Philosophy of education in Lviv-Warsaw School. Twardowski’s and his students’ philosophical conceptions of education

Olha Honcharenko

Abstrakt

Filozofia edukacji w szkole lwowsko-warszawskiej. Filozoficzne koncepcje edukacji Twardowskiego i jego uczniów

Wspólnym elementem charakterystycznym dla filozofii uprawianej w ramach szkoły lwowsko-warszawskiej (dalej: SLW) było nie tylko wymaganie jasnego i ścisłego myślenia, ale również zespół przekonań na temat filozofii i jej roli w życiu człowieka i społeczeństwa. Oznacza to, że SLW wypracowała pewną filozoficzną koncepcję edukacji. Potwierdzenia takiego stanu rzeczy dostarczają efekty badań prowadzonych nad: (i) pedagogicznymi aspektami filozofii Kazimierza Twardowskiego, (ii) filozoficznymi aspektami pedagogiki jego uczniów – Bogdana Nawroczyńskiego i Kazimierza Sośnickiego, (iii) ideą uniwersytetu i edukacji filozoficznej w SLW. Niemniej nie są prowadzone badania nad jednolitym ujęciem filozofii edukacji w SLW. Celem tego artykułu jest próba rekonstrukcji filozofii edukacji w SLW. Osiągnięcie tego celu przewiduje wyjaśnienie roli Twardowskiego w rozbudowie filozofii edukacji w SLW i wyznaczenie filozoficznych koncepcji edukacji w pracach jego uczniów.

Słowa kluczowe: philosophy of education, Lviv-Warsaw School, Kazimierz Twardowski, Oleksandr Kulchytskyi, Bogdan Nawroczyński, Kazimierz Sośnicki, Yakym Yarema, filozofia edukacji, szkoła lwowsko-warszawska, Aleksander Kulczycki, Jakim Jarema
References

Ajdukiewicz K. (1985). Kierunki i prądy filozofii współczesnej [The directions and currents of modern philosophy]. In: K. Ajdukiewicz, Język i poznanie [Language and cognition], vol. I (pp. 175–195). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Aristotle (1944). Politics. In: Aristotle in 23 Volumes, vol. 21, transl. H. Rackham. Cambridge, MA and London: Harvard University Press; William Heinemann Ltd. Retrieved from: https://catalog.perseus.org/catalog/urn:cts:greekLit:tlg0086.tlg035. perseus-eng1 (accessed: 4.04.2020).

Bocheński J. M. (2008). O nawrocie w filozofii [About the turn in philosophy]. In: J. M. Bocheński, Sens życia i inne eseje [Life sense and other essays] (pp. 148–152). Komorów: Wydawnictwo Antyk – Marcin Dybowski.

Brożek A., Chybińska A., Jadacki J. J. & Woleński J. (Eds.) (2016). Tradition of the Lvov-Warsaw School: Ideas and Continuations. Leiden and Boston: Brill-Rodopi.

Dąmbska I. (1948). Czterdzieści lat filozofii we Lwowie 1898–1938 [Forty years of philosophy in Lviv, 1898–1938]. Przegląd Filozoficzny, vol. XLIV, no. 1–3, pp. 14–25.

Dombrovskyi B. (2006). Shkola odnoho vchytelia [One teacher school]. Filosofska dumka, no. 5, pp. 67–78.

Czarnota K. (2015). Jak uczyć logiki – postulaty Kazimierza Ajdukiewicza i ich realizacja [How to teach logic – Kazimierz Ajdukiewicz’s proposals and their implementation]. Filo-Sofija, vol. 15, no. 28, pp. 121–124.

Gajdamowicz H. (2012). Bogdana Nawroczyńskiego świat wartości. Kontekst pedagogiczny [Bogdan Nawroczyński’s world of values. Pedagogical context]. In: S. Sztobryn, M. Wasilewski & M. Rojek (Eds.), Pedagogika filozoficzna. Metamorfozy filozofii wychowania. Od antyku po współczesność [Philosophical pedagogy. Metamorphoses of philosophy of education. From Antique to Modern Times], vol. IV (pp. 269–281). Łódź: Wydawnictwo UŁ.

Gajdamowicz H. (1991). Teoria wychowania i nauczania Kazimierza Sośnickiego w świetle założeń pedagogiki filozoficznej [The theory of education and teaching by Kazimierz Sośnicki in the light of philosophical pedagogy assumptions]. Łódź: Wydawnictwo UŁ.

Jadacki J. J. (2009). Polish Analytical Philosophy. Warszawa: Semper.

Kleszcz R. (2015). Kazimierz Twardowski o kształceniu filozofów [Kazimierz Twardowski about the philosophers formation]. Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria, ch. 24, no. 1 (93), pp. 53–71.

Kulczycki A. (1937). Pedagogika “wolnego czasu” a dom, szkoła i społeczeństwo [“Free time” pedagogy and home, school and society]. Lwów: Nakładem “Lwowskiej Biblioteczki Pedagogicznej”.

Kulchytskyi О. (1949). Narys strukturnoi psykholohii [Essay on structural psychology]. Miunkhen: Ukrainskyi Vilnyi Universytet.

Kulchytskyi О. (1965). Dvi kontseptsii maibutnosti Ukrainskoho Vilnoho Universytetu [Two conceptions for the future of the Ukrainian Free University]. Suchasnist, no. 6, pp. 98–103.

Kulchytskyi О. (1970). U podolanni mezhovoi sytuatsii. Ukrainskyi vilnyi universytet – yoho svoieridnist [Overcoming boundary situation. The Ukrainian Free University – its originality]. Suchasnist, no. 1, pp. 88–94.

Kulchytskyi О. (1973). Vvedennia u filosofichnu antropolohiiu [Introduction to philosophical anthropology]. Miunchen: Ukrainskyi Vilnyi Universytet.

Kulchytskyi О. (1985). Liudyna za filosofiieiu H. Skovorody antytezoiu marksystsko- -leninskoi kontseptsii liudyny [A man according to H. Skovoroda’s philosophy antithesis of the Marxist-Leninist concept of a man]. In: О. Kulchytskyi, Ukrainskyi personalizm. Filosofska y etnopsykholohichna synteza [Ukrainian personalism. Philosophical and ethnopsychological synthesis] (pp. 37–48). Miunkhen and Paryzh: Ukrainskyi Vilnyi Universytet.

Leś T. (2018). Idee Szkoły Lwowsko-Warszawskiej w pedagogice na przykładzie poglądów Kazimierza Sośnickiego [The ideas of the Polish Lviv-Warsaw School in educational research by the example of the Kazimierz Sośnicki’s conception]. Filozoficzne Problemy Edukacji, vol. 1, pp. 55–64. doi: 10.4467/25450948FPE.18.005.8585.

Maciołek R. (2015). Kazimierza Ajdukiewicza projekt nauczania logiki [Kazimierz Ajdukiewicz’s project of teaching logic]. Filo-Sofija, no. 28, pp. 125–145.

Nawroczyński B. (1920). Wykładamy, uczymy czy nauczamy? [Do we lecture, teach or instruct?]. Przegląd Pedagogiczny, vol. XХХIХ, no. 1, pp. 49–63.

Nawroczyński B. (1929). Swoboda i przymus w wychowaniu [Freedom and coercion in education]. In: B. Nawroczyński, Swoboda i przymus w wychowaniu. Siedem rozpraw pedagogicznych [Freedom and coercion in education. Seven pedagogical researches] (pp. 11–42). Warszawa: Nasza Księgarnia.

Nawroczyński B. (1947). Życie duchowe. Zarys filozofii kultury [Spiritual life. Essay on philosophy of culture]. Kraków and Warszawa: Księgarnia wydawnicza F. Pieczątkowski i S-ka.

Nawroczyński B. (1968). Szukajmy człowieka [Let’s seek a human]. In: B. Nawroczyński, O wychowaniu i wychowawcach. Dwanaście studiów pedagogicznych [About education and educators. Twelve pedagogical studies] (pp. 181–207). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Nawroczyński B. (1987). Wychowanie do wczasów [Leisure education]. In: B. Nawroczyński, Dzieła wybrane [Selected works], vol. I (pp. 287–309). Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Nowakowska-Siuta R. (2018). Bogdan Nawroczyński. Jasność i ścisłość myśli pedagogicznej [Clearness and preciseness of a pedagogical idea]. Ruch Pedagogiczny, no. 1, pp. 51–67.

Shramko Y. (2011). Shcho take analitychna філософія? [What is analytic philosophy?]. Filosofska dumka, no. 3, pp. 10–27.

Skolimowski H. (1967). Polish Analytical Philosophy. London: Routledge and Kegan Paul. Sośnicki K. (1933). Podstawy wychowania państwowego [Fundamentals of state education]. Lwów and Warszawa: Książnica-Atlas T.N.S.W.

Sośnicki K. (1934). Pedagogika i szkolnictwo w Rosji Sowieckiej [Pedagogy and schooling in Soviet Russia]. Przegląd Pedagogiczny, vol. LIII, no. 8, pp. 135–136.

Sośnicki K. (1937). Samodzielność [Autonomy]. Muzeum, vol. LII, no. 2, pp. 65–84.

Sośnicki K. (1959). Dydaktyka ogólna [General didactics]. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Sośnicki K. (1964). Istota i cele wychowania [The essence and objectives of education]. Warszawa: Nasza Księgarnia.

Sośnicki K. (1998). Jak rozumieć pedagogikę filozoficzną? [How to understand philosophical pedagogy?]. In: S. Wołoszyn (Ed.), Źródła do dziejów wychowania i myśli pedagogicznej. T. III. Księga druga. Myśl pedagogiczna w XX stuleciu [Sources to history of education and pedagogical idea. Vol. ІІІ. Book Two. Pedagogical idea in ХХ century] (pp. 97–103). Kielce: Dom Wydawniczy “Strzelec”.

Szaniawski K. (Ed.) (1989). The Vienna Circle and the Lvov-Warsaw School. Dordrecht: Kluwer.

Torczyńska M. (2014). O deontologii nauczyciela akademickiego w refleksji etycznej Tadeusza Czeżowskiego [About deontology of academic teacher in ethical reflection of Tadeusz Cheżowski]. Pedagogika Katolicka, no. 14, pp. 73–84.

Traczykowski D. (2016). Cele nauczania w myśli Kazimierza Twardowskiego [The objectives of education in Kazimierz Twardowski’s opinion]. Roczniki Pedagogiczne, vol. 8 (44), pp. 9–22. doi: http://dx.doi.org/10.18290/rped.2016.8(44).1-2.

Twardowski K. (1901). Zasadnicze pojęcia dydaktyki i logiki [The basic concepts in didactics and logic]. Lwów: Polskie Towarzystwo Pedagogiczne.

Twardowski K. (1902/1903). Dydaktyka ogólna. Półrocze letnie [General didactics. Summer semester]. In: Zbiory cyfrowe archiwum Połączonych Bibliotek Instytutu Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk oraz Polskiego Towarzystwa Filozoficznego [Digital collections of the archive of connected libraries of Institute of Philosophy and Sociology of the University of Warsaw, Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences and the Polish Philosophical Society], akt P-17-12.

Twardowski K. (1904). Otwarcie Polskiego Towarzystwa Filozoficznego we Lwowie [Opening of the Polish Philosophical Society in Lviv]. Przegląd Filozoficzny, vol. VII, pp. 239–243.

Twardowski K. (1927a). Filozofia w szkole [Philosophy at school]. In: K. Twardowski, Rozprawy i artykuły filozoficzne [Philosophical studies and articles] (pp. 177–184). Lwów: Księgarnia S.A. “Książnica-Atlas” T.N.S.W.

Twardowski K. (1927b). Jak studyować filozofię? [How to study philosophy?]. In: K. Twardowski, Rozprawy i artykuły filozoficzne [Philosophical studies and articles] (pp. 172–176). Lwów: Księgarnia S.A. “Książnica-Atlas” T.N.S.W.

Twardowski K. (1927c). O potrzebach filozofii polskiej [About the needs of Polish philosophy]. In: K. Twardowski, Rozprawy i artykuły filozoficzne [Philosophical studies and articles] (pp. 129–166). Lwów: Księgarnia S.A. “Książnica-Atlas” T.N.S.W.

Twardowski K. (1935). Więcej filozofii! [More Philosophy!]. Ruch Filozoficzny, vol. 13, no. 1–4, pp. 1–5.

Twardowski K. (1992a). O pojęciu wychowania [About the concept of education]. In: K. Twardowski, Wybór pism psychologicznych i pedagogicznych [Selected psychological and pedagogical works] (pp. 411–422). Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Twardowski K. (1992b). Przemówienie prof. dra Kazimierza Twardowskiego, przewodniczącego Zarządu Powszechnych Wykładów Uniwersyteckich, urządzonych staraniem Uniwersytetu Lwowskiego, wygłoszone na inauguracji III roku wykładów w niedzielę dnia 3 listopada 1901 r. [The Speech of Prof. Dr. Kazimierz Twardowski, Head of General University Lectures organized by the efforts of Lviv University, delivered during the inauguration of the third year of lectures on Sunday, November 3, 1901]. In: K. Twardowski, Wybór pism psychologicznych i pedagogicznych [Selected Psychological and Pedagogical Works] (pp. 400–405). Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Twardowski K. (1997). The Majesty of the University. Poznań Studies in the Philosophy of the Sciences and the Humanities, vol. 50, pp. 9–17.

Twardowski K. (2014). Autobiografia [5] [Autobiography [5]]. In: K. Twardowski, Myśl, mowa i czyn (pp. II, 35–49). Kraków: Copernicus Center Press.

Woleński J. (1986). Tadeusz Kotarbiński i szkoła lwowsko-warszawska [Tadeusz Kotarbiński and Lviv-Warsaw School]. Ruch Filozoficzny, vol. XLIII, no. 3–4, pp. 243–252.

Woleński J. (1989). Logic and Philosophy in the Lvov-Warsaw School. Dordrecht: Kluwer.

Yarema Y. (n.d.). Vykhovuvannia do pravdomovnosti [Educating to veracity]. In: Arkhiv Yakyma Yaremy. Naukovyi arkhiv Naukovoi biblioteky Natsionalnogo universytetu “Kyievo-Mohylianska akademiia” [Kyiv: Yakyma Yarema’s archive. Scientific Archive of the Scientific Library of National University of “Kyiv-Mohyla Academy”], f 12/1/49, fol. 30 (manuscript).

Yarema Y. (1928). Pedagogichna psykholiogiia [Pedagogical psychology]. Praha: Vydavnytstvo “Siiach”.

Yarema Y. (1937). Stupni moralnoho rozvytku [Stages of moral development]. In: Arkhiv Yakyma Yaremy. Naukovyi arkhiv Naukovoi biblioteky Natsionalnogo universytetu “Kyievo-Mohylianska akademiia” [Kyiv: Yakyma Yarema’s archive. Scientific Archive of the Scientific Library of National University of “Kyiv-Mohyla Academy”], f 12/1/48, fol. 19 (manuscript).

Yarema Y. (2003a). Na pedahohichni temy [On pedagogical topics]. In: S. Yarema (Ed.), Yakym Yarema [Yakym Yarema] (pp. 109–117). Lviv: Vydavnychyi tsentr Lvivskoho Natsionalnoho Universytetu imeni Ivana Franka.

Yarema Y. (2003b). Psykhohrafiia u shkoli [Psychography at school]. In: S. Yarema (Ed.), Yakym Yarema [Yakym Yarema] (pp. 118–152). Lviv: Vydavnychyi tsentr Lvivskoho natsionalnoho universytetu imeni Ivana Franka.