Archaeology of the term “kształcenie”. On the history of the 20th century Polish systematic pedagogy

Dariusz Stępkowski

Abstrakt

The aim of the article is to analyse the meaning and use of the term “kształcenie” in the concepts of systematic pedagogy in 20th-century Poland. The study involved M. Foucault’s archaeological method and systematic problem-historical analysis. As a result, it was found that in the indicated period a change in the disciplinary assignment of the term “kształcenie” from systematic pedagogy to didactics occurred, which was accompanied by a shift in meaning towards the instrumentally perceived modelling of personality through school teaching. Identification and revision of this fact opens the possibility to reintroduce the term and concept of “kształcenie” to systematic Polish pedagogy as one of its two basic categories, next to “wychowanie” (upbringing).

Archeologia terminu „kształcenie”. W sprawie historii polskiej pedagogiki ogólnej w XX wieku

Celem artykułu jest przeanalizowanie znaczenia i zastosowania terminu „kształcenie” w koncepcjach pedagogiki ogólnej w Polsce w XX wieku. W badaniu posłużono się systematyczną analizą historyczno-problemową i metodę archeologiczną M. Foucaulta. W rezultacie stwierdzono, że we wskazanym okresie nastąpiła zmiana w przyporządkowaniu dyscyplinowym terminu „kształcenie” z pedagogiki ogólnej do dydaktyki, czemu towarzyszyło przesunięcie znaczeniowe w stronę instrumentalnie pojętego modelowania osobowości przez nauczanie szkolne. Rozpoznanie i rewizja tego faktu otwiera możliwość przywrócenia terminu i pojęcia kształcenia do polskiej pedagogiki ogólnej, jako jednego z jej dwu podstawowych kategorii, obok „wychowania”.

Słowa kluczowe: pedagogika ogólna, kształcenie, Foucaulta metoda archeologiczna, systematic pedagogy, “kształcenie” (education), M. Foucault’s archaeological method

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.