„So kommen die Juden in Europe zurück“. Antworten auf den Holocaust in der Lyrik polnischer Juden 1941–1948

Magdalena Ruta

Abstrakt

The article examines Yiddish-Polish writers’ response to the Holocaust in their poetry written in the years 1941-1948 and published in Poland in the early postwar years, when the country enjoyed relative political freedom. Special attention is given to a highly interesting theme appearing in the wartime lyrics written by Jewish survivors in the East (like B. Heller, H. Rubin, R. Żhikhlinsky, A. Zak), i.e. their call to arms addressed to the Jews living in Nazi-occupied Poland. The refugees could not bear the thought that whole masses of Jews died without putting up a fight in the ghettoes and camps in the West. It was probably this helplessness that evolved into their poetic appeal addressed to their ghettoized brethren, their call for resistance and punishment of the Nazi German murderers. Interestingly, the works of some writers who survived in the ghettos (such as Y. Shpigl, Y. Katsenelson and others), prove that ghettoized Jews who were tormented by the “docile death” complex also dreamed about being involved in an armed struggle against the Nazi Germans, but were aware of their weakness in the face of a much stronger enemy. Immediately after the war, this discrepancy of experience and knowledge led to a serious lack of understanding between those Jews who had survived in Poland and those who had survived in the East. The article examines these difference of experiences as it is reflected in the poetry.

Słowa kluczowe: WWII, Yiddish literature on the Holocaust, Jewish survivors, the Soviet Union, occupied Poland, ghettoized Jews, resistance, passivity
References

LITERATURVERZEICHNIS

aPrimärliteratur

Binetski, P. (1948), Fentster tsu der velt, Varshe.

Borwicz, M.M. (Hg.) (1947), Pieśń ujdzie cało... Antologia wierszy o Żydach pod okupacją niemiecką, Warszawa – Łódź – Kraków.

Finkelshteyn, L. (1946), Iber di gasn fun Maynts un Varshe, in: Yidishe shriftnLiterarish zamlbukh, Lodz: S. 20–30.

Grade, Kh. (1947), Oyf di khurves, Lodz.

Heller, B. (1948), Durkh shotn un shayn, Lodz.

Heller, B. (1955), Der veg oyf Varshe, Varshe.

Yidishe shriftnA literarish zamlbukh (1946), Lodz.

Yidishe shriftnLiterarish zamlbukh (1948), Lodz.

Knapheys, M. (1948), Megilas Yid, Varshe.

Olitski, L. (1964), Fun eygenem feldz, Tel Aviv.

Rubin, H. (1953), Mayn gas iz in fener, Varshe.

Rubin, H. (1957), Trit in der nakht, Varshe.

Shpigl, Y. (1949), Un gevorn iz likht, Lodz.

Sutzkever, A. (1968), Lider fun Yam Hamoves, Tel Aviv.

Szlengel, W. (1977), Co czytałem umarłym, Warszawa.

Zak, A. (1947), Mit ash oyfn kop, Lodz.

Zhikhlinski, R. (1948), Tsu loytere Breng, Lodz.

 

bSekundärliteratur

Aaron, F.W. (1990), Bearing the UnbereableYiddish and Polish Poetry in the Ghettos and Concentration Camps, Albany, NY.

Adamczyk-Garbowska, M., Ruta, M. (2014), Responses to the Holocaust Polish and Yiddish Literature, in: F. Tych, M. Adamczyk-Garbowska (Hg.), Jewish Presence in Absence: The Aftermath of the Holocaust in Poland, 1944-2010, Jerusalem: S. 353-394.

Arad, Y. (2010), In the Shadow of the Red BannerSoviet Jews in the War against Nazi Germany, Jerusalem – New York.

Boćkowski, D. (2000), Żydzi polscy w ZSRR w czasie II wojny światowej, in: M. Bilewicz, B. Pawlisz (Hg.), Żydzi i komunizm, Warszawa: S. 104-128.

Boćkowski, D. (2004), Losy żydowskich uchodźców z centralnej i zachodniej Polski przebywających na Kresach Północno-Wschodnich w latach 1939-1941, in: K. Jasiewicz (Hg.), Świat NIEpożegnanyŻydzi na dawnych ziemiach wschodnich Rzeczypospolitej w XVIIIXX wieku, Warszawa – London: S. 91-108.

Grözinger, E. (2002), Die jiddische Kultur im Schatten der DiktaturenIsrael Berkovici – Leben und Werk, Berlin – Wien.

Grözinger, E., Ruta, M. (Hg.) (2008), Under the Red BannerYiddish Culture in the Communist Countries in the Postwar Era, Wiesbaden.

Jockusch, L., Lewinsky, T. (2010), Paradise Lost? Postwar Memory of Polish Jewish Survival in the Soviet Union, Holocaust and Genocide Studies 24 (3): S. 373-399.

Kagan (Cahn), B. (1985), Leksikon fun yidish-shraybers, New York.

Katz, D. (2007), Words on FireThe Unfinished Story of Yiddish, New York.

Kobylarz, R. (2009), Walka o pamięćPolityczne aspekty obchodów rocznicy powstania w getcie warszawskim 19441989, Warszawa: S. 20-218.

Koźmińska-Frejlak, E. (2014), The Adaptation of Survivors to the Post-War Reality from 1944 to 1949, in: F. Tych, M. Adamczyk-Garbowska (Hg.), Jewish Presence in Absence: The Aftermath of the Holocaust in Poland, 1944-2010, Jerusalem.

Levin, D. (1995), The Lesser of Two EvilsEastern European Jewry under Soviet Rule1939-1941, Übersetzt von N. Greenwood, Jerusalem – Tel Aviv: S. 126-143.

Lewinsky, T. (2008), Displaced PoetsJiddische Schriftsteller im Nachkriegsdeutschland 1945-1951, Göttingen.

Litvak, Y. (1997), Jewish Refugees from Poland in the USSR, 1939-1946, in: Z. Gitelman (Hg.), Bitter LegacyConfronting the Holocaust in the USRR, Bloomington, IN.: S. 123-150.

Maciejewska, I. (1977), Wstęp, in: Władysław Szlengel, Co czytałem umarłym, Warszawa: S. 5-33.

Murav, H. (2011), Music from a Speeding TrainJewish Literature in Post-Revolution Russia, Stanford.

Nalewajko-Kulikov, J., Ruta, M. (2014), Yiddish Culture in Poland after the Holocaust, in: F. Tych, M. Adamczyk-Garbowska (Hg.), Jewish Presence in Absence: The Aftermath of the Holocaust in Poland, 1944-2010, Jerusalem: S. 327-352.

Niger, Sh., a.o. (Hg.), Leksikon fun der nayer yidisher literatur (1956-1981), New York.

Prot, K. (1999), Późne skutki wczesnej traumy podobieństwa i różnice pomiędzy „Dziećmi Holocaustu“ a „Sybirakami“, Psychoterapia 1: S. 5-10.

Roskies, D.G. (1984), Against the ApocalypseResponses to Catastrophe in Modern Jewish Culture, Cambridge, MA.

Roskies, D.G. (Hg.) (1989), The Literature of DestructionJewish Responses to Catastrophe, Philadelphia.

Ruta, M. (2008), The Principal Motifs in Yiddish Literature in Poland (1945-1949), in: E. Groezinger, M. Ruta (Hg.), Under the Red BannerYiddish Culture in the Communist Countries in the Postwar Era, Wiesbaden: S. 165-183.

Ruta, M. (2012a): Bez ŻydówLiteratura jidysz w PRL o ZagładziePolsce i komunizmie, Kraków – Budapest.

Ruta, M. (Hg.) (2012b), Nie nad brzegami BabilonuAntologia poezji jidysz w powojennej Polsce / Nisht bay di taykhn fun BovlAntologye fun der yidisher poezye in nokhmilkhomedikn Poyln, Kraków.

Simoncini, G. (1994), Ethnic and Social Diversity in the Membership of the Communist Party of Poland: 1918-1938, Nationalities Papers, Special Issue, 22 (1): S. 55-91.

Slezkine, Y. (2006), The Jewish Century, Princeton, NJ.

Stankowski, A., Weiser, P. (2011), Demograficzne skutki Holokaustu, in: F. Tych, M. Adamczyk-Garbowska (Hg.), Następstwa zagłady ŻydówPolska 1945–2011, Lublin – Warszawa: S. 15-38.

Strauss-Marko, Sh. (1987), Di geshikhte fun yidishn yishev in nokhmilkhomedikn Poyln, Tel Aviv.

Szlengel, W. (1977), Co czytałem umarłym, Warszawa.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną formą czasopisma jest wersja elektroniczna.