Cyganki w Birkenau (w literaturze polskiej)

Arkadiusz Morawiec

Abstrakt

Artykuł dotyczy dokonanego przez Niemców w latach drugiej wojny światowej ludobójstwa Cyganów i jego reprezentacji w literaturze polskiej (w mniejszym stopniu – w literaturze cygańskiej). Przedmiotem analizy jest motyw obozu cygańskiego (Ziegeunerlager) funkcjonującego w obrębie Konzentrationslager Auschwitz-Birkenau, zwłaszcza wizerunek cygańskich kobiet, więźniarek, ukształtowany tyleż przez obozowe realia, co przez stereotypy, w tym orientalizującą kliszę, przypisującą Cygankom szczególną zmysłowość.

Słowa kluczowe: literatura polska, literatura cygańska, Cyganie, kobiety, erotyzm, ludobójstwo, Auschwitz-Birkenau, Ziegeunerlager (obóz cygański)
References

Bartnikowski B., Dzieciństwo pasiakach, Warszawa 1969.

Bartosz A., Nie bój się Cygana. Ne dara Romestar, wprow. L. Stomma, Sejny 2004.

Borowski T., Bitwa pod Grunwaldem [w:] tegoż, Pożegnanie Marią. Opowiadania, Warszawa 1948.

Dębski J., Talewicz-Kwiatkowska J., Prześladowania masowa zagłada Romów podczas II wojny światowej świetle relacji wspomnień, Warszawa 2007.

Ficowski J., Cyganie na polskich drogach, wyd. 2 popr. rozszerz., Kraków 1965.

Ficowski J., Cyganie polscy. Szkice historyczno-obyczajowe, Warszawa 1953.

Ficowski J., Modlitwa do świętej wszy [w:] tegoż, Śmierć jednorożca, Warszawa 1981.

Ficowski J., Śpiewka cygańskiej śmierci [w:] tegoż, Ołowiani żołnierze, Warszawa 1948.

Gancarz N., Mietek na wojnie, il. D. Karpowicz, Tarnów 2013.

Gierliński K.P., Meteory, Szczecinek 2007.

Gisges J.M., Stacja płonącej nocy [w:] tegoż, Brudne śniegi, Warszawa 1964.

Hołuj T., Ciąg dalszy. Szkice przygodach utworów, Kraków 1980.

Hołuj T., Przybycie Cyganów [w:] tegoż, Wiersze obozu, Łódź 1945.

Iwaszkiewicz J., Cyganie [w:] tegoż, Krągły rok. Cykl wierszy, Warszawa 1967.

Kapralski S., Naród popiołów. Pamięć zagłady tożsamość Romów, Warszawa 2012.

Kielar W., Anus mundi. Wspomnienia oświęcimskie, Kraków 1972.

Księga pamięci. Cyganie obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau, red. J. ­Parcer, München 1993, t. 2.

Kubica H., Dzieci młodzież KL Auschwitz [w:] Auschwitz 1940–1945. Węzłowe zagadnienia dziejów obozu, t. 2, red. W. Długoborski, F. Piper, Oświęcim 1995.

Kwiek I., Żal, Kraków 1995.

M.Ch. [właśc. M. Chodźko], Cyganie Treblince, „Rzeczpospolita” [Lublin] 1944, nr 35.

Makarczyński T., Cyganie wachtmeistra Schultza [w:] tegoż, Cyganie wachtmeistra Schultza, Warszawa 1977.

Malicki J., Postscriptum [w:] Kwiek I., Na gorąco, Katowice 2010.

Mikulski T., marginesów twórczości Tadeusza Borowskiego, „Pamiętnik Literacki” 1954, z. 4.

Morawiec A., Nie tylko Aświc. Zagłada Cyganów [w:] tegoż, Literatura polska wobec ludobójstwa. Rekonesans, Łódź 2018.

Mostowicz A., Żółta gwiazda czerwony krzyż, Warszawa 1988.

Mróz L., Niepamięć nie jest zapominaniem. Cyganie-Romowie Holokaust, „Przegląd Socjologiczny” 2000, z. 2.

Nel Siedlecki J., Olszewski K., Borowski T., Byliśmy Oświęcimiu, Monachium 1946.

Nowak T., Psalm betlejemski [w:] tegoż, Psalmy, Kraków 1971.

Nowak T., Takie większe wesele, Kraków 1966.

Ostałowska L., Farby wodne, Wołowiec 2011.

Pankowski M., Smagła swoboda, Paris 1955.

Papusza [właśc. B. Wajs], Krwawe łzy co za Niemców przeszliśmy na Wołyniu 43 44 roku [w:] tejże, Pieśni Papuszy, tłum., oprac., wstęp, objaśnienia J. Ficowski, Wrocław 1956.

Smoleń K., Cyganie KL Auschwitz-Birkenau [w:] Los Cyganów KL Auschwitz-­-Birkenau. Das Schicksal der Sinti und Roma im KL Auschwitz-Birkenau, red. J. Parcer, Oświęcim 1994.

Sobieska A., Dzieci Hagar. Literackie wizerunki Romów/Cyganów. Studia imagologiczne, Warszawa 2015.

Szmaglewska S., Dymy nad Birkenau, Warszawa 1945.

[Wiernik J.], Rok Treblince, Warszawa 1944.

Zarębińska-Broniewska M., Entlausung – odwszenie [w:] tejże, Opowiadania oświęcimskie, Warszawa 1948.

Żywulska K. [właśc. S. Landau], Przeżyłam Oświęcim, Warszawa 1946.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line