Krytyczna analiza dyskursu (KAD) w ujęciu Normana Fairclougha. Zarys problematyki

Adam Warzecha

Abstrakt

Critical Discourse Analysis (CDA) in the approachof Norman Fairclough. An outline of the problems

The text presents the genesis, inspirations, basic assumptions, fields of interest and key concepts of the Critical Discourse Analysis (CDA) in the approachof its founder Norman Fairclough. CDA is a developing, in our country as well, method of discourse analysis, operating in a wide borderlinebetween the humanitiesand social sciences. It emphasizes the social context of the language in use and its relations with the social reality. A methodological and interdisciplinary openness of this approach is an answer to multimodal, complex and often unclear phenomena and socio-cultural structures which contain interwoven themes from various areas and are beyond traditional disciplinary classifications. This area includes politics, religion, economy, media, promotional culture or entertainment. Therefore, CDA can be used in various heterogeneous research areas, also by interdisciplinary research teams made up of specialists from various areas of expertise.

Streszczenie

Tekst przedstawia genezę, inspiracje, podstawowe założenia, pola zainteresowania, kluczowe pojęcia Krytycznej Analizy Dyskursu (w skrócie KAD) w ujęciu jej prekursora Normana Fairclougha. KAD to rozwijająca się, także u nas, metoda analizy dyskursu, poruszająca się na szerokim pograniczu nauk humanistycznych i społecznych. Akcentuje ona społeczny kontekst języka w użyciu i jego relacje z rzeczywistością społeczną. Metodologiczna i interdyscyplinarna otwartość tego podejścia stanowi odpowiedź na multimodalne, złożone i często nieprzejrzyste zjawiska i struktury społeczno-kulturowe, w których przeplatają się wątki pochodzące z różnych domen, a które wymykają się tradycyjnym dyscyplinarnym klasyfikacjom. Chodzi m.in. o życie polityczne, religię, gospodarkę, media, kulturę promocyjną czy przemysł rozrywkowy. Z tego względu KAD może być stosowana na różnych niejednorodnych terenach badawczych, w tym także przez interdyscyplinarne zespoły badawcze złożone ze specjalistów z różnych dziedzin.

Słowa kluczowe: językoznawstwo, socjolingwistyka, teoria komunikacji, komunikacja społeczna, dyskurs, gatunek, styl, Krytyczna Analiza Dyskursu, KAD, Norman Fairclough
References

Althusser L., Ideologie i aparaty ideologiczne państwa, tłum. J. Gajda, B. Ponikowski, Warszawa 1983.
Bakhtin M., Problems of Dostoevsky’s Poetics, („Theory and History of Literature”, Vol. 8), red. i tłum. C. Emerson, Manchester 1984.
Bakhtin M., Speech genres and other late essays, Austin 1986.
Bakhtin M., The dialogical imagination, Austin 1981.
Bhaskar R., Scientific Realism and Human Emancipation, London 1986.
Blommaert J., Bulcaen C., Critical Discourse Analysis, „Annual Review of Anthropology” 2000, nr 29, s. 453–455.
Bloome D., Talwalkar S., Critical Discourse Analysis and the Study of Reading and Writing, „Reading Research Quarterly” 1997, nr 32(1), s. 104–112.
Bourdieu P., Language and Symbolic Power, Cambridge, UK 1991.
Bourdieu P., Wacquant L., An Invitation to Reflexive Sociology, Cambridge 1992.
Chilton P., Brakujące ogniwo KAD: moduły, amalgamaty i instynkt krytyczny, tłum. J. Piotrowski [w]: Krytyczna Analiza Dyskursu. Interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej, red. A. Duszak, N. Fairclough, Kraków 2008, s. 61–102.
Dominiak Ł., Problematyka seksualności w filozofii politycznej Michela Foucaulta, „Dialogi Polityczne” 2007, nr 8, s. 277–295.
Fairclough N., Analysing Discourse: Textual analysis for social research, London 2003.
Fairclough N., Critical discourse analysis, „Marges Linguistiques” 2005, nr 9, s. 76–94.
Fairclough N., Critical discourse analysis in transdisciplinary research [w:] A New Agenda in (Critical) Discourse Analysis: Theory, Methodology and Interdisciplinarity, red. R. Wodak, P. Chilton, Amsterdam 2005, s. 53–70.
Fairclough N., Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language, London 1995.
Fairclough N., Critical Language Awareness, London 1992.
Fairclough N., Critical linguistics/critical discourse analysis [w:] K. Malmkjær, The Linguistics Encyclopedia. Second Edition, London–New York 2002, s. 102–107.
Fairclough N., Duszak A., Wstęp. Krytyczna analiza dyskursu – nowy obszar badawczy dla lingwistyki i nauk społecznych, [w:] Krytyczna Analiza Dyskursu. Interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej, red. A. Duszak, N. Fairclough, Kraków 2008, s. 7–29.
Fairclough N., Jessop R., Sayer A., Critical realism and semiosis [w:] Realism Discourse and Deconstruction, red. J. Joseph, J. Roberts, London 2004, s. 23–42.
Fairclough N.,
Language and Globalization, London–New York 2006. Fairclough N., Language and Power, London 1989.
Fairclough N., The Dialectics of Discourse, „Textus” 2001, nr 14(2), s. 231–242.
Foucault M., Archeologia wiedzy, tłum. A. Siemek, Warszawa 2002.
Foucault M., Nadzorować i karać: narodziny więzienia, tłum. T. Komendant, Warszawa 1993.
Foucault M., Porządek dyskursu, przeł. M. Kozłowski, Gdańsk 2002.
Giddens A., The Constitution of Society. Outline of the Theory of Structuration, Cambridge, UK 1984.
Gramsci A., Pisma wybrane, tłum. B. Sieroszewska, t. 1, Warszawa 1961.
Habermas J., Teoria działania komunikacyjnego, t. 1: Racjonalność działania a racjonalność społeczna, tłum. A.M. Kaniowski, przekład przejrzał M. Siemek, Warszawa 1999.
Habermas J., Teoria działania komunikacyjnego, t. 2: Przyczynek do krytyki rozumu funkcjonalnego, tłum. A.M. Kaniowski, M. Siemek, Warszawa 2002.
Halliday M., Language as a social semiotic, London 1978. Howarth D., Dyskurs, tłum. A. Gąsior-Niemiec, Warszawa 2008.
Jørgensen M., Phillips L., Discourse Analysis as Theory and Method, London–Thousand Oaks–New Delhi 2002.
Lakoff G., Johnson M., Metaphors We Live By, Chicago 1980. Pêcheux M., Language, semantics and ideology, London 1992.
Wodak R., Critical linguistics and critical discourse analysis [w:] Handbook of pragmatics: Manual, red. J. Verschueren, J. Östman, Amsterdam 2006, s. 1–24.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line