Historyzowanie nauki lub jak nowe przychodzi na świat. Rozmowa z Hansem-Jörgiem Rheinbergerem

Jan Surman

Abstrakt

Rozmowa toczy się wokół tematyki epistemologii historycznej jako jednej z gałęzi historii nauki, rozwijanej w znacznym stopniu pod wpływem Hansa-Jörga Rheinbergera i jego zespołu z Instytutu Historii Nauki im. Maxa Plancka w Berlinie. Oprócz idei epistemologii historycznej, dyskusja dotyczy miejsca tej dyscypliny wśród nauk historycznych i jej wpływu zarówno na politykę naukową, jak i zagadnienie eksperymentu jako podstawowej jednostki nauki.

Słowa kluczowe: epistemologia historyczna, historia nauki, systemy eksperymentalne, polityka naukowa, interdyscyplinarność
References

BIBLIOGRAFIA

Ash, Mitchell G. 2001: Wissenschaft und Politik als Ressourcen füreinander. [W:] Wissenschaftsgeschichte heute: Festschrift für Peter Lundgreen. Jürgen Büschenfeld, Heike Franz, Frank-Michael Kuhlemann (Hrsg.). Bielefeld, Gütersloh: Verlag für Regionalgeschichte, ss. 117–134.

Bachelard, Gaston 1934: Le nouvel esprit scientifique (wyd. 10, Paris: PUF 1968).

Bachelard, Gaston 1949: Le rationalism appliqué. Paris: PUF.

Braunstein, Jean-François 2012: Historical epistemology, old and new. [In:] Epistemology and History from Bachelard and Canguilhem to Today’s History of Science. MPIGW Preprint 434, Berlin, pp. 33–40. Available online: http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/Preprints/P434.PDF.

Foucault, Michel 2002: Archeologia wiedzy. Warszawa: Wydawnictwo De Agostini Polska (wyd. 1, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977).

Gingras, Yves 2010: Naming without Necessity: On the genealogy and uses of the label “historical epistemology”. Revue de Synthèse 131(3), pp. 439–454. Available online: CIRST Note 201001; http://www.cirst.uqam.ca/Portals/0/docs/note_rech/201001.pdf.

Hacking, Ian 2002: Historical Ontology. Cambridge, Mass: Harvard University Press.

Hessen, Boris 1931: The Social and Economic Roots of Newton’s Principia. [In:] Nicolai I. Bukharin (ed.). Science at the Crossroads. London: Frank Cass, pp. 151–212. (Reprint New York 1971). Russian original available at: http://www.ihst.ru/projects/sohist/book/hessen.pdf.

Jacob, François 1987: Science de jour, science de nuit: communication à l’Académie des sciences morales et politiques. Le 26 janvier 1987. Académie française; http://www.academiefrancaise.fr/sciencedejoursciencedenuitcommunicationlacademiedessciencesmoralesetpolitiques.

Jacob, François 1997a/1997b/1998: La souris, la muche et l’homme. Paris: Odile Jacob. ISBN 27-3810-410-X, 978-27-3810-410-6; przekład polski – 1997b: Mysz, mucha i człowiek. Tłum. Wanda Jadacka. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy. („Biblioteka Myśli Współczesnej – Plus Minus Nieskończoność”); przekład niemiecki – 1998: Die Maus, die Fliege und der Mensch. Über die moderne Genforschung. Aus dem Französischen von Gustav Roßler. Mit einem Nachwort von Hans-Jörg Rheinberger. Berlin: Berlin Verlag. ISBN-10: 38-2700-275-3; ISBN-13: 978-38-2700-275-4 (wyd. 2, 2000: München: Deutscher Taschenbuch Verlag. ISBN-10: 34-2333-053-8; ISBN-13: 978-34-2333-053-4).

Kmita, Jerzy 1980: Z problemów epistemologii historycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. ISBN 83-0100-478-9, 978-83-0100-478-1.

Kuhn, Thomas S. 1967/1968: Die Struktur wissenschaftlicher Revolutionen. Frankfurt am Main: Suhrkamp; wyd. pol.: T. Kuhn, Struktura rewolucji naukowych. Warszawa: PWN 1968.

Kuhn, Thomas S. 1990: The Road since Structure. [In:] PSA: Proceedings of the Biennial Meeting of the Philosophy of Science Association 1990, ed. by A. Fine, M. Forbes, L. Wessels. Volume Two: Symposia and Invited Papers, pp. 3–13. Reprinted in Kuhn 2002, pp. 90–104.

Kuhn Thomas S. 2002/2003: The Road Since Structure: Philosophical Essays, 1970–1993, with an Autobiographical Interview. Chicago: University of Chicago Press. Available at Google Books: https://books.google.pl/books?id=sXufWLnPp94C; przekład polski: Droga po Strukturze. Eseje filozoficzne z lat 1970–1993 i wywiad--rzeka z autorem słynnej „Struktury rewolucji naukowych”. Tłum. Stefan Amsterdamski. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2003.

Latour, Bruno 2007: Can we get our Materialism back please? Isis 98(1), pp. 138–142.

Lecourt, Dominique 1969: L’Épistémologie historique de Gaston Bachelard. Avantpropos de Georges Canguilhem. Paris: Vrin.

Merton, Robert K.; Barber, Elinor 2004: The Travels and Adventures of Serendipity. A Study in Sociological Semantics and the Sociology of Science. Princeton: Princeton University Press. Available at Google Books: https://books.google.pl/books?id=ORJVDALLF0kC.

Méthot, Pierre-Olivier 2013: On the genealogy of concepts and experimental practices: Rethinking Georges Canguilhem’s historical epistemology. Studies in History and Philosophy of Science 44, pp. 112–123. Available online: https://www.researchgate.net/profile/Pierre_Olivier_Methot/publication/256857515_On_the_genealogy_of_concepts_and_experimental_practices_Rethinking_Georges_Canguilhem%27s_historical_epistemology/links/5603ee6c08ae4accfbb8d697.pdf.

Meyerson, Emil 2011: Le cheminement de la pensée. Paris: Librairie Philosophique J. Vrin. Publikacja dostępna online: https://books.google.pl/books?id=4mhhL87N3IC (I wyd. 1931: Paris: Librairie Félix Alcan).

Polanyi, Michael 1966: The Tacit Dimension. London: Routledge.

Rheinberger, Hans-Jörg 2005a: Iterationen. Berlin: Merve Verlag. ISBN 978-38-8396-205-4.

Rheinberger, Hans-Jörg 2005b: Augenmerk. [W:] Rheinberger 2005a, ss. 51–73.

Rheinberger, Hans-Jörg 2005c: Reassessing the historical epistemology of Georges Canguilhem. Continental philosophy of science, pp. 187–197.

Rheinberger, Hans-Jörg 2007 (3 wyd. 2013)/2010; 2015: Historische Epistemologie zur Einführung. Hamburg: Junius Verlag (3. wyd., 2013); przekład angielski – 2010: On Historicizing Epistemology: An Essay. Stanford: Stanford University Press. Translated by David Fernbach. przekład polski – 2015: Epistemologia historyczna. Warszawa: Oficyna Naukowa. Przełożył [z języka niemieckiego] Jan Surman. ISBN 978-83-6436-320-7.

Rheinberger, Hans-Jörg 2011: Experimentelle Virtuosität. Referat wygłoszony podczas kongresu „Experimentelle Ästhetik“, Düsseldorf, 4–7.10.2011. Publikacja dostępna w Internecie: http://www.dgae.de/downloads/Rheinberger.pdf.

Rheinberger Hans-Jörg 2013: Historische Epistemologie zur Einführung. 3. wyd., Hamburg: Verlag Junius. ISBN10: 38-8506-636-X; ISBN13: 978-38-8506-636-1 (I wyd. 2007).

Rheinberger, Hans-Jörg 2014: Rekurrenzen. Texte zu Althusser. Berlin: Merve Verlag.

Schmieder, Falko 2010: Experimentalsysteme in Wissenschaft und Literatur. [W:] M. Gamper (Hrsg) 2010, Experiment und Literatur. Themen, Methoden, Theorien (Göttingen), ss. 17–39. Publikacja dostępna online: http://www.zfl-berlin.org/tl_files/zfl/downloads/a_service_downloads/41_Schmieder_Experimentalsysteme.pdf.

Wartofsky, Marx W. 1973a: Models: Representation and the Scientific Understanding. Dordrecht, Holland, Boston, U.S.A., London, England: D. Reidel Publishing Company. Available at Google Books: https://books.google.pl/books?id=au5rCQAAQBAJ.

Wartofsky, Marx W. 1973b/1974: Perception, Representation, and the Forms of Action: Towards an Historical Epistemology. [In:] Wartofsky 1973a, pp. 188–210. Reprinted in: Ajatus 36, 1974, pp. 19–43.

Weigel, Sigrid 2001: Kulturwissenschaft als Arbeit an Übergängen und als Detailforschung: Zu einigen Urszenen aus der Wissenschaftsgeschichte um 1900: Warburg, Freud, Benjamin. [W:] A. Opitz (red.), Erfahrung und Form. Zur kulturwissenschaftlichen Perspektivierung eines transdisziplinären Problemkomplexes. Trier 2001, ss. 125–145.

Prawa autorskie i udostępnianie

Publikacja jest udostępniona na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska (CC BY-NC-ND 3.0 PL).