Obraz wychowania w powieści Jamesa Joyce’a Portret artysty z czasów młodości. Część druga: Cele, metody i efekty wychowania

Ireneusz Ziemiński

Abstrakt

W artykule zostały opisane religijne i narodowe cele wychowania, którym poddany został bohater powieści Joyce’a w szkołach jezuickich a także metody, za pomocą których były realizowane (kary fizyczne i psychiczne). Zakładane efekty jezuickiego wychowania (uczynienie z chłopców gorliwych katolików oraz irlandzkich nacjonalistów) w przypadku głównego bohatera, Stefana Dedalusa, nie zostały zrealizowane. Chłopiec wyrósł bowiem na samodzielnego i wolnego człowieka, który porzucił religię, zostając poetą; jezuici przygotowali go jednak intelektualnie do podjęcia fundamentalnej dyskusji z religijnym i moralnym nauczaniem Kościoła katolickiego.

The Representation of Education in A Portrait of the Artist as a Young Man by James Joyce. Part Two: Purpose, Methods, and Results of Education

The article discusses the religious and nationalist purpose of the upbringing received  by Joyce’s character in Jesuit schools, as well as the methods utilized there (corporal and mental punishment). The stated goals of Jesuit upbringing (turning the boys into zealous Catholics and Irish nationalists) were not fulfilled in the case of Stefan Dedalus, the main character of the novel. The boy grew up to be an independent, free man who abandoned religion by becoming a poet; however, the Jesuits prepared him intellectually to engage in the fundamental arguments against the religious and moral teachings of the Catholic Church.

Słowa kluczowe: edukacja, wychowanie, grzech, kapłaństwo, sztuka, religia , education, upbringing, sin, priesthood, art, religion
References

Almond P.C. (2008). Heaven and Hell in Enlightenment England. Cambridge University Press, Cambridge.

Aschkenazy N. (1985). Biblical Females in a Joycean Episode: Th e „Strange Woman” Scene in James Joyce’s “A Portrait of the Artist as a Young Man”. „Modern Language Studies”, nr 15 (4), s. 28‒39.

Aubert R., Crunican P.E., Tracy Ellis J., Pike F.B., Bruls J., Hajjar J. (1985). Historia Kościoła, t. 5: 1848 do czasów współczesnych, tłum. T. Szafrański. IW Pax, Warszawa.

Bonawentura św. (1984). Pisma ascetyczno-mistyczne, tłum. C. Niezgoda, S. Kafel, K. Żuchowski. Akademia Teologii Katolickiej, Warszawa.

Boyd E.F. (1960). James Joyce’s Hell-Fire Sermons. „Modern Language Notes”, nr 75 (7), s. 561‒571.

Centola S.R. (1985). “Th e White Peace of the Altar”: White Imagery in James Joyce’s “A Portrait of the Artist as a Young Man”. „South Atlantic Review”, nr 50 (4), s. 93‒106.

Howes M. (2004). Joyce, colonialism, and nationalism, w: D. Attridge (red.), Th e Cambridge Companion to James Joyce. Cambridge University Press, Cambridge, s. 254‒271.

Joyce J. (1992). Portret artysty z czasów młodości, tłum. Z. Allan. Wydawnictwo Pomorze, Bydgoszcz.

Joyce J. (2011). A Portrait of the Artist as a Young Man. Wilder Publications, Inc., Blacksburg.

Joyce J. (2017). Portret artysty w wieku młodzieńczym, tłum. J. Jarniewicz. Biuro Literackie, Stornie Śląskie.

Kershner Jr. R.B. (1976). Time and Language in Joyce’s “Portrait of the Artist”. „ELH”, nr 43 (4), s. 604‒619; http://www.jstor.org/stable/2872740 (dostęp: 28.09.2017).

Kijas Z.J. (2010). Niebo w domu Ojca, czyściec dla kogo, piekło w oddaleniu. Wydawnictwo WAM, Kraków.

Kołakowski L. (2001). Bóg nam nic nie jest dłużny. Krótka uwaga o religii Pascala i o duchu jansenizmu, tłum. I. Kania. Wydawnictwo Znak, Kraków.

Levenson M. (1985). Stephen’s Diary in Joyce’s Portrait ‒ Th e Shape of Life. „ELH”, nr 52 (4), s. 1017‒1035; http://www.jstor.org/stable/3039476 (dostęp: 28.09.2017).

Loyola I. (2016). Ćwiczenia duchowne, tłum. J. Ożóg. Wydawnictwo WAM, Kraków.

McDonald M.B. (1991). Th e Strength and Sorrow of Young Stephen: Toward a Reading of the Dialectic of Harmony and Dissonance in Joyce’s “Portrait”. „Twentieth Century Literature”, nr 37 (4), s. 361‒389.

Mew J. (1903). Traditional Aspects of Hell (Ancient and Modern). Swan Sonnenchein & Co., London.

Newman J.H. (1990). Idea uniwersytetu, tłum. P. Mroczkowski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Pascual A.M. (2007). James Joyce, tłum. M. Mróz. Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA S.A., Warszawa.

Pismo Święte. Stary i Nowy Testament w przekładzie z języków oryginalnych (2005). Oprac. zespół pod redakcją M. Petera i M. Wolniewicza. Księgarnia św. Wojciecha, Poznań.

Sady W. (2013). Dzieje religii, fi lozofi i i nauki. Od Pico della Mirandoli do Miguela Serveta. Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty.

Sartre J.-P. (1964). Słowa, tłum. J. Rogoziński. PIW, Warszawa.

Stendhal (1982). O miłości, w: Stendhal, Dzieła wybrane, tłum. T. Żeleński (Boy). PIW, Warszawa, t. 1, s. 59‒363.

Sureau F. (2012). Ignacy Loyola. Przebudzenie, tłum. S. Opiela. Wydawnictwo WAM, Kraków.

Teal L. (1995). Batlike Souls and Penile Temptresses: Gender Inversions in “A Portrait of the Artist as a Young Man”. „NOVEL: A Forum on Fiction”, nr 29 (1), s. 63‒78.

Thrane J.R. (1960). Joyce’s Sermon on Hell: Its Source and Its Backgrounds. „Modern Philology”, nr 57 (3), s. 172‒198.

Todd O. (2009). Albert Camus. Biografi a, tłum. J. Kortas. Wydawnictwo W.A.B., Warszawa.

Valente J. (2004). Joyce and sexuality, w: D. Attridge (red.), Th e Cambridge Companion to James Joyce. Cambridge University Press, Cambridge, s. 213‒233.

Wheeler M. (1994). Heaven, Hell, and the Victorians. Cambridge University Press, Cambridge.

Ziemiński I. (2009). Wolność Adama, czyli o stawaniu się człowiekiem, w: M. Grabowski, A. Słowikowski (red.), Antropologia fi lozofi czna – inspiracje biblijne. Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń, s. 47‒69.

Żeromski S. (2001). Popioły. Wydawnictwo MEA, Warszawa.