Kozioł ofiarny w czasach post-prawdy

Aleksander Zbirański

Abstrakt

Scapegoat in Time of Post-Truth
This article introduces the principles of the mechanism of the scapegoat in its historical conditions and the new reality related to the appearance of the post-truth phenomenon. Differences between these realities have been presented in the context of issues related to the cognition and selection of data occurring within the framework of new media. On the basis of these considerations, a diagnosis of the political usefulness of the present mechanism and prospects for future development is formulated.

Keywords: Scapegoat; post-truth; media; mythological thinking

Niniejszy artykuł przybliża zasady funkcjonowania mechanizmu kozła ofiarnego w jego uwarunkowaniach historycznych oraz nowej rzeczywistości związanej z pojawieniem się zjawiska post-prawdy. Różnice pomiędzy tymi realiami zostały zaprezentowane na tle zagadnień związanych z poznaniem i selekcją danych zachodzącymi w ramach nowych mediów. Na podstawie tych rozważań zostaje sformułowana diagnoza przydatności politycznej wspomnianego mechanizmu obecnie oraz perspektyw rozwoju w przyszłość.

Słowa kluczowe: Kozioł ofiarny, post-prawda, media, myślenie mityczne
References

Ambroziak K. (2011), Co wyraża dyskurs antysemicki? [w:] Analizować nienawiść. Dyskurs antysemicki jako tekstowe wyzwanie, (red.) Kuciński P., Krzywiec G., Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, Warszawa

Bauman Z. (2007), Społeczeństwo w stanie oblężenia, Sic!, Warszawa

Caillois R. (1973), Żywioł i ład, PIW, Warszawa

Caillois R. (1995), Człowiek i sacrum, Volumen, Warszawa

Cholewa M. (2009), Tempo i selektywność procesu rozpoznawania informacji jako wskaźnik postaw moralnych, Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej, Kraków

Czeremski M., Sadowski J. (2012), Mit i utopia, Libron, Kraków

Dudek Z. (2001), Kozioł ofiarny jako personifikacja kompleksu Cienia, „Albo Albo. Problemy Psychologii i Kultury” nr 4

Eco U. (2012), Wymyślanie wrogów i inne teksty okolicznościowe, Rebis, Poznań

Finkielkraut A. (2005), W imię innego. Antysemicka twarz lewicy, Sic!, Warszawa

Flis M. (1992), Leszek Kołakowski – teoretyk kultury europejskiej, Wydawnictwo Uniwersytety Jagielońskiego, Kraków

Girard R. (1987), Kozioł ofiarny, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź

James W. (2016), Pragmatyzm, Vis-a-Vis, Kraków

Jeziorski I. (2009), Od obcości do symulakrum. Obraz Żyda w Polsce w XX wieku. Antropologiczne studium przypadku, Nomos, Kraków

Kendziorek P. (2005), Antysemityzm a społeczeństwo mieszczańskie. W kręgu interpretacji neomarksistowskich, Trio, Warszawa

Kołakowski L. (1994), Obecność mitu, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław

Kowalski K., Krzak Z. (2003), Tezeusz w labiryncie, Eneteia, Warszawa

Kubiński G. (2008), Narodziny podmiotu wirtualnego. Narracja. Dyskurs. Deixis, Nomos, Kraków

Le Bon G. (1930), Psychologja tłumu, Księgarnia Wydawnicza L. Igla, Lwów

Renaut A. (2001), Era jednostki. Przyczynek do historii podmiotowości, Ossolineum, Wrocław

Rewers E. (1995), Spadkobiercy budowniczych Wieży Babel [w:] Pojednanie tożsamości z różnicą?, (red.) Rewers E., Fundacja Humaniora, Poznań

Ryż B. (2008), Autorytet: image uczonego i prawa nauki [w:] Wzorce postrzegania rzeczywistości w nauce i społeczeństwie, (red.) Płonka-Syroka B., DiG, Warszawa

Sałkowska M. (2013), Jak inny staje się obcym, albo kiedy różnica staje się piętnem [w:] To oni są wszystkiemu winni… Język wrogości w polskim dyskursie publicznym, (red.) Bukowska X., Markowska B., Trio, Warszawa

Sapeńko R. (2015), Estetyka – mit – neomit [w:] Mitologizacja kultury w polskiej i iberyjskiej twórczości artystycznej, (red.) Charchalis W., Trocha B., Uniwersytet Zielonogórski, Zielona Góra

Schaff A. (1981), Stereotypy a działania ludzkie, KiW, Warszawa

Thiele-Dohrmann K. (1980), Psychologia plotki, PIW, Warszawa

Tomicki R. (1987), Mit, [w:] Staszczak Z., Słownik etnologiczny. Terminy ogólne, PWN, Warszawa–Poznań

Trachtenberg J. (2011), Diabeł i Żydzi. Średniowieczna koncepcja Żyda a współczesny antysemityzm, Kraków, Vis-a-Vis

Trybulec M. (2015), Media i poznanie. Pojęciowe dylematy teorii komunikacji społecznej z Toronto, Universitas, Kraków

Tuan Y.-F. (1987), Przestrzeń i miejsce, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa

Warchał A. (2007), Podmiot w sferze społecznej [w:] E. Pietrzak, Warchał A., Zaorski-Sikora Ł., Podmiot osoba tożsamość, Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi, Łódź

Rocznik interdyscyplinarny

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w Internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.