Obozowa przemoc seksualna i obscena w relacji Lieby Tiefenbrun o przeżyciach w obozie płaszowskim

Justyna Kowalska-Leder

Abstrakt
Artykuł koncentruje się na relacji złożonej przez Liebę Tiefenbrun w Tarnowie w maju 1945 roku (Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego – Zespół „Relacje” 301/1182). Dwudziestopięcioletnia kobieta zrelacjonowała swoje przeżycia z obozów w Płaszowie, Auschwitz, Stutthof i Praust. Jeden z przywołanych epizodów zdecydowanie wyróżnia się nie tylko na tle całości jej świadectwa, lecz również w odniesieniu do dominującej narracji o kobiecym doświadczeniu obozowym. Lieba Tiefenbrun opowiada o przemocy seksualnej wobec więźniarek Płaszowa. W jej relacji zastanawiające jest nie tylko pojawienie się wątku obłożonego silnym tabu, lecz także sposób, w jaki jest on podejmowany. Tiefenbrun przywołuje bowiem obsceniczny, wulgarny język więźniów i więźniarek. Jej relacja, przedstawiająca doświadczenia kobiet z Płaszowa, uświadamia, jak bardzo myślenie o przeżyciach obozowych zdominowane jest przez wiedzę i pamięć o KL Auschwitz-Birkenau. Skłania do tego, by raz jeszcze przejrzeć archiwa, tym razem pod kątem pomijanych w oficjalnym dyskursie wątków opowieści o kobiecym doświadczeniu obozowym.
Słowa kluczowe: obóz w Płaszowie, przemoc seksualna w obozie, obozowe doświadczenia kobiet, powojenne relacje
References

Gross J.T., Strach. Antysemityzm Polsce tuż po wojnie. Historia moralnej zapaści, Kraków 2008.

Karwowska B., Ciało, seksualność. Obozy zagłady, Kraków 2009.

Kotarba R., Niemiecki obóz Płaszowie 1942–1945. Przewodnik historyczny, Kraków 2014.

Kowalska-Leder J., Skaza na portrecie – postać Zofii Kossak relacjach byłych więźniarek Birkenau [w:] Lager, łagier, obóz – zapis. Lektury, red. A. Morawiec, Łódź 2018 (numer tematyczny czasopisma „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2018, nr 1).

Kulesza D., Dwie prawdy. Zofia Kossak Tadeusz Borowski wobec obrazu wojny polskiej prozie lat 1944–1948, Białystok 2006.

Müller-Madej S., Dziewczynka listy Schindlera. Oczami dziecka, Londyn 1998.

Nead L., Akt kobiecy. Sztuka, obscena seksualność, tłum. E. Franus, Poznań 1998

Nikliborc A., Uwięzione KL Auschwitz-Birkenau. Traumatyczne doświadczenia kobiet odzwierciedlone dokumentach osobistych, Kraków 2010.

Ostrowska J., Wielkie przemilczanie. Prostytucja obozach koncentracyjnych, „Krytyka Polityczna” 2007–2008, nr 14.

Relacja Lieby Tiefenbrun, Archiwum ŻIH, 301/1182.

Relacje czasów Zagłady. InwentarzArchiwum ŻIH-IBN, Zespół 301, t. 2, oprac. M. Czajka, M. Jóźwik, T. Mahorowska, A. Umińska-Keff, Warszawa 2000.

Stöcker-Sobelman J., Kobiety Holokaustu. Feministyczna perspektywa badaniach nad Shoah. Kazus KL Auschwitz-Birkenau, Warszawa 2012.

Werner A., Zwyczajna apokalipsa. Tadeusz Borowski jego wizja świata obozów, Warszawa 1971.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line