Towards the Cracow Metropolis – a dream or a reality? A selected issues

Mateusz Gyurkovich,

Adolfo Sotoca

Abstrakt

Kraków, była stolica Polski i obecnie drugie polskie miasto, marzy o staniu się najważniejszą metropolią nie tylko regionu Małopolski, ale także całej południowej i południowo-wschodniej Polski. Niniejszy artykuł, oparty o długotrwałe badania i studia terenowe, również odnosi się częściowo do programu badawczego „Model Struktury Przestrzennej Krakowa”, opracowanego w Instytucie Projektowania Urbanistycznego PK pod kierunkiem M. Gyurkovicha przy współpracy z A. Sotocą między październikiem 2016 a lipcem 2017 roku. Stanowi on tło, na którym będą prezentowane wybrane zagadnienia przekształceń przestrzennych, które miały miejsce w obrębie miasta, i które wywierają wpływ na morfologię urbanistyczną Krakowa. Rodzaj struktury przestrzennej, który można obecnie zaobserwować w Krakowie, nie wywołuje konotacji z formą urbanistyczną Europejskiej Metropolii. Czy współczesne próby stworzenia policentrycznego miejskiego organizmu, który mógłby konkurować z innymi, dobrze zorganizowanymi miastami na płaszczyźnie międzynarodowej mogą zakończyć się powodzeniem? Czy marzenie o Krakowskiej Metropolii kiedykolwiek się spełni?

Słowa kluczowe: metropolia, policentryzm, intensywność, eksurbanizacja, morfologia urbanistyczna, forma urbanistyczna
References

:
[1] Bajwoluk T., Konflikty strukturalne w tkance miejskiej i podmiejskiej Krakowa, [in:] Maciejewska A. (ed.), Współczesne uwarunkowania gospodarowania przestrzenią – szanse i zagrożenia dla zrównoważonego rozwoju: proces inwestycyjny, Oficyna Wydawnicza PW, Warszawa 2014.
[2] Bartkowicz B., Przyczyny braku kompozycji i piękna w przeobrażeniach i rozwoju miast, Teka KUiA PAN, Vol. XXXIII, Kraków 2001.
[3] Biedrzycka A. (ed.), Nowa Huta. Architektura i twórcy miasta idealnego. Niezrealizowane projekty, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Kraków 2007.
[4] Biere Arenas R., Gyurkovich M. (eds.) Back to the Sense of the City: 11th VCT International monograph book, Year 2016, July, Cracow, CPSV, Barcelona 2016, www.upcommons.upc.edu/handle/2117/90350 (access: 09.03.20137).
[5] Bitner A., Nowa metoda określania poziomu zurbanizowania obszaru na podstawie morfologii struktury podziału gruntu na działki, [in:] Infrastruktura i ekologia terenów wiejskich, No. 3/2010, Polska Akademia Nauk, Oddział w Krakowie, Komisja Technicznej Infrastruktury Wsi.
[6] Blazy R., Deformation of the City, Technical Transactions 9/2017.
[7] Bogdanowski J., Warownie i zieleń Twierdzy Kraków, Wyd. Literackie, Kraków 1979.
[8] Bogdanowski J., Metoda jednostek i wnętrz (JARK-WAK) architektoniczno-k44rajobrazowych w studiach i projektowaniu, [in:] Nowe idee i rozwój dziedziny architektury krajobrazu w Polsce, III Forum Architektury Krajobrazu, materiały konferencyjne P. Wolski (ed.), Ośr. OZK, Warszawa 2000.
[9] Bojanowski K, Strategia dla Krakowa- koncepcja rozwoju przestrzeni publicznych. Monolog o polskiej urbanistyce, Wyd. PK, Kraków 2013.
[10] Böhm A., O czynniku kompozycji w planowaniu przestrzeni, Wyd. PK, Kraków 2016.
[11] Busquets J., Urban compositions: City Design in the 21st Century, [in:] Graafland A., Kavanaugh L.J. (eds.), Crossover. Architecture, Urbanism, Technology, 010 Publishers, Rotterdam 2006.
[12] Chmielewski J.M., Teoria Urbanistyki, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1996.
[13] Cullen G., The Concise Townscape, The Architectural Press, London 1986.
[14] Encyklopedia Krakowa, PWN, Warszawa-Kraków 2000.
[15] Gyurkovich J., Znaczenie form charakterystycznych dla kształtowania i percepcji przestrzeni. Wybrane zagadnienia kompozycji w architekturze i urbanistyce, Monografia 258, Wyd. PK, Kraków 1999.
[16] Gyurkovich J., The significance of contemporary transformations of urban areas for the global processes of urbanization, Technical Transactions, 1-A/1/2012.
[17] Gyurkovich J., Matusik A., Suchoń F. (eds.), Cracow: selected problems of the urban structure evolution, Wyd. PK, Kraków 2016.
[18] Gyurkovich M., In search of the urban composition of sub-centres in polycentric European metropolises, [in:] ACE – Architecture, City and Environment / Arquitectura, Ciudad e Entorno No. 18, 2, February 2012.
[19] Gyurkovich M., Transformations of public space in multifamily residential complexes in the western part of Cracow, [in:] Gyurkovich M. (ed.), Future of the city: mass housing estates or multifamily housing complexes?, Eco Rehab 3 Cracow 2012, Cracow University of Technology, Cracow 2012.
[20] Gyurkovich M., Szarata A., Zuziak Z.K., Model Przestrzennej Struktury Krakowa. Perspektywa planistyczna. Etap I – Założenia modelu strukturalnych zmian w zagospodarowaniu przestrzennym miasta Krakowa, reaserch project prepared for the City Council of Cracow, Instytut Projektowania Urbanistycznego, Politechnika Krakowska, Kraków 2016.
[21] Gyurkovich M., Szarata A., Zuziak Z.K. et al., Model Przestrzennej Struktury Krakowa. Perspektwa planistyczna. Etap II – Zdefiniowanie modelu przestrzennej struktury Krakowa, reaserch project prepared for the City Council of Cracow, Instytut Projektowania Urbanistycznego, Politechnika Krakowska, Kraków 2017.
[22] Gzell S., Wośko-Czerankowska A., Majewska A., Świeżawska K., Miasto zwarte. Problem terenów granicznych, Międzyuczelniane Zeszyty Naukowe, Urbanistyka, Akapit-DTP, Warszawa 2011.
[23] Harvey D., Bunt miast. Prawo do miasta i miejska rewolucja, Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, Warszawa 2012.
[24] Hodor K., Urban parks and their value: Cracow Examples, Technical Transactions, 1-A/2016.
[25] Hrabiec A., Ziobro A., Baran S., Reflection about the Future of Cracow Metropolis, Space & Form No. 17/2012.
[26] Kajdanek K., Suburbanizacja po polsku, Nomos, Kraków 2012.
[27] Kantarek A.A., O orientacji w przestrzeni miasta, Monografia 368, Wyd. PK, Kraków 2008.
[28] Kantarek A.A., Urban form and orientation in urban space, [in:] Oliveira V. et al., ISUF: Our Common Future in Urban Morphology, Vol. 2, ISUF2014: 21st International Seminar on Urban Form, Porto, Portugal, www.isuf2014.fe.up.pt/ISUF2014%20ebook.pdf (access: 05.08.2017).
[29] Kantarek A.A., Morfologia i typologia formy urbanistycznej, [in:] Kantarek A.A., Gyurkovich J. (eds.), Wyznaczniki kształtu współczesnej przestrzeni urbanistycznej, Wyd. PK, Kraków 2015.
[30] Kochanowski M., Lorens P. (eds.), Miasto – wspólne dobro i zbiorowy obowiązek, Materiały I Kongresu Urbanistyki Polskiej, BU 2, Urbanista, Warszawa 2004.
[31] Kosiński W., Paradigm of the City of the 21st Century. Between the Past of the Polis and the Future of the Metropolis, Wyd. PK, Kraków 2016.
[32] Kowicki M., Patologie/wyzwania architektoniczno-planistyczne we wsi małopolskiej studium na tle tendencji krajowych i europejskich, Wyd. PK, Kraków 2010.
[33] Kowicki M., Rozproszenie zabudowy na obszarach Małopolski a kryzys kreatywności opracowań planistyczno-przestrzennych, Wyd. PK, Kraków 2014.
[34] Lynch K., Good City Form, The MIT Press., Cambridge Mass., London 1984.
[35] Lynch K., The Image of the City, The MIT Press., Cambridge Mass., 1960.
[36] Majda T, Mironowicz I. (eds.), Manifesty urbanistyczne, BU 15, TUP, Warszawa 2017.
[37] Mełges H. Architectural transitory zone between city and village (based on chosen examples Kraków-Śląsk agglomeration), Technical Transactions, 1-A/2007.
[38] Motak M., Historia rozwoju urbanistycznego Krakowa w zarysie, Wyd. PK, Kraków 2012.
[39] Mydel R., Rozwój urbanistyczny miasta Krakowa po drugiej wojnie światowej, Secesja, Kraków 1994.
[40] Paszkowski Z., Miasto idealne w perspektywie europejskiej i jego związki z urbanistyką, Universitas, Kraków 2011.
[41] Podhalański B.M., Building polycentricity of the Metropolitan Region of Kraków and Katowice, Technical Transactions, 5-A/2008.
[42] Podhalański B.M., Integrowanie przestrzeni metropolitalnych, Monografia 443, Wyd. PK, Kraków 2013.
[43] Purchla J., Jak powstał nowoczesny Kraków, Wyd. Literackie, Kraków 1990.
[44] Purchla J., Kraków w Europie Środka, BOSZ, Olszanica, Kraków 2008.
[45] Salingaros N., Eight City Types and their Interactions. The “Eight-Fold” Model, Technical Transactions, 2/2017.
[46] Samuels I., Panerai P., Castex J., Depaule J.Ch., Urban Forms. The Death and Life of the Urban Block, Architectural Press, Oxford, Burlington 2005.
[47] Seibert K., Plan Wielkiego Krakowa, Wyd. Literackie, Kraków 1983.
[48] Sotoca Garcia A., Massuet Villamajó M., The next city: low density territories in the metropolitan area of Barcelona, Technical Transactions, 1-A2/2012.
[49] Sotoca A., Lessons from the world: Urban growth in the USA: from tracing boundaries to complex management: the Metro Portland case study, GRU Urbanism Reasearch Group 2014, http://urbact.eu/fileadmin/Projects/USE_ACT/documents_media/USEAct_III_report_ISTANBUL.pdf
[50] Sudjic D., Język miast, Karakter, Kraków 2017.
[51] ULAR 5 – Urban Landscape Renewal- Between City and Non-City, proceedings of Scientific Conference, Sulimowska-Ociepka A. et. al. (eds.), Silesian University of Technology, Faculty of Architecture, Gliwice 2010.
[52] Urban Agenda for the EU ‘Pact of Amsterdam’, Agreed at the Informal Meeting of EU Ministers Responsible for Urban Matters on 30 May 2016 in Amsterdam, The Netherlands.
[53] Urban Sprawl in Europe, The ignored challenge, European Commission, Directorate-General, Joint Research Centre, European Environment Agency, EEA REPORT, No. 10/2006.
[54] Wejchert K., Elementy kompozycji urbanistycznej, Arkady, Warszawa 1974.
[55] Węcławowicz-Bilska E., Directions of contemporary, spatial development of European cities, Technical Transactions, 3-A/2011.
[56] Węcławowicz-Bilska E. et al. (eds.), Skuteczność planów zagospodarowania przestrzennego. Potrzeby i możliwości, materiały międzynarodowej konferencji naukowej, Instytut Projektowania Miast i Regionów, Wydział Architektury PK, Kraków 2004.
[57] Ziobro A.B, Model interpretation of the metropolitan spatial structure in development plans of the Cracow and its region. Period 1960–2010, doctoral thesis, Faculty of Architecture, CUT, Cracow 2014.
[58] Ziobrowski Z., Urbanistyczne wymiary miast, IRM, Kraków 2012.
[59] Zipser T., Prediction of states, modelling of processes and building the decision, Architectus, No. 3(47)/2016.
[60] Zuziak Z.K, Sterowanie procesami suburbanizacji w obszarze wzajemnych oddziaływań Katowic i Krakowa – spojrzenie z Krakowa, Czasopismo Techniczne, 15/2005.
[61] Zuziak Z.K., O tożsamości urbanistyki, Wyd. PK, Kraków 2008.
[62] Zuziak, Z.K., Metropolitan form and sustainable mobility, Technical Transactions, 1-A/2010.
[63] Zuziak Z.K., Urban structures and metropolitan planning, [in:] Węcławowicz-Bilska E. (ed.), New ideas in planning for territorial development, Vol. 2, The problems of metropolitan areas and big cities: collective work, Monografia 546, Wyd. PK., Kraków 2017.
[64] Plan ogólny Krakowa (1967 r.), opracowany pod kier. Stanisława Hagera.
[65] Plan Ogólny Krakowskiego Zespołu Miejskiego (1977), opracowany
pod kier. Krystiana Seiberta.
[66] Miejscowy Plan Ogólny Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Krakowa
(1988), opracowany pod kier. Zygmunta Ziobrowskiego.
[67] Miejscowy Plan Ogólny Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Krakowa
(1994), opracowany pod kier. Zygmunta Ziobrowskiego.
[68] Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego (2003), opracowane pod kier. Roberta Kuzianika.
[69] Zmiana Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Krakowa, t. I–III, załącznik do Uchwały nr CXII/1700/14 Rady Miasta Krakowa z 9 lipca 2014 r., Biuro Planowania Przestrzennego UM Krakowa, Kraków 2014.
[70] Strategia Rozwoju Województwa Małopolskiego Na Lata 2011–2020, przyjęta Uchwałą Nr XII/183/11 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 26 września 2011 r. s. 37, 111, 127.
[71] www.stat.gov.pl/statystyka-miedzynarodowa/porownania-miedzynarodowe/tablice-o-krajach-wedlug-tematow/terytorium-i-ludnosc (access: 5.06.2017).
[72] www.Cracow.pl/biznes/1140,artykul,liczby_o_Cracowie.html (access: 5.06.2017).
[73] www.encyklopedia.pwn.pl (access: 5.06.2017).
[74] www.unesco.org (access: 02.05.2017).
[75] City Spatial Information System, http://msip.um.krakow.pl/obserwatorium (access: 29.10.2017).
[76] http://obserwatorium.um.krakow.pl (access: 06.11.2017).