Alba dworska trubadurów (rozstanie o świcie)

Grażyna Urban-Godziek

Abstrakt

The Troubadours’ Courtly Alba (Parting at Dawn)

Drugi z cyklu artykułow poświęconych gatunkom pieśni miłosnych, ktore łączy motyw rozstania bądź spotkania kochankow o świcie, prezentuje najbardziej kanoniczną formę gatunku, to jest dworską albę trubadurow oksytańskich (prowansalskich). Rozdział 1 Alba dworska (rycerska, uczona, arystokratyczna) przybliża definicję, podążając głownie za Elizabeth Wilson Poe, a następnie wprowadza klasyfikację odmian gatunku za edycją krytyczną Christophera Chaguinian’a (alba de séparation, alba formelle érotique, alba religieux) wzbogaconą o zaproponowany w pierwszym artykule cyklu podział na dwa rodzaje alb mieszanych, z pogranicza formy dwornej i tradycyjnej. Podążając ponadto za Toribio Fuente Cornejo zbior alb oksytańskich uzupełniono o francuskie i galisyjsko- portugalską – wszystkie powstałe między końcem XII a początkiem XIV w. W drugiej części artykułu poddano analizie teorie o pochodzeniu alby dworskiej. Rozdział 2.1 Alba tradycyjna versus rycerska pieśni strażnicza przedstawia za Chaguinianem falsyfikację hipotezy Alfreda Jeanroya zakładającej istnienie ogniwa pośredniego między dwoma zachowanymi łacińskimi utworami strażniczymi z X i XI w. a albą trubadurow, wskazując jednocześnie na jej pochodzenie od formy tradycyjnej. Ku tej teorii skłania się też obecnie interpretacja najstarszej definicji gatunku z traktatu Doctrina de compondre dictatz. Rozdział 1.3 Hipoteza arabska przedstawia obecny w klasycznej poezji arabskiej motyw ibtakara (rozjazd koczujących razem plemion i ‘rozstanie o zorzy porannej’ należących do nich kochankow), do ktorego nawiązuje dworska poezja andaluzyjska.

Na przykładzie kasydy Ibn Zaydūna (X/XI w.) pokazano motywy, ktore nieodłącznie związane z albą trubadurow. Część 3 Typy miłosnej alby oksytańskiej – analiza utworów prezentuje kolejne odmiany gatunu: 3.1 Alba de sépartio (przykład – Rimbaut de Vaqueiras, Gaita be), 3.1.1 Alba de sépartion, typ. Dworna wersja chanson de malmariée (Cadenet, S’anc fui belha), 3.2 Alba formelle érotique (Uc de Bacalaria Per grazir).

 

Słowa kluczowe: Courtly Alba, Troubadours, Rimbaut de Vaqueiras, Cadenet, Uc de Bacalaria
References

Les albas occitanes, etude et edition par Ch. Chaguinian, transcription musicale et etude des melodies par J. Haines, Paris 2008.

Allen R.M.A., An Introduction to Arabic Literature, Cambridge 2000.

Antologia prowansalska. Wybór poezji trubadurów i felibrów XI–XIX wieku, przeł. E. Porębowicz, Warszawa 1887.

Billy D., Le traitement théorique de l’alba dans la Doctrina de compondre dictats et la question de l’alborada, „Revue des langues romanes” 113 (2009), s. 195–214.

Brewiarz miłości. Antologia liryki staroprowansalskiej, przeł. i oprac. Z. Romanowiczowa, Wrocław 1963.

Brunel-Lobrichon G., Duhamel Amado C., Życie codzienne w czasach trubadurów, przeł. A. Loba, przekład poezji J. Kowalski, Poznań 2000.

Canettieri P., L’alba di Fleury da un’altra specola, „Romance Philology” 66 (Fall 2012), s. 211–308. Chaguinian Ch., Alba et Gayta. Deux définitions a probleme de la Doctrina de compondre dictats et leur possible solution, „Romania” 125 (2007), n° 497–498, s. 46–68.

Chaguinian Ch., L’alba dans la systeme des genres troubadouresques. Réflexions sur le rapport des troubadours a la production non troubaduresque, „Chiers de civilisation medievale” (Avril–Juin 2007), n° 198, s. 131–147.

Cropp G.M., Le Vocabulaire courtois des troubadours de l’époque classique, Geneve 1975.

Fuente Cornejo T., La Canción de Alba en la lírica románica medieval. Contribucíon a un estudio tipológico, Oviedo 1999.

Galmes de Fuentes A., El amor cortés en la lírica arábe y en la lírica provenzal, Madrid 1996.

Gansiniec R., Liryka Galla Anonima, „Pamiętnik Literacki” (1958), z. 4, s. 355–387.

Garcia Gomez E., Poemas arabigoandaluces, Madrid 1985.

Goncalves E., Interrextualidades na poesia de Dom Dinis, w: Singularidades de uma cultura plural. Actas do III Encontro de Professores Universitarios Brasileiros de Literatura Portuguesa (Rio de Janeiro, 1990), Rio de Janeiro 1992.

Ibn Hazm, Naszyjnik gołębicy. O miłości i kochankach, przeł. i oprac. J. Danecki, przekład poezji A. Witkowska, Warszawa 1976.

Jeanroy A., Les origines de la poésie lyrique en France au Moyen-Âge. Études de littérature françai se et comparée suivies de textes inédits, Paris 1889 [2 wyd. 1925].

Karpiński F., Poezje wybrane, oprac. T. Chachulski, Wrocław 1997.

Kowalski J., Niezbędnik trubadura czyli Dumania, kancony i romanse, Poznań 2007.

Lewis B., Stern S.M., Arabic, w: Eos. An Enquiry into the Theme of Lovers’ Meetings and Partings at Dawn in Poetry, ed. by A.T. Hatto, The Hague 1965.

Lisowski J., Antologia poezji francuskiej, t. 1, Warszawa 2001.

The Literature of Al-Andalus, ed. by M.R. Menocal, R.P. Scheindlin, M. Sells, Cambridge 2000.

Lockwood J., Classical, Later, and Medieval Latin, w: Eos. An Enquiry into the Theme of Lovers’ Meetings and Partings at Dawn in Poetry, ed. A.T. Hatto, The Hague 1965, s. 271–281.

Medieval Lyrics. Genres in Historical Context, ed. by W.D. Paden, Urbana 2000.

Poe Wilson E., A Note on Birdsong in the Old Provençal Alba, „Romance Notes” 26 (Winter, 1985), no. 2, s. 171–176.

Poe Wilson E., New Light on the Alba. A Genre Redefined, „Viator” (1 Jan. 1984), s. 139–150.

Poezje arabsko-andaluzyjskie, wybrał i przeł. F. Śmieja, Katowice 1993.

The Razos de trobar of Raimon Vidal and Associated Texts (Raimon Vidal, Razos de trobar; Terramagino da Pisa, Doctrina d’ Acort; Jofre de Foixa, Regles de trobar; Doctrina de compondre dictas; Two anonymous treaties from MS. Ripoli 129), ed. by J.H. Marshall, London 1972.

Ribera J., Disertaciones y opúsculos, vol. 1, Madrid 1928.

Riquer M., Las albas provencales, Barcelona 1944.

Sager A., The Moderate Watchman, „Colloquia Germanica” 45 (2012), no. 3/4, s. 312–330.

Urban-Godziek G., Polskie poranne pieśni miłosne XVI–XVII wieku w świetle typologii podgatunków chansons de femme, „Teksty Drugie” 2 (2019).

Woledge B., Old Provençal and French, w: Eos. An Enquiry into the Theme of Lovers’ Meetings and Partings at Dawn in Poetry, ed. by A.T. Hatto, The Hague 1965.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.
Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.