Wpływ mniejszości narodowych – greckiej w Albanii i albańskiej w Grecji – na relacje grecko-albańskie po 1991 roku

Irena Stawowy-Kawka

Abstrakt

Przedmiotem artykułu jest ukazanie roli, jaką spełniają mniejszości – z jednej strony grecka, żyjąca w Albanii, z drugiej zaś albańska – w Grecji, w generowaniu konfl iktów lub ich wyciszaniu, czyli zobrazowanie ich wpływu na wzajemne relacje między Atenami i Tiraną. W tym celu wykorzystano teorię instrumentalnego ujęcia konfl iktów na tle narodowym i religijnym, które tacy uczeni jak: A. Cohen, Anthony D. Smith, Stephan Cornell i Dauglas Hartmann1 uważają w obecnej dobie za najistotniejszą kwestię dla badań nad antagonizmami. Uznają oni bowiem, że spory powstające na tle etnicznym i religijnym są w dużej mierze kreowane przez elity polityczne, liderów politycznych, którzy wskazują na odmienną tożsamość kulturową, religijną, narodową – czyli specyfi kę poszczególnych grup, których świadomość wspólnotowa jest niezaprzeczalna2. Podstawowym celem nie jest zatem odpowiedź na pytanie, jak dalece różnorodność poszczególnych regionów (zwłaszcza pogranicza) i wspólnot jest czynnikiem wystarczającym, by do konfl iktów dochodziło, ale w jakim stopniu polityka poszczególnych państw ma wpływ na łagodzenie, a nawet zapobieganie, czy też odwrotnie, celowe podtrzymywanie konfl iktów czy wręcz ich kreowanie. Niezbędnym instrumentem w realizacji tych procesów jest odwoływanie się władzy, elit politycznych czy też ich liderów do „zbiorowej nazwy własnej, wspólnego pochodzenia, kultywowania pamięci historycznej, jednego lub wielu elementów wspólnej kultury, do związków z określoną ‘ojczyzną’ i do pewnego stopnia solidarności”3. Najważniejszym zadaniem będzie wykazanie, że tak w Grecji, jak i w Albanii doszło do wyraźnego uzależnienia polityki mniejszościowej od historii, a także jej wykorzystania w bieżącej polityce zagranicznej obydwóch państw. 

Słowa kluczowe: Albańczycy w Grecji, Grecy w Albanii, Bałkany, mniejszości narodowe, Omonia, Czameria (Czamuria)
References

Dokumenty, raporty, rezolucje:

1. Aktet që kanë ndryshuar aktin e mësipërm, http://80.78.70.231/pls/kuv/kerkim_ndryshime2?a_emertimi_ligjit=Ligj&a_numri_aktit=10129&a_viti_aktit=11.05.2009, (dostęp: 20.01.2016).

2. Albania, Country Information – US Department of Justice, http://www.justice.gov/sites/default/fi les/eoir/legacy/2014/10/21/0403_Albania.pdf, (dostęp: 20.01.2016).

3. Democratic Cameria League, https://www.youtube.com/watch?v=DMJ7R6RJJfQ, (dostęp: 20.01.2016).

4. Εκρηκτικός μηχανισμός στο σπίτι του ΔημάρχουΧιμάρας, Platforma FX, 24 maja 2010, http://www.zougla.gr/page.ashx?pid=2&aid=138350&cid=4, (dostęp: 20.01.2016).

5. English – Offi ce of the High Commissioner on Human Rights, http://www2.ohchr.org/english/bodies/hrcouncil/docs/10session/A.HRC.10.11.Add.3.pdf, (dostęp: 20.01.2016).

6. McDouglas G., HUMAN RIGHTS COUNCIL Tenth session Agenda item 3. Report of the independent expert on minority issues, Gay McDougall, MISSION TO GREECE (8–16 September 2008), http://www2.ohchr.org/english/bodies/hrcouncil/docs/10session/A.HRC.10.11. Add.3.pdf, (dostęp: 20.01. 2016).

7. Minoritetet etnike në Shqioëri, http://open.data.al/sq/lajme/lajm/lang/sq/id/673/Minoritetet-etnike-ne-Shqiperi, na stronach: Open Data – fundacionetic.org, (dostęp: 6.10.2015).

8. Offi ce of the High Commissioner on Human Rights, Zays Alfred de, The International Judicial Protection of the Rights of Peoples and Minorities, http://alfreddezays.com/Chapbooks/AMSTERDAM.shtml, [dostęp: 20.01.2016],

9. Organization for the European Minorities, http://www.eurominority.org/version/eng/minotity-detail.asp?id_pays=19&id_minorites=gr-alba, także: http://archive.today/www.eurominority.org, (dostęp: 20.01.2016).

8. Resolution CM/ResCMN(2014)1on the implementation of the Framework Convention for the Protection of National Minoritiesby Albania, https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=2161315, (dostęp: 20.01.2016).

10. Stenogrami od OON (34), Šeeset i četvrta sednica održana vo Lake Success, New Jork vo ponedelnik, 9 septemvri 1946 godina vo 15 časot, w: „Fokus”, 2/1/2001, s. 50.

 

Monografie:

1. Azizaj A., Çёshtja e minoriteteve në plnin ndërkombëtar, për mbrojtjen e diplomës, Vlorë 2009.

2. Bonarek J., Czekalski T., Sprawski S., Turlej S., Historia Grecji, Kraków 2005.

3. Bilski R., Nie strzelajcie do nocnego ptaka. Bałkany 1991–1998, Warszawa 1998.

4. Cohen A., Two-dimensional man: An essay on power and symbolism in complex society, London 1974.

5. Cornell S., Hartmann D., Ethnicity and Race: Making Identities in a Changing World, Thousand Oaks, 1998.

6. Democracy and Ethnic Mobilization, red. J. Stein, London, New York 2000. 

7. Halili R., Naród i jego pieśni. Rzecz o oralności, piśmienności i epice ludowej wśród Albańczyków i Serbów, Warszawa 2012.

8. Poulton H., The Balkans Minorities and States in Confl ict, London 1993.

9. Smith A. D., Nationalism: Theory, Ideology, History, Polity, Cambridge 2001.

10. Stawowy-Kawka I., Albańczycy w Macedonii 1944–2001, Kraków 2014.

11. Trudgill P., On Dialect: Social and Geographical Perspectives, Oxford 1983.

12. Waldenberg M., Narody zależne i mniejszości narodowe w Europie Środkowo-Wschodniej. Dzieje konfliktów idei, Warszawa 2000.

 

Artykuły:

1. Balcerowicz P., Czy istnieją konfl ikty etniczne i religijne? [w:] Zaawansowane zapobieganie konfl iktom, red. W. Kostecki, Warszawa 2011.

2. Czekalski T., Północny Epir i Czamuria – współczesne oblicze sporu grecko-albańskiego, [w:] Naród – państwo – Europa Środkowa w XIX i XX wieku, red. A. Patek i W. Rojek, Kraków 2006, s. 312.

3. Hill P., Mehrsprachkeiten in Südosteuropa, „Zeitschrift für Balkanologie”, J.1990/26.

4. Pettifer J., The Greek Minority in Albania. Ethnic Minority in Post-communist State, [w:] The Politics of National Minority Participation in Post-communist Europe: State-building, Democracy, and Ethnic Mobilization, ed. J.P. Stein, New York 2000.

5. Smith D., Trends and Causes of Armed Confl ict, http://edoc.vifapol.de/opus/volltexte/2011/2576/pdf/smith_handbook.pdf, Edited version Aug. 2004, (dostęp: 20.01.2016).

6. M. Vickers, The Cham Issue: Albanian National and Property Claims in Greece, 2002, http://www.albanianhistory.net/texts21/AH2002_1.html, (dostęp: 20.01.2016).

7. M. Vickers, The Greek Minority in Albania – Current Tensions, „Balkans Series” 10/02 http://www.voltairenet.org/IMG/pdf/Greek_minority_in_Albania.pdf, (dostęp: 20.01.2016).