Przeobrażenia stylów życia polskich migrantów mieszkających w Berlinie (1980–2015)

Agnieszka Szczepaniak-Kroll

Abstrakt

Na początku lat 80. XX w., w związku z napiętą sytuacją polityczną i kryzysem ekonomicznym w Polsce, tysiące ludzi wyruszyło na emigrację do Europy Zachodniej. Preferowanym kierunkiem stał się wówczas nie tak odległy Berlin Zachodni. Polacy włożyli wiele energii, by zintegrować się ze społeczeństwem przyjmującym, wypracowując odpowiednie strategie pobytowe. Przyczyniły się one do powstania określonych stylów życia, czyli zespołu zachowań charakterystycznych dla tej właśnie grupy. W ostatnich latach ulegają one modyfikacjom, m.in. w związku z procesem transnacjonalizacji migrantów. W artykule analizuję zachodzące zmiany na podstawie wyników badań, które przeprowadziłam w latach 2009–2015.

Transformations of the lifestyles of Polish migrants living in Berlin (1980–2015)

At the beginning of the 1980s, due to the tense political situation and the economic crisis in Poland, thousands of people set out to emigrate to Western Europe. A particularly popular destination was West Berlin, located near the Polish border. The Poles have put a lot of energy to integrate into the host society, developing appropriate integration strategies. They have contributed to the emergence of certain lifestyles as a set of behaviors characteristic of this particular group. In recent years they have been modified, among others in connection with the process of transnationalisation of migrants. The article analyses the changes on the basis of the results of research carried out by the author between 2009–2015.

Słowa kluczowe: Polacy, styl życia, Berlin, migracje, transnarodowość
References

Angele J., Ziebach M. (2005), Gewerbeanzeigen 2004, Wiesbaden: Statistisches Bundesamt.

Bade J.K. (1992), Deutsche im Ausland – Fremde in Deutschland. Migration in Geschichte und Gegenwart, München: Verlag C.H. Beck.

Bade J.K., Oltmer J. (2004), Normalfall Migration, Bonn: Bundeszentralle für Politische Bildung.

Berry J.W. (1997), Immigration, Acculturation, and Adaptation. Applied Psychology: an international Review, Vol. 46, Issue1, 5–68.

Budyta-Budzyńska M. (2011), Adaptacja, integracja, asymilacja, integracja – próba ujęcia teoretycznego, w: Budyta-Budzyńska M. (red.), Integracja czy asymilacja? Polscy imigranci w Islandii, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 44–65.

Fatyga B. (2012), Pan Jourdain i styl życia, w: Jawłowska A., Pawlik W., Fatyga B. (red.), Style życia, wartości, obyczaje. Stare tematy, nowe spojrzenia, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 12–24.

Führ W. (2010,) Berliner Mauer und innendeutsche Grenze, Petersberg: Michael Imhof Verlag GmbH & Co. KG.

Górski J., Tymochowicz D. (1990), Polska emigracja i polonia w Republice Federalnej Niemiec, Warszawa: Wydawnictwo Przedświt.

Janusz G. (1986), Polonia w Niemczech po II wojnie światowej, w: Koprukowaniak A., Kucharski W. (red.), Polacy w świecie. Polonia jako zjawisko społeczno-polityczne, Lublin: UMCS, cz. II, 81–110.

Kersten K. (1974), Repatriacja ludności polskiej po II wojnie światowej, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.

Marody M., Giza-Poleszczuk A. (2004), Przemiany więzi społecznych. Zarys teorii zmiany społecznej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Meister H.-P. (1992), Ethnische Minderheiten in Deutschland, w: Arbeitsmigranten, Asylbewerber, Ausländer, Flüchtlinge, regionale und religiöse Minderheiten, Vertriebene, Zwangsarbeiter, Berlin: Berliner Institut für Vergleichende Sozialforschung, Edition Parabolis, 1–57.

Meister H.-P. (1994), Gruppen der Polen in Deutschland unterschiedlicher Interessenlage aufgrund ihrer Migrationsgeschichte und ihres rechtlichen Status, w: Kurcz Z., Misiak W. (red.), Mniejszość niemiecka w Polsce i Polacy w Niemczech, Wrocław: Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, 197–208.

Miera F. (1996), Zuwanderer und Zuwanderinnen aus Polen in Berlin in den 90er Jahren. Thesen über Auswirkungen der Migrationspolitiken auf ihre Arbeitsmarktsituation und Netzwerke, Diskussion Paper FS I, Berlin: Wissenschaftszentrum Berlin für Sozialforschung.

Miera F. (2007), Polski Berlin. Migration aus Polen nach Berlin, Münster: Westfalisches Dampfboot.

Pallaske Ch. (2009), Polen in Deutschland – Aussiedler und „Geduldete” (1980er-Jahre) Migration. Auswanderer aus Deutschland, Zuwanderer in Deutschland, Geschichte betrifft uns, nr 6, 22–24.

Pries L. (2008), Die Transnationalisierung der sozialen Welt, Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag.Sakson A. (1998), Stosunki narodowościowe na Warmii i Mazurach 1947–1997, Poznań: Instytut Zachodni.

Schmidt J. (2009), Nowe tożsamości w czasach transformacji europejskich. Imigranci z Polski w Niemczech, Poznań: Wydawnictwo News.

Szczepaniak-Kroll A. (2013), Jak świat światem nie będzie Niemiec Polakowi bratem? O rewizji heterostereotypu Niemca i autostereotypu wśród Polaków migrujących do Berlina, Studia Migracyjne – Przegląd Polonijny, nr 4, 95–117.

Szczepaniak-Kroll A. (2017), Dawna i współczesna rola polskiego duszpasterstwa w środowisku Polaków w Berlinie, Studia Migracyjne – Przegląd Polonijny, nr 1, 201–228.

Siciński A., Wyka A. (1988), Badania „rozumiejące” stylu życia: narzędzia, Warszawa: Instytut Filozofii i Socjologii PAN.

Siciński A. (2002), Styl życia, kultura, wybór. Szkice, Warszawa: Instytut Filozofii i Socjologii PAN.

Stach A. (1998), Das polnische Berlin – Polski Berlin, Berlin: Ausländerbeauftragte des Senats.

Stola D. (2000), Emigracja pomarcowa, seria: Prace Migracyjne, nr 34, Warszawa: Instytut Studiów Społecznych Uniwersytet Warszawski.

Stola D. (2010), Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949–1989 r., Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej.

Stręk K. (2006), Jedno dziecko-dwa języki. Po polsku i po niemiecku o dwujęzycznym. Ein Kind zwei Sprachen. Auf Polnisch und auf Deutsch über zweisprachige Erziehung. Berlin: Wyd. w ramach projektu „Jugend für Europa” – Deutsche Agentur für das EU-Aktionsprogramm „Jugend”.

Sztompka P. (2009), Przestrzeń życia codziennego, w: Bogunia-Borowska M. (red.), Barwy codzienności. Analiza socjologiczna, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 29–50.

Weber-Menges S. (2006), Die Entwicklung der Ethnomedien in Deutschland, w: Geißler R.,

Pöttker H. (red.), Integration durch Massenmedien – Medien und Migration im internationalen Vergleich. Medienumbrüche Band 17, Bielefeld: Transcript Verlag, 121–147.

Unternehmen… (2016), Unternehmen und Arbeitsstätten. Gewerbeanzeigen in den Ländern 2015, Wiesbaden: Statistisches Bundesamt.

Ziętkiewicz G. (1989), Polen in Berlin – Geschichte und Gegenwart, Polacy w Berlinie – historia i dzień dzisiejszy, Berlin: Die Ausländerbeauftragte des Senats. XVII Berliński Informator Polonijny 2015, Berlin: Wydawnictwo „Klon”.

Kwartalnik ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.