„Nasz mały sabotaż…” – rola polskich więźniarek w życiu obozowym (legalnym i nielegalnym) KL Stutthof

Danuta Drywa

Abstrakt

Wśród stosunkowo niewielkiej grupy kobiet, które zostały zaewidencjonowane w KL Stutthof do końca 1943 r. znajdowały się więźniarki – Polki, które w miarę swoich możliwości, nie będąc w stanie pomóc wszystkim więźniom, organizowały tak zwany „mały sabotaż”. Polegał on na niszczeniu przywożonych do naprawy niemieckich mundurów, paleniu w piecach najlepszych pociętych na małe kawałki futra, przekazywaniu zdobytych nielegalną drogą informacji radiowych z frontu, zorganizowaniu dla mężczyzn dodatkowej odzieży i jedzenia, niszczenie najlepszych pasków skórzanych i spinek pakowanych do różnych wyprawek żołnierskich, opiekowaniu się przebywającymi w obozie dziećmi i więźniami małoletnimi. Znajdujące się wśród nich nauczycielki i działaczki harcerskie organizowały dla współtowarzyszek niewoli wieczorki poetyczne, święta religijne, a w 1944 r. również tajne nauczanie. Kobiety wykorzystywały każdą nadarzającą się chwilę i sposób do nielegalnej działalności, choćby wydawałoby się bardzo niewielkiej, nawet podczas wykonywania pracy pod nadzorem kapo czy niemieckich nadzorczyń

Słowa kluczowe: KL Stutthof, obóz koncentracyjny Stutthof, Zivilgefangenenlager Stutthof, kobiety w KL Stutthof
References

Archiwum Muzeum Stutthof:

Księga ewidencyjna więźniów KL Stutthof, AMS, sygn. I-IIE-12.

Księga ewidencyjna więźniów, sygn. I-IIE-6.

Księga zgonów USC, sygn. Z-V-8.

Księga zgonów USC, sygn. Z-V-16.

Lista transportowa więźniów, sygn. I-IIB-12.

Lista transportowa więźniów wywiezionych do KL Tuchingen 28.03.1944 r., sygn. I-IIC-3.

Listy transportowe więźniów przesłanych przez Sipo Warschau 31.08.1944 r. i 29.09.1944 r., sygn. I-IIB-7.

Wykaz przeniesień na bloku nr I od 14.07.1942 r. do 26.03.1943 r., sygn. I-IIIB-1.

Relacje i wspomnienia, t. 6: Relacje E. Marcinkowskiej-Szucy, Cz. Szlachcikowskiego, M. Klosek-Reiter.

Relacje i wspomnienia, t. 9: Relacja H. Jarockiej.

Relacje i wspomnienia, t. 15: Relacje A. Paszkowskiej, C. Ciesielskiej.

Relacje i wspomnienia, t. 18: Relacje H. Jarockiej.

Danielewicz G., Koprowska M., Walicka M., Polki w Wolnym Mieście Gdańsku, Gdańsk 1985.

Drywa D., Polacy z III grupy DVL osadzeni w KL Stutthof za ucieczki z Wehrmachtu [w:] Pomorzanie w Wehrmachcie. Materiały z XXI sesji naukowej w Toruniu w dniu 3 listopada 2011 roku, red. J. Sziling, Toruń 2012.

Drywa D., Säuberungsaktion na Pomorzu Gdańskim w świetle dokumentów KL Stutthof 1939–1942), Sztutowo 2014.

Drywa D., Więźniowie osadzeni w KL Stutthof za pomoc udzielaną Żydom, „Zeszyty
Muzeum Stutthof ” 2017, nr 5.

Drywa D., Zagłada Żydów w obozie koncentracyjnym Stutthof (wrzesień 1939–maj 1945), Gdańsk 2001.

Grabowska J., Martyrologia kobiet i dzieci [w:] Stutthof – hitlerowski obóz koncentracyjny, red. D. Steyer, Warszawa 1988.

Hauser P., Mniejszość niemiecka w województwie pomorskim w latach 1920–1930, Wrocław 1981.

Jezierska M. E., Straceni w obozie Stutthof, „Zeszyty Muzeum Stutthof ” 1987, nr 7.

Orski M., Niewolnicza praca więźniów obozu koncentracyjnego Stutthof w latach 1939–1945, Gdańsk 1999.

Schenk D., Albert Forster gdański namiestnik Hitlera. Zbrodnie hitlerowskie w Gdańsku i Prusach Zachodnich, tłum. W. Tycner, J. Tycner, Gdańsk 2002.

Zwarra B., Gdańsk 1939. Wspomnienia Polaków-Gdańszczan, Gdańsk 1984.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line