. Volume I. Wilno: Nakładem i drukiem Józefa Zawadzkiego typografa imperatorskiego uniwersytetu.

Łoś Jan (1915). Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543. Kraków: Akademia Umiejętności.

Michałowska Teresa (1995/2002). Średniowiecze. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Migdał Jolanta (1991). Glaberowskie korektywy gramatyczne w “Żołtarzu” Walentego Wróbla. Studia polonistyczne 16/17, 71−91.

Migdał Jolanta (1999). O języku Andrzeja Glabera z Kobylina. Studium normalizacji polszczyzny wczesnorenesansowej. Poznań: Wydawnictwo WiS.

Pietkiewicz Ryszard (2002). Pismo Święte w języku polskim w latach 1518‒1638. Sytuacja wyznaniowa w Polsce a rozwój edytorstwa biblijnego. University of Wrocław, PhD dissertation.

Pietkiewicz Ryszard (2010). Żołtarz proroka Dawida w przekładzie Walentego Wróbla. Studium bibliograficzno-bibliologiczne. In Ex Oriente Lux. Księga Pamiątkowa dla Księdza Profesora Antoniego Troniny w 65. rocznicę urodzin, Waldemar Chrostowski (ed.), 378−398. Warszawa: Stowarzyszenie Biblistów Polskich.

Pietkiewicz Rajmund (2013). Tradycja rękopiśmienna polskich przekładów biblij-
nych od XIII do XVI wieku. Wrocławski przegląd teologiczny 21, 29−50.

Rigg A.G. (1999). Orthography and Pronunciation. In Medieval Latin: An Introduction and Bibliographical Guide, Frank Anthony Carl Mantello, A.G. Rigg (eds.), 79−82. Washington, D.C.: The Catholic University of America Press.

Rospond Stanisław (1962). Język renesansu a średniowiecza na podstawie literatury psałterzowo-biblijnej. In Odrodzenie w Polsce. Historia języka. Part 2, Maria Renata Mayenowa, Zenon Klemensiewicz (eds.), 61−181. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Urbańczyk Stanisław (ed.) (1953–2002). Słownik staropolski Vol. 1–11. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN. Available at: https://pjs.ijp-pan.krakow.pl/sstp.html [20.06.2016].

Stuttgart Bible = Robert Weber (ed.) (1969). Biblia Sacta Iusta Vulgatam VersionemStuttgatt: Württembergische Biblenstalt.

Taylor Andrew (2015). Vernacular authorship and the control of manuscript production. In The Medieval Manuscript Book Cultural Approaches, Michael Johnston, Michael Van Deussen (eds.), 199−214. Cambridge: Cambridge University Press.

Wodecki Bernard (1998). Polish translations of the Bible. In The Interpretation of the Bible: The International Symposium in Slovenia, Jože Krasovec (ed.), 1201−1233. Sheffield: Sheffield Academic Press.

Wróbel Walenty (1528). Żołtarz Dawida Proroka i kroniczka rodzinna Jana Wy-
leżynskiego
The Kórnik Library of the Polish Academy of Sciences, BK Ms 7.

Wróbel Walenty (1539). Psalterium Davidis, Żołtarz Dawidów przez Mistrza Walantego Wrobla z Poznania na rzecz polską wyłożony. http://www.dbc.wroc.pl/dlibra/doccontent?id=7028&from=FBC or http://www.dbc.wroc.pl/dlibra/docmetadata?id=2774&from=publication [20.06.2016].

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line