Kobieta w łagrze stalinowskim w tekstach polskich pisarek

Tadeusz Sucharski

Abstrakt

The article is an attempt at a reflection on the record of the experiences of women in the Stalin’s lagers. From the analytical perspective were reviewed the works of the Polish authors, inmates in the lagers: Beata Obertyńska, Barbara Skarga, Grażyna Lipińska, Herminia Naglerowa, Urszula Muskus. Their books constitute the most complete testimony of the lager experiences of women in the period of 1940–1955. These records were juxtaposed with the vision of a woman presented in Herling-Grudziński’s A World Apart, where in fact her role was confined to that of a sexual slave. The analysed works reveal much richer image of the everyday lager life of a woman. They do not question or reduce the role of sexual relations, but show the “fullness” of the lager existence of the inmates: their killing physical labour, the struggle for survival and preserving dignity, the desire for love and its horrible consequences. The analysis of the writings, however, forced the author to abandon the attempt to outline a general formula of the lager fate of a woman. Such attempt turned out to be impossible due to the fundamental differences in the status of particular lagers determined by the geographical span of the “Gulag Archipelago”, and the differences in their organization resulting from the political changes in the USSR during 1940–1955.

Słowa kluczowe: łagry, GUŁag, doświadczenie totalitarne, literatura dokumentu osobistego
References

Applebaum A., Gułag, tłum. J. Urbański, Warszawa 2005.

Ciesielski S., GUŁag. Radzieckie obozy koncentracyjne 1918–1953, Warszawa 2010.

Conquest R., Kolyma: The Arctic Death Camps, London 1978.

Herling-Grudziński G., Inny świat. Zapiski sowieckie, Warszawa1998.

Herling-Grudziński G., Wyjścia milczenia, oprac. Z. Kudelski, Warszawa 1993.

Historie kobiet Gułagu. Dusza wciąż boli, red. S. Wileński, tłum. A. Kędziorek, Warszawa 2011.

Kołłontaj A., Stosunki między płciami walka klas, tłum. M. Turowski, „Lewą Nogą” 2004, nr 16.

Krakowiecki A., Książka Kołymie, Londyn 1950.

Lipińska G., „Jeśli zapomnę nich…”, Warszawa 1990.

Lisiewicz T., Raport Kołymy [w:] czterdziestym nas matko na Sibir zesłali. Polska Rosja 1939–42, wybór, oprac. J.T. Gross, I. Grudzińska-Gross, wstęp J.T. Gross, Warszawa 1990.

Morawiec A., Literatura lagrze, lager literaturze. Fakt – temat – metafora, Łódź 2009.

Muskus U., Długi most. Moje przeżycia Związku Sowieckim: 1939–1956, przedm. Jan Pirożyński, Londyn 1975.

Naglerowa H., Ludzie sponiewierani, Rzym 1945.

Obertyńska B. (Marta Rudzka), domu niewoli, Warszawa 1991.

Sadowski J., Rewolucja kontrrewolucja obyczajów. Rodzina, prokreacja przestrzeń życia rosyjskim dyskursie utopijnym lat 20. 30. XX wieku, Łódź 2005.

Skarga B., Po wyzwoleniu… (1945–1956), Poznań 1990.

Skarga B., Świadectwo „Innego świata”, [w:] Herling-Grudziński krytycy. Antologia tekstów, wybór, oprac. Z. Kudelski, Lublin 1997.

Sołżenicyn A., Archipelag GUŁagPróba dochodzenia literackiego, t. 2, autoryzowany przekład rosyjskiego J. Pomianowski [M. Kaniowski], Warszawa 1990.

Szmaglewska S., Dymy nad Birkenau, Warszawa 1978.

The Dark Side of the Moon, wstęp T.S. Eliot, New York 1947.

Todorov T., Face à l’Extrême, Paris 1991.

Zamorski K., Starzewski S., Sprawiedliwość sowiecka, Warszawa 1994.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line