Między kreacją a świadectwem. Kilka uwag lekturowych na przykładzie poezji lagrowej Grażyny Chrostowskiej i Zofii Romanowiczowej

Violetta Wejs-Milewska

Abstrakt

Autorka artykułu przyjęła zasadę pars pro toto, wybrała dwie poetki lagrowe, z których jedna – Grażyna Chrostowska zginęła w wieku 21 lat, pozostawiwszy po sobie dość skąpy korpus wierszy, druga – Zofia Romanowiczowa, przeżyła wojnę, zamieszkała w Paryżu i stała się znaną, rozpoznawalną oraz docenioną prozaiczką i publicystką, komentatorką emigracyjnego życia Polaków. Chrostowska była świetnie zapowiadającą się poetką, której los nie pozwolił rozwinąć talentu, Romanowiczowa zaś – spełnionym człowiekiem (żoną, matką) i pisarką, która przez lata szlifowała swój styl i świadomie budowała artystyczny warsztat. Pytanie postawione w artykule brzmi: na ile przedlekturowa wiedza o biografii autorek wpływa na recepcję twórczości? Czy kategoria estetyczna, zwłaszcza w kontekście traumatycznych przeżyć lagrowych obu autorek, zachowuje charakter prymarny?

Słowa kluczowe: kobiety w lagrze, poezja lagrowa, Grażyna Chrostowska, Zofia Romanowiczowa
References

Aby świat się dowiedział… Nielegalne dokumenty obozu Ravensbruck, red. K. Oleksy, I. Polska, Oświęcim 1980.

Bohdanowiczowa Z., Rapsody litewskie, Maryjo, ratuj nas (przekład litewskiego), wydała wstępem opatrzyła V. Wejs-Milewska, Białystok 1994.

Chrostowska G., Wiersze, oprac. B. Oratowska, J. Cymerman, Lublin 2017.

Czermińska M., Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyzwanie wyznanie, Kraków 2000.

Czermińska M., Autor – podmiot – osoba. Fikcjonalność niefikcjonalność [w:] Polonistyka przebudowie. Literaturoznawstwo – wiedza języku – wiedza kulturze – edukacja, red. M. Czermińska, S. Gajda in., t. 1, Kraków 2005.

Gadamer H.-G., Estetyka hermeneutyka [w:] tegoż, Rozum, słowo, dzieje, wyb., oprac., wstęp K. Michalski, tłum. M. Łukasiewicz, K. Michalski, Warszawa 1979.

Jamrozek-Sowa A.Życie powtórzone. pisarstwie Zofii Romanowiczowej, Rzeszów 2008.

Morawiec A.Zofia Romanowiczowa. Pisarka nie tylko emigracyjna, Łódź 2016.

Na mojej ziemi był Oświęcim… Oświęcim poezji współczesnej, wyb., oprac. A. Zych, cz. 1, Oświęcim 1987, cz. 2, Oświęcim 1993.

Nycz R., Osoba nowoczesnej literaturze. Ślady obecności [w:] tegoż, Literatura jako trop nowoczesności, Kraków 2001.

Polskie wiersze obozowe więzienne 1939–1945 archiwum Aleksandra Kulisiewicza, oprac., przedm. K. Strzelewicz, Kraków 1983.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line