Les deux Guenièvres ou la féminité séductrice dans le Lancelot du Lac

Aneta Pytka

Abstrakt


Postać królowej Ginewry, żony króla Artura i kochanki Lancelota, nie przestaje fascynować,
a różnorodność świadectw literackich ukazuje pełny obraz jej bogatej osobowości. Przedstawienie
tej postaci zmienia się w zależności od prądów i myśli danej epoki, dlatego też
z dwornej damy, jaką jest w powieściach XII wieku, Ginewra staje się, w XIII-wiecznej
prozie, kobietą cudzołożną, uwodzicielką, której grzeszna miłość będzie miała tragiczne
konsekwencje dla całego arturiańskiego świata. Epizodyczna postać fałszywej Ginewry,
związana nierozłącznie z historią królowej, także doskonale wpisuje się w literacką koncepcję
kobiety uwodzicielki, będącej jednocześnie uosobieniem zła i perfidii. Obydwie Ginewry są
bohaterkami Lancelota prozą, anonimowego dzieła z pierwszej połowy XIII wieku, należące go do cyklu Lancelota-Graala. Specyfika i charakter tego utworu, wyrastającego z tradycji
dwornej, lecz naznaczonego duchem mistycyzmu i głębokiej religijności, jak i prądy oraz
tendencje ideologiczne epoki, których jest wyrazem, nie pozostają bez znaczenia dla literackiego
przedstawienia kobiety i miłości.
Kobieta w zhierarchizowanym społeczeństwie feudalnym długo podlegała męskiej dominacji.
Dopiero pojawienie się, w XII wieku, fenomenu miłości dwornej (amour courtois) oraz
ideałów z nim związanych zmieniło tę sytuację, dając przewagę kobiecie. Dworna miłość,
w jej wyidealizowanej formie nazywana fin’amor, posiadała określone reguły i sławiła
związki pozamałżeńskie. Oparta na świadomej decyzji kochanków, miała prowadzić do doskonałości
i nigdy nie była ślepą ani fatalną, w przeciwieństwie do fole amor, miłości szalonej,
będącej pewnego rodzaju zniekształceniem amour courtois, a charakterystycznej dla
bohaterów cyklu Lancelota-Graala. W świetle XIII-wiecznych ideałów, skłaniających się ku
wartościom duchowym, kobiety cudzołożne, obdarzone były złą i perfidną naturą, wzbudzały
uczucie grzeszne, zgubne i wyniszczające, które nieuchronnie prowadziło do nieszczęścia,
a niekiedy śmierci.
W twórczości XII-wiecznej, Ginewra, której prototypy odnaleźć można w podaniach i legendach
celtyckich, była żoną króla Artura, kobietą najpiękniejszą, posiadającą wszelkie
możliwe cnoty i zalety. Chrétien de Troyes jako pierwszy wprowadził do powieści motyw
miłości Lancelota i Ginewry, czyniąc z królowej uwielbianą dworną damę. Zarówno w literaturze
XII, jak i XIII wieku, Ginewra postrzegana była jako niewierna, jednak u Chrétiena
uczucie, które łączyło parę kochanków, nie tylko nie było potępione, lecz prowadziło także do
doskonałości, podczas gdy w Lancelocie prozą, jest ono powodem ich degradacji, przeszkodą
w rozwoju moralnym, która zamyka Lancelotowi drogę do odkrycia duchowych tajemnic.
Występna miłość czyni Lancelota niegodnym odnalezienia świętego Graala, a Ginewra świadoma
jest swojej winy. Przez nią również niegdyś najlepszy rycerz nie dopełnia swych powinności,
w tym także obowiązku lojalności wobec króla Artura. W Lancelocie prozą doskonale
zarysowuje się ewolucja postaci królowej Ginewry, która, będąc początkowo mądrą,
piękną i dworną damą, nabiera cech uwodzicielki. Wzbudzając w Lancelocie miłość, staje się
powodem jego cierpienia, jakiego nie zdołały wynagrodzić nawet krótkie chwile radości
spędzone z ukochaną. To grzeszne uczucie, które nie mogło przetrwać w feudalnej rzeczywistości
chrześcijańskiej, doprowadziło Lancelota do szaleństwa, a w konsekwencji spowodowało
także upadek arturiańskiego świata. Tylko rozstanie i rezygnacja z ziemskiego życia
mogły odkupić ich winy.
Postać fałszywej Ginewry, uzurpatorki, próbującej zająć miejsce prawdziwej królowej,
obdarzona jest również cechami kobiety kusicielki. Podstępem uprowadza króla Artura, więzi
go, zdobywając jednocześnie nad nim władzę. Mimo iż obca nadprzyrodzonemu światu,
fałszywa Ginewra ucieka się do magii, jak i wykorzystuje swe kobiece wdzięki, aby uwieść
Artura. Król, zaślepiony miłością, łatwo ulega zwodniczej namiętności i, gdyby nie prawda
wyjawiona w odpowiednim momencie, jej konsekwencje mogłyby okazać się tragiczne.
Chociaż działa za namową człowieka, który pragnie zemścić się na Arturze, fałszywa Ginewra
świadoma jest swojej winy. Mimo szczerej skruchy, ponosi zasłużoną karę.
Postacie królowej oraz fałszywej Ginewry łączy jedynie fizyczne podobieństwo, ich charaktery
natomiast pozostają diametralnie różne. Jednak istnieje cecha wspólna im obydwóm,
mianowicie zdolność uwodzenia i wzbudzania miłości, która niszczy swoje ofiary.

Pełny tekst:

PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.