Technika przekładu i wartości estetyczne polskich średniowiecznych żywotów Świętych

Anna Mleczek

Abstrakt

TRANSLATION AND ETHICAL VALUES OF POLISH MEDIEVAL HAGIOGRAPHY

This article is focused on two important problems connected with the analysis of documents of Polish medieval hagiography, namely a correct translation from medieval Latin into Polish as well as understanding and interpretation of ethical (that is moral) values of the translated text. In my commentary to the discussion, which is the key teaching and learning technique during a translation course, I deal with the structure and grammar of the medieval text in reference to classical rules and discuss (against the background of the ancient moral tradition) the medieval reinterpretation of these moral values that had appeared in ancient Rome and then became the essence of ethos of Saints in the Middle Ages. Such approach to the analysis and discussion enables me to show pieces of medieval hagiography not only as documents written according to the rules of the medieval religious convention but also as a source of ancient Roman (romanitas) reminiscences (both structural and ethical, mainly moral ones).   

TECHNIKA PRZEKŁADU I WARTOŚCI ETYCZNE POLSKICH ŚREDNIOWIECZNYCH ŻYWOTÓW ŚWIĘTYCH

Artykuł niniejszy dotyczy dwóch istotnych zagadnień związanych z analizą dokumentów polskiej hagiografii średniowiecznej, a mianowicie techniki przekładu tekstu z języka łacińskiego na język polski oraz odczytania i interpretacji obszaru etycznego (czyli przede wszystkim moralnego) przetłumaczonego żywotu. W przedstawionym tutaj komentarzu do dyskusji, która jest główną techniką nauczania i uczenia się podczas zajęć translatoryjnych, omawiam strukturę oraz stronę gramatyczną tekstu średniowiecznego w konfrontacji z zasadami klasycznymi oraz – w kontekście odwołań do tradycji antycznej − prezentuję średniowieczną reinterpretację tych wartości moralnych, które zrodziły się i funkcjonowały już w starożytnym Rzymie, a później stały się także istotą etosu świętych w dobie średniowiecza. Takie podejście do analizowanego tekstu i tak ukierunkowana dyskusja pozwalają ukazać studentom średniowieczny żywot nie tylko jako dokument utrzymany w religijnej konwencji właściwej dla wieków średnich, lecz także jako gatunek niepozbawiony reminiscencji antycznej romanitas w zakresie strukturalnym i etycznym (moralnym).

Słowa kluczowe: średniowiecze, język łaciński, hagiografia polska, wartości etyczne (moralne), przekład i analiza tekstu, dyskusja / the Middle Ages, Latin, Polish medieval hagiography, ethical (moral) values, translation and analysis, discussion
References

Tekst źródłowy

Vita sanctae Hedwigis ducissae Silesiae (Vita maior, Vita minor, genealogia) (1884). W: Monumenta Poloniae Historica, t. 4. Kraków: wyd. dr Aleksander Semkowicz.

Literatura przedmiotu

Brandt, A. (1999). Moralische Werte in den Res Gestae des Ammianus Marcellinus. „Hypomnemata” 122, Göttingen.

Jaczynowska, M. (1987). Religie świata rzymskiego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Korpanty, J. (1976). Studia nad łacińską terminologią polityczno-socjalną okresu republiki rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Korpanty, J. (1979). Rzeczpospolita potomków Romulusa. Warszawa: Czytelnik.

Korpanty, J. (1988). Pojęcie „religio” w poemacie Lukrecjusza. „Meander”, t. 43, 9–10, 371−396.

Levene, D.S. (1993). Religion in Livy. Leiden−New York−Köln.

Lewandowski, I. (2007). Historiografi a rzymska. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

MacIntyre, A. (1996). Dziedzictwo cnoty. Studium z teorii moralności, przeł. A. Chmielewski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

MacMullen R. (2003). Cultural and Political Changes in the 4th and 5th centuries. „Historia”, 52, 4, 465–495.

Śnieżewski, S. (2003). Salustiusz i historia Rzymu. Studia porównawcze na tle historiografi i greckiej i rzymskiej. Kraków: Wydawnictwo Homini.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną formą czasopisma jest wersja elektroniczna.