Dziecko jako byt pogranicza. Romantyczne ujęcie dziecka w kontekście edukacji

Dominika Gruntkowska,

Oskar Szwabowski

Abstrakt

A child as a borderland entity. A romantic view of a child in the context of education

In the article, we argue that the child in the romantic approach is closer to the new concepts of democracy and subjectivity (Negri, Braidotti, Lewis) than a child included in the discourse of citizenship. We show that a child is a romantic monstrous entity, situated between the worlds. The child as a monster, homo sacer (Agamben), is a specific entanglement of the power and the opposition to it. The monster is the privileged place in which it is possible to construct the exterior – exodus – which is the practice of exopedagogy (Lewis, Kahn).

Słowa kluczowe: edukacja, romantyzm, dziecko, posthumanizm, egzopedagogika, education, romanticism, child, posthumanism, exopedagogy
References

Agamben G. (2006). Profanacje, tłum. M. Kwaterko. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Agamben G. (2008). Homo sacer. Suwerenna władza i nagie życie, tłum. M. Salwa. Warszawa: Proszyński i S-ka.

Althusser L. (2015). Ideologie i aparaty ideologiczne państwa, tłum. A. Staroń. http://www.nowakrytyka.pl/pl/Ksiazki/Ksiazki_on-line/?id=888 (dostęp: 31.01.2022).

Baczko B. (1964). Rousseau: samotność i wspólnota. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Bednarek J. (2010). Jakakolwiek pojedynczość: nowa twarz humanizmu. W: Ł. Musiał i in. (red.), W sprawie Agambena. Konteksty krytyki. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Bey H. (2003). Poetycki terroryzm, tłum. J. Karłowski. Krakow: Der Rumtreiber.

Bobako M. (2010). Demokracja wobec różnicy. Multikulturalizm i feminizm w perspektywie polityki uznania. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Bourassa G.N. (2011). Book Review. „Policy Futures in Education”, 9 (6).

Braidotti R. (2014). Po człowieku, tłum. J. Bednarek, A. Kowalczyk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Chollet M. (2013). Tyrania rzeczywistości, tłum. A. Dwulit. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.

Chutorański M. (2013). Pojęcie i konteksty wychowania w pracach Michela Foucaulta, Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Cleaver H. (2011). Polityczne czytanie „Kapitału”, tłum. I. Czyż. Poznań: Oficyna Wydawnicza Bractwa „Trojka”.

Dahlberg G., Moss P., Pence A. (2013). Poza dyskursem jakości w instytucjach wczesnej edukacji i opieki. Języki oceny, red. nauk. D. Klus-Stańska, K. Gawlicz, tłum. K. Gawlicz. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

De Angelis M. (2012). Grodzenia, dobra wspólne i „zewnętrze”, tłum. T. Leśniak. „Praktyka Teoretyczna”, nr 6.

Falkiewicz-Szult M. (2014). Demokratyzacja relacji pedagogicznych w opinii nauczycielek przedszkola. W: K. Gawlicz, P. Rudnicki, M. Starnawski, T. Tokarz (red.), Demokracja i edukacja. Dylematy, diagnozy, doświadczenia. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Garbula J.M., Kowalik-Olubińska M. (2011). Od wizerunku uniwersalnego dzieciństwa do uznania jego różnorodności. W: D. Klus-Stańska, D. Bronek, A. Malenda (red.), Pedagogika wczesnej edukacji. Dyskursy, problemy, otwarcia. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Gawlicz K. (2014a). Dziecko jako obywatel? Analiza podstawy programowej i wybranych programów wychowania przedszkolnego. W: K. Gawlicz, P. Rudnicki, M. Starnawski, T. Tokarz (red.), Demokracja i edukacja. Dylematy, diagnozy, doświadczenia. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Gawlicz K. (2014b). Gotowi do podporządkowania się. Edukacja przedszkolna jako proces kształtowania zdezintegrowanych podmiotów. W: B. Klus-Stańska (red.), (Anty) edukacja wczesnoszkolna. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.

Giroux H.A., Witkowski L. (2010). Edukacja i sfera publiczna. Idee i doświadczenia pedagogiki radykalnej. Krakow: Oficyna Wydawnicza Impuls.

Gittins D. (2008). Historia konstruktów dzieciństwa. W: M.J. Kehily (red.), Wprowadzenie do badań nad dzieciństwem, tłum. M. Kościelniak. Kraków: Wydawnictwo WAM.

Goethe J.W. Król Elfów, Polska Biblioteka Internetowa, pbi.edu.pl (dostęp: 31.01.2022).

Haraway D. (2012). Obietnice potworów. Regeneracyjna polityka dla niestosownych/niezawłaszczonych innych, tłum. A. Kowalcze-Pawlik. W: A. Gajewska (red.), Teorie wywrotowe. Antologia przekładów. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Holloway J. (2005). Change the World without Taking Power. The Meaning of Revolution Today. London: Pluto Press.

Janion M. (2001). Zło i fantazmaty. Prace wybrane, t. 3. Krakow: TAiWPN Universitas.

Klus-Stańska D. (2009). Dyskursy pedagogiki wczesnoszkolnej. W: D. Klus-Stańska, M. Szczepska-Pustkowska (red.), Pedagogika wczesnoszkolna. Dyskursy, problemy, rozwiązania. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.

Kohlberg L., Mayer R. (2000). Rozwój jako cel wychowania, tłum. U. Zbroja-Maciejewska. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.

Kowalcze-Pawlik A. (2012). Obietnica potworności. W: A. Gajewska (red.), Teorie wywrotowe. Antologia przekładów. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Krasiński Z. Nie-Boska komedia, https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/nie-boska-komedia.pdf (dostęp: 31.01.2022).

Krukowska H. (2011). Noc romantyczna. Mickiewicz, Malczewski, Goszczyński. Interpretacje. Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria.

Kruszelnicki M. (2008). Po humanizmie. Miraże podmiotowości (zarys problematyki). „Forum Oświatowe”, numer specjalny.

Kubale A. (1984). Dziecko romantyczne. Szkice o literaturze. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Legowicz J. (1955). Wstęp. W: J.J. Rousseau, Emil czyli o wychowaniu. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Lewis T.E. (2010). Swarm Intelligence: Rethinking the Multitude from within the Transversal Commons. „Cultural, Theory and Critique”, 51 (3).

Lewis T.E. (2012). Exopedagogy: On Pirates, Shorelines, and Educational Commonwealth. „Educational Philosophy and Theory”, 44 (8).

Lewis T.E., Kahn R. (2010). Education Out of Bounds. Reimagining Cultural Studies for a Posthuman Age. New York: Palgrave Macmillan.

Ławski J. (2003). Marie romantyków. Metafizyczne wizje kobiecości. Mickiewicz – Malczewski Krasiński. Białystok: Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu w Białymstoku.

Ławski J. (2008). Bo na tym świecie Śmierć. Studia o czarnym romantyzmie. Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria.

Malczewski A. Maria. Powieść ukraińska, https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/maria-powiesc-ukrainska/ (dostęp: 31.01.2022).

Męczkowska-Christiansen A. (2011). Dyskurs dzieciństwa a polityka. Pomiędzy wykluczeniem a obywatelskim uczestnictwem. W: D. Klus-Stańska, D. Bronk, A. Malenda (red.), Pedagogika wczesnej edukacji. Dyskursy, problemy, otwarcia. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.

Negri A., Hardt M. (2012). Rzecz-pospolita. Poza własność prywatną i dobro publiczne, tłum. P. Juskowiak i in. Kraków: Korporacja Ha!art.

Ngai P. (2010). Pracownice chińskich fabryk, tłum. I. Czyż. Poznań: Oficyna Wydawnicza Bractwo „Trojka”.

Nussbaum M.C. (2006). W trosce o człowieczeństwo. Klasyczna obrona reformy kształcenia ogólnego, tłum. A. Męczkowska. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Nussbaum M.C. (2010). Not for Profit. Why Democracy Needs the Humanities. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Pateman C. Braterska umowa społeczna, tłum. K. Szumlewicz. Biblioteka online Think Tanku Feministycznego, http://www.ekologiasztuka.pl/pdf/pateman.pdf (dostęp: 26.03.2020).

Piwińska M. (2005). Złe wychowanie. Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria.

Potulicka E. (2014). Neoliberalne reformy edukacji w Stanach Zjednoczonych. Od Ronalda Reagana do Baracka Obamy. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.

Potulicka E., Rutkowiak J. (2010). Neoliberalne uwikłania edukacji. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.

Słowacki J. (1970). Godzina myśli. W: J. Słowacki, Utwory wybrane, t. 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Starego K. (2012). Obywatelstwo. W: M. Cackowska, L. Kopciewicz, M. Patalon, P. Stańczyk, K. Starego (red.), Dyskursywna konstrukcja podmiotu. Przyczynek do rekonstrukcji pedagogiki kultury. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego. 

Starego K. (2014). Od politycznych żądań do politycznych rozwiązań– podstawy edukacji demokratycznej. W: K. Gawlicz, P. Rudnicki, M. Starnawski, T. Tokarz (red.), Demokracja i edukacja. Dylematy, diagnozy, doświadczenia. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Stirner M. (1995). Jedyny i jego własność, tłum. J. i A. Gajlewiczowie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Szczepska-Pustkowska M. (2009). Kategoria dziecka i dzieciństwa w nowożytnej myśli pedagogicznej. W: D. Klus-Stańska, M. Szczepska-Pustkowska (red.), Pedagogika wczesnoszkolna. Dyskursy, problemy, rozwiązania. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.

Szwabowski O. (2014a). Demokracja, edukacja i czas (bez)rewolucji. W: K. Gawlicz, P. Rudnicki, M. Starnawski, T. Tokarz (red.), Demokracja i edukacja. Dylematy, diagnozy, doświadczenia. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Szwabowski O. (2014b). Poza prywatne i publiczne w dyskusji o edukacji wyższej (i nie tylko). „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja”, nr 2.