Inny i inność a obszar „nowej etyki”. Refleksje na pograniczu filozofii i edukacji międzykulturowe

Katarzyna Smoter

Abstrakt

Otherand otherness and the area of “new ethics”. Reflections on the border of philosophy and intercultural education

The aim of the article is to show the possibilities of using the philosophical thought of P. Ricoeur, J. Tischner and E. Levinas in the theory and practice of intercultural education. The approaches existing on the basis of philosophy can be useful to show the issues significant in pedagogical work in a culturally diverse environment. This has implications for the area of ethics. It becomes important here, among others capturing a human being in a dialogical space with the Other, which creates constitutive meanings for the development of the identity of the “Me” and the Other and gives a chance to return to a deeply humanistic understanding of interpersonal relations. It requires an attempt to come closer and an authentic encounter that gives the opportunity to grasp the Other’s personal pain, his “inner twist”. These issues are manifested in the work of teachers who strengthen the sensitivity to differences between pupils, overcoming mutual negative attitudes that make it possible to discover otherness, counteract enslavement, which in turn allows for the implementation of common goals.

Słowa kluczowe: inność, „nowa etyka”, edukacja międzykulturowa, filozofia, otherness, “new ethics”, intercultural education, philosophy
References

Bauman Z. (2000). Ponowoczesność jako źródło cierpień. Warszawa: Wydawnictwo Sic! Bauman Z. (2007). Szanse etyki w zglobalizowanym świecie. Kraków: Znak.

Bednarek S. (b.d.). Wprowadzenie do semantyki „inności”. Pobrane z: http://www.khg. uni.wroc.pl/files/bednarekt.pdf (data dostępu: 12.12.2019).

Bernasconi R. (1998). [Hasło:] inność. W: T. Honderich (red.), Encyklopedia filozofii, t. I. Poznań: Zysk i S-ka.

Boryś W. (2005). [Hasło:] inny. W: Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Neuner G. (2014). Edukacja międzykulturowa i jej wymiary. W: F. Brotto i in., Kompetencje międzykulturowe dla wszystkich. Przygotowanie do życia w różnorodnym świecie. Warszawa: Rada Europy, Ośrodek Rozwoju Edukacji. Pobrane z: http://www.bc.ore. edu.pl/Content/711/Kompetencje_wer_ostateczna+na+strone.pdf (data dostępu: 13.12.2020).

Buczyńska-Garewicz H. (2003). Międzyludzkie. W: H. Buczyńska-Garewicz (red.), Milczenie i mowa filozofii. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.

Cudowska A. (2011). Dialog w edukacji międzykulturowej – kształtowanie przestrzeni spotkania z Innym. „Pogranicze. Studia Społeczne”, t. 17, cz. 1, s. 69–83.

Dziewięcka-Bokun L., Śledzińska-Simon A. (red.) (2010). Społeczeństwo wobec Innego. Kategoria Innego w naukach społecznych i życiu publicznym. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Ferguson H. (2006). Phenomenological Sociology: Experience and Insight in Modern Society. London: Sage Publications Ltd. Gadacz T. (2013). O zmienności życia. Warszawa: Iskry.

Gara J. (2008). Pedagogiczne implikacje filozofii dialogu. Kraków: Wydawnictwo WAM.

Gogacz M. (1987). Etyka niepełnosprawnych. „Wiara i Odpowiedzialność”, nr 9, s. 34–37. Grzybowski P.P. (2003). Pedagogika międzykulturowa – wspólny „kawałek podłogi” pedagogów i filozofów. „Colloquia Communia”, nr 2, s. 62–70.

Grzybowski P.P. (2008). Edukacja międzykulturowa – przewodnik. Pojęcia – literatura – adresy. Kraków: Impuls.

Husserl E. (1982). Medytacje kartezjańskie z dodaniem Uwag krytycznych Romana Ingardena. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Jędraszewski M. (1990). Wobec Innego. Relacje międzypodmiotowe w filozofii Emmanuela Levinasa. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha.

Kapuściński R. (2006). Ten inny. Kraków: Znak.

Kędzior J. (2010). Wstęp. W: L. Dziewięcka-Bokun, A. Śledzińska-Simon (red.), Społeczeństwo wobec Innego. Kategoria Innego w naukach społecznych i życiu publicznym. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Kompas – Edukacja o prawach człowieka w pracy z młodzieżą. Council of Europe, maj 2002. Pobrane z: http://eycb.coe.int/compass/en/contents.html (data dostępu: 11.07.2020).

Kowalska M. (2003). Wstęp. Dialektyka bycia sobą. W: P. Ricoeur, O sobie samym jako Innym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kulas P. (2010). Wobec Innego – pomiędzy indywidualną podmiotowością a wspólnotą. W: L. Dziewięcka-Bokun, A. Śledzińska-Simon (red.), Społeczeństwo wobec Innego. Kategoria Innego w naukach społecznych i życiu publicznym. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Kusio U. (2007). Współczesne media wobec edukacji międzykulturowej. W: M. Sokołowski (red.), (Kon)teksty kultury medialnej. Analizy i interpretacje, t. II. Olsztyn: Algraf.

Lanas M. (2014). Failing Intercultural Education? ‘Thoughtfulness’ in Intercultural Education for Student Teachers. „European Journal of Teacher Education”, vol. 37, no. 2. Pobrane z: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02619768.2014. 882310?casa_token=2ZFY-DFSEoUAAAAA%3AhhQ9DhDz6rZjlo2DFwzeUM OEAlQT-qeoPIKDC2bQXNH0Ff-cz2d9csmCMIqQWoxToCRW0Xe4sqE (data dostępu: 11.07.2020).

Levinas E. (1991a). Etyka i Nieskończony. Rozmowy z Philippe’em Nemo. Kraków: Wydawnictwo Naukowe PAT. Levinas E. (1991b). Ślad innego. W: B. Baran, Filozofia dialogu. Kraków: Znak.

Levinas E. (1999). Czas i to, co inne. Kraków: Wydawnictwo KR. Levinas E. (2002). Całość i nieskończoność. Esej o zewnętrzności. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Lewowicki T. (2002). W poszukiwaniu modelu edukacji międzykulturowej. W: E. Malewska, B. Śliwerski (red.), Pedagogika i edukacja wobec nowych wspólnot i różnic. Białystok: Trans Humana.

Maj J. (2006). Emmanuela Levinasa paideia innego jako propozycja dla pedagogiki ponowoczesnej. W: W. Jakubowski (red.), „Dzisiejsze czasy” – edukacja wobec przemian w kulturze współczesnej. Kraków: Impuls.

Milerski B. (2013). Innowierca jako wyzwanie pedagogiczne. W: I. Chrzanowska, B. Jachimczak, K. Pawełczak (red.) (2013), Miejsce Innego we współczesnych naukach o wychowaniu. W poszukiwaniu pozytywów. Poznań: Wydawnictwo UAM.

Narodowa Strategia Integracji Społecznej dla Polski. Pobrane z: http://www.funduszestrukturalne.gov.pl/informator/npr2/dokumenty%20strategiczne/Narodowa%20 Strategia%20Integracji%20Spolecznej.pdf (data dostępu: 11.07.2020).

Nikitorowicz J. (2018). Edukacja międzykulturowa w procesie wspierania rozwoju tożsamości w warunkach wielokulturowości. „Kultura i Edukacja”, nr 3 (121), s. 55–68. Pobrane z: https://czasopisma.marszalek.com.pl/images/pliki/kie/121/kie12104.pdf (data dostępu: 11.07.2020).

Pakiet edukacyjny „Wszyscy równi – wszyscy różni”. Kompas. Edukacja o prawach człowieka w pracy z młodzieżą (2005). Warszawa: Stowarzyszenie dla Dzieci i Młodzieży SZANSA.

Pluta M. (1998). Emmanuela Lévinasa etyka odpowiedzialności. „Łódzkie Studia Teologiczne”, nr 7, s. 133–148.

Ricoeur P. (2003). O sobie samym jako Innym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Rzedzicka K.D. (2005). Uczenie się drogą (ku) normalizacji relacji z Innym. W: Cz. Kosakowski, A. Krause (red.), Normalizacja środowisk życia osób niepełnosprawnych. Olsztyn: Wydawnictwo UWM.

Samoraj M. (2017). Edukacja międzykulturowa dla przyszłości – na przykładzie zajęć akademickich, „intercultural dialogue” i programu Erasmus. „Lubelski Rocznik Pedagogiczny”, t. XXXVI, z. 3, s. 209–224.

Schweitzer A. (1974). Życie. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX. Skarga B. (1982). Filozofia różnicy. „Przegląd Filozoficzny”, nr 1.

Skarga B. (2002). Wstęp. W: E. Levinas, Całość i nieskończoność. Esej o zewnętrzności. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Skarga B. (2009). Tożsamość i różnica. Kraków: Znak. Stępniewska-Gębik H. (2013). Emigrant jako Inny. Sposób funkcjonowania emigrantów wobec dominujących narracji. W: I. Chrzanowska, B. Jachimczak, K. Pawełczak (red.), Miejsce Innego we współczesnych naukach o wychowaniu. W poszukiwaniu pozytywów. Poznań: Wydawnictwo UAM.

Szymański M.S. (1995). Od pedagogiki dla cudzoziemców do pedagogiki międzykulturowej w Republice Federalnej Niemiec, czyli modernizm i postmodernizm. W: J. Nikitorowicz (red.), Edukacja międzykulturowa. W kręgu potrzeb, oczekiwań i stereotypów. Białystok: Trans Humana.

Tischner J. (1978). Fenomenologia spotkania. „Analecta Cracoviensia”, t. X, s. 73–98.

Tischner J. (1992). Etyka solidarności oraz Homo sovieticus. Kraków: Znak.

Tischner J. (1998). Spór o istnienie człowieka. Kraków: Znak.

Tischner J. (2002). Myślenie według wartości. Kraków: Znak.

Tischner J. (2003). Spotkanie. Z ks. Józefem Tischnerem rozmawia Anna Karoń-Ostrowska. Kraków: Znak.

Włodarczyk R. (2009). Lévinas. W stronę pedagogiki azylu. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. Pobrane z: https://www.wuw.pl/data/include/cms/ Levinas_W_strone_pedagogiki_azylu_Wlodarczyk_Rafal_2009.pdf (data dostępu: 11.07.2020).

Zaniewska T. (2005). Wstęp. W: T. Zaniewska (red.), Edukacja międzykulturowa jako wyzwanie XXI wieku. Białystok: Niepaństwowa Wyższa Szkoła Pedagogiczna.