Contact-induced right-headed interfixless N+N compounds in Polish. A corpus-based study

Alicja Witalisz

Abstrakt

While English-Polish language contact results chiefly in English lexical loans, the influence of English on Polish in recent decades has not been limited to lexis and semantics. English penetrates deep into the structural patterns of Polish, and English N+N compound loanwords and loanblends become models for Polish structural neologisms, whose coining may be seen as a violation of native word-formation rules or, at best, as the boosting of a native potential yet non-productive word-formation pattern. It is argued in the article that the increasing productivity of the word-formation rule for deriving right-headed interfixless N+N compounds in Polish is a by-product of intensive lexical borrowing from English. The article explains the mechanism that is responsible for the contact-induced increased productivity (or perhaps the adoption) of a word-formation rule in the recipient language and illustrates it with corpus-sourced material. Most of the newly coined contact-induced N+N formations in Polish are hybrid creations formed in series by analogy to English structural models. The identified formal features of the analysed N+N compounds place them outside of the traditionally recognized types of Polish compounds.

Abstrakt

Wpływ języka angielskiego na współczesną polszczyznę nie ogranicza się wyłącznie do wzbogacania jej zasobu leksykalnego i semantycznego. Typowe dla angielszczyzny bezinterfiksalne złożenia rzeczownikowe zapożyczone do polszczyzny w postaci zapożyczeń właściwych i półkalk służą jako model strukturalny, według którego tworzone są w języku polskim neologizmy strukturalne, uważane przez niektórych badaczy za wynik naruszenia zasad rodzimego słowotwórstwa, przez innych za sygnał ożywienia nieproduktywnego dotąd modelu słowotwórczego. Artykuł ma na celu opisanie cech bezinterfiksalnych złożeń rzeczownikowych tworzonych we współczesnej polszczyźnie, a także wyjaśnienie i zilustrowanie, za pomocą materiału otrzymanego z korpusu, mechanizmu odpowiedzialnego za powodowaną wpływem obcym wzmożoną produktywność (lub być może zapożyczenie) opisywanego modelu słowotwórczego, widzianą jako efekt uboczny intensywnego zapożyczenia z języka angielskiego na poziomie leksykalnym. Bezinterfiksalne złożenia rzeczownikowe w dzisiejszym języku polskim to głównie polsko-angielskie formacje hybrydalne tworzone seriami na zasadzie analogii do angielskich modeli strukturalnych. Omawiane złożenia wykazują cechy formalne, które każą je sytuować poza obszarem trzech typów polskich złożeń opisywanych w literaturze. 

Słowa kluczowe: interfixless compound, borrowing, loanword, loanblend, hybrid creation, word-formation , compositum, złożenie bezinterfiksalne, zapożyczenie, półkalka, formacja hybrydalna, słowotwórstwo
References

Aronoff Mark (1976). Word Formation in Generative Grammar. Linguistic Inquiry Monograph 1. Cambridge, Mass.: MIT Press.

Baayen Harald (1993). On frequency, transparency and productivity. In Yearbook of Morphology, Geert Booij, Jaap van Marle (eds.), 181–208. Dordrecht: Kluwer.

Bauer Laurie (1983). English Word-Formation. Cambridge: Cambridge University Press.

Bauer Laurie (2005). Productivity: theories. In Handbook of English Word-Formation. In Pavol Štekauer, Rochelle Lieber (eds.), 315–334. Dordrecht: Springer.

Betz Werner (1949). Deutsch und Lateinisch. Die Lehnbildungen der althochdeutschen Benediktinerregel. Bonn: Bouvier.

Blicharski Michał (1977). Złożenia imienne w języku rosyjskim i polskim. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Brückner Aleksander (1974). Początki i rozwój języka polskiego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Burkacka Iwona (2010). Klasyfikacja słowotwórcza nowszych zapożyczeń, Linguistica Copernicana 2(4), 229–240.

Buttler Danuta (1981). Tendencje rozwojowe w zasobie słownym powojennej polszczyzny. In Współczesna polszczyzna. Wybór zagadnień, Halina Kurkowska (ed.), 187–219. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Buttler Danuta (1990). Hybrydy w nowym słownictwie polskim. Poradnik Językowy 2, 145–150.

Carstensen Broder (1980). Semantische Scheinentlehnungen des Deutschen aus dem Englischen. In Studien zum Einfluss der englischen Sprache auf das Deutsche, Tübinger Beiträge zur Linguistik 132, Wolfgang Viereck (ed.), 77–100. Tübingen: Narr.

Carstensen Broder (1981). Lexikalische Scheinentlehnungen des Deutschen aus dem Englischen. In Kontrastive Linguistik und Űbersetzungswissenschaft, Wolfgang Kühlwein (ed.), 175–182. München: Fink.

Duckworth David (1977). Zur terminologischen und systematischen Grundlage der Forschung auf dem Gebiet der englisch-deutschen Interferenz: Kritische Übersicht und neuer Vorschlag. In Sprachliche Interferenz: Festschrift für Werner Betz zum 65. Geburtstag, Herbert Kolb, Hartmut Lauffer (eds.), 36–56. Tübingen: Niemeyer.

Filipovć Rudolf (1985). Pseudoanglicisms in European languages. In Studia Linguistica Diachronica et Synchronica. Werner Winter Sexagenerian Anno MCMLXXXIII, Ursula Pieper, Gerhard Stickel (eds.), 249–255. Berlin: de Gruyter.

Fisiak Jacek (1961). Zapożyczenia angielskie w języku polskim: analiza interferencji leksykalnej. Łódź: Uniwersytet Łódzki. PhD dissertation.

Furiassi Cristiano (2010). False Anglicisms in Italian. Milano: Polimetrica.

Gómez Capuz Juan (1997) Towards a Typological Classification of Linguistic Borrowing (Illustrated with Anglicisms in Romance Languages), Revista Alicantina de Estudios Ingleses 10: 8194.

Grzega Joachim (2003). Borrowing as a word-finding process in cognitive historical onomasiology. Onomasiology Online 4, 22–42.

Grzegorczykowa Renata, Puzynina Jadwiga (1998). Rzeczownik. In Gramatyka współczesnego języka polskiegoMorfologia, Vol. II, Renata Grzegorczykowa, Roman Laskowski, Henryk Wróbel (eds.), 389–468. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Haspelmath Martin (2009). Lexical borrowing: Concepts and issues. In Loanwords in the World’s Languages. A Comparative Handbook, Martin Haspelmath, Uri Tadmor (eds.), 35–54. Berlin/New York: de Gruyter.

Haugen Einar (1950). The analysis of linguistic borrowing. Language 26(2), 210–231.

Haugen Einar (1956). Review of Gneuss 1955. Language 32(4), 761–766.

Jadacka Hanna (2001). System słowotwórczy polszczyzny (1945–2000). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Jadacka Hanna (2009). Kultura Języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Jadacka Hanna (2010). Zrosty – najmniej znana struktura słowotwórcza. In Człowiek. Słowo. Świat, Jolanta Chojak, Tomasz Korpysz, Krystyna Waszakowa (eds.), 326–333. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Jaworski Sylwester (2014). Contact-induced changes in Polish morphology. In Language contact around the globe: proceedings of the LCTG3 conference, Amei Koll-Stobbe, Sebastian Knospe (eds.) 25–45. Frankfurt: Peter Lang.

Konieczna Ewa (2012). Lexical blending in Polish: a result of the internationalisation of Polish lexis. In Cross-Disciplinary Perspectives on Lexical Blending, Vincent Renner, François Maniez, Pierre Arnaud (eds.), 51–74. Berlin/Boston: de Gruyter.

Kurzowa Zofia (1976). Złożenia imienne we współczesnym języku polskim. Warszawa–Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Mańczak-Wohlfeld Elżbieta (1992). Analiza dekompozycyjna zapożyczeń angielskich w języku polskim, Rozprawy Habilitacyjne 235, Kraków: Uniwersytet Jagielloński.

Mańczak-Wohlfeld Elżbieta (1993). Uwagi o wpływie języka angielskiego na polszczyznę końca XX w. Język Polski LXXIII/4–5, 279–281.

Mańczak-Wohlfeld Elżbieta (1995). Tendencje rozwojowe współczesnych zapożyczeń angielskich w języku polskim. Kraków: Universitas.

Mańczak-Wohlfeld Elżbieta (2004). Angielskie elementy leksykalne w języku polskim. Kraków: Universitas.

Mańczak-Wohlfeld Elżbieta, Witalisz Alicja (2016). The influence of English on Polish morphology. Kwartalnik Językoznawczy LXIII/4, 421–434.

Markowski Andrzej (2000). Jawne i ukryte nowsze zapożyczenia leksykalne w mediach. In Język w mediach masowych, Jerzy Bralczyk, Katarzyna Mosiołek-Kłosińska (eds.), 96–111. Warszawa: Upowszechnianie Nauki Oświata „UN-O”.

Miodek Jan (1980). A klasa i test-meczJęzyk Polski LX, 180–181.

Molnár Nándor (1985). A Theoretical Examination of Calque Phenomena in the Texts of the Archaic Old Slavic Gospel Codices. Budapest: Akadémiai Kiadó.

Nagórko Alicja (1998). Zarys gramatyki polskiej (ze słowotwórstwem). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Ochmann Donata (2004). Nowe wyrazy złożone o podstawie zdezintegrowanej w ję-zyku polskim. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Otwinowska-Kasztelaniec Agnieszka (2000). A Study of the Lexico-Semantic and Grammatical Influence of English on the Polish of the Younger Generation of Poles. Warszawa: Dialog.

Ożóg Kazimierz (2004). Polszczyzna przełomu XX i XXI wieku. Wybrane zagadnienia. Rzeszów: Otwarty Rozdział.

Rostowska Małgorzata (2009). Struktury hybrydalne w języku młodzieży – analiza słowotwórcza. Język Polski 89(3), 179–190.

Rozwadowski Jan (1904). Wortbuildung und Wortbedeutung. Eine Untersuchung ihrer Grundgesätze. Heilderberg: Winter.

Satkiewicz Halina (1969). Produktywne typy słowotwórcze współczesnego języka polskiego. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Satkiewicz Halina (1976). O niektórych innowacjach słowotwórczych w polszczyźnie XX w. In Z problemów współczesnych języków i literatur słowiańskich, Józef Magnuszewski, Scholastyka Bartoszczak-Gadaj (eds.), 111–121. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Satkiewicz Halina (1981). Innowacje słowotwórcze w powojennym trzydziestoleciu. In Współczesna polszczyzna. Wybór zagadnień, Halina Kurkowska (ed.), 130–155.Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Sękowska Elżbieta (2007). Wpływ języka angielskiego na słownictwo polszczyzny ogólnej. Poradnik Językowy (5), 44–53.

Sękowska Elżbieta (2012). Neologizmy słowotwórcze we współczesnej polszczyźnie. Eslavistica Complutense 12, 97–103.

Staszewski Stanisław (1985). Półkalki, kalki, zapożyczenia i hybrydy we frazeologii. In Z problemów frazeologii polskiej i słowiańskiej, Vol. II, Mieczysław Basaj, Danuta Rytel (eds.), 215–218. Wrocław: Wydawnictwo PAN.

Szymanek Bogdan (2015). A Panorama of Polish Word-Formation. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Walczak Bogdan (1987). Między snobizmem i modą a potrzebami języka czyli o wyrazach obcego pochodzenia w polszczyźnie. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Waszakowa Krystyna (2001). System słowotwórczy. In Najnowsze dzieje języków słowiańskich: Język polski, Stanisław Gajda (ed.), 88–107. Opole: Uniwersytet Opolski.

Waszakowa Krystyna (2005). Przejawy internacjonalizacji w słowotwórstwie współ-
czesnej polszczyzny
. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Waszakowa Krystyna (2010). Composita – charakterystyczna struktura przełomu XX/XXI w. In Człowiek. Słowo. Świat, Jolanta Chojak, Tomasz Korpysz, Krystyna Waszakowa (eds.), 351–363. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Weinreich Uriel (1953). Languages in ContactFindings and Problems. The Hague: Mouton.

Willim Ewa (2001). On NP-internal agreement. A study of some adjectival and nominal modifiers in Polish. In Current Issues in Formal Slavic Linguistics, Gerhild Zybatow et al. (eds.), 80–95. Frankfurt: Peter Lang.

Witalisz Alicja (2007). Anglosemantyzmy w języku polskim – ze słownikiem. Kraków: Tertium.

Witalisz Alicja (2009). Czy nowe polskie zestawienia determinatywne powielają wzór angielski? In Język żyje. Rzecz o współczesnej polszczyźnie, Kazimierz Ożóg (ed.), 87–97. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Witalisz Alicja (2014a). The productivity of the English -ing suffix in contemporary Polish. Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis 131/3, 321–333.

Witalisz Alicja (2014b). Typy pseudoanglicyzmów (na przykładzie języka młodego pokolenia Polaków). Język Polski 94/1, 1–14.

Witalisz Alicja (2015). English Loan Translations in Polish: Word-Formation Patterns, Lexicalization, Idiomaticity and Institutionalization. Frankfurt am Main: Peter Lang.

Witalisz Alicja (2016). Przewodnik po anglicyzmach w języku polskim. Kraków: TMJP.

 

Dictionaries and corpora

NKJP – Przepiórkowski Andrzej, Bańko Mirosław, Górski Rafał L., Lewandow-ska-Tomaszczyk Barbara (eds.) (2012). Narodowy Korpus Języka Polskiego. Warszawa [URL: http://nkjp.pl/; accessed February 1, 2018].

SZA F – Fisiak Jacek (ed.) [in preparation] Słownik zapożyczeń angielskich w języku polskim. Poznań.

 

SZA M-W – Elżbieta Mańczak-Wohlfeld (ed.) (2010). Słownik zapożyczeń angiel-skich w polszczyźnie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line