Nie-ludzka nieśmiertelność – kilka filozoficznych uwag na temat idei wieczności w poezji Zbigniewa Herberta

Ireneusz Ziemiński

Abstrakt

The article is an attempt at philosophical reconstruction of the idea of eternal life present in the poetry of Zbigniew Herbert. The author focuses on demonstrating difficulties concerning both the heavenly (transcendental) eternity, which is a new form of human existence after death, and the mundane (immanent) eternity, which takes shape of the immortal fame (the memory of the generations) or the moments of eternity experienced sometimes by people (i.e. the lack of awareness of the passage of time). An example of the heavenly eternity is the immortality of the soul or the resurrection of the body; both of these possibilities mean, according to Herbert, a new (perfect and infinite) form of existence, completely alien to human nature (which is imperfect and finite). For this reason man doesn’t desire such eternity, as it would be a transformation of his nature into some other, non-human (divine or angelic) being. A model example of the mundane eternity are the in-depth experiences (e.g. an aesthetic contemplation of beauty), when the individual loses the awareness of the destructive passage of time, or even of the imminent death, and succumbs to the momentary illusion that their existence is eternal. Herbert, however, seems to accept a third possibility which is a way of sceptics, who don’t believe neither in the transcendental eternity nor in the mundane one and live in a continuous suspension between both these ways.

Słowa kluczowe: Zbigniew Herbert, filozofia, poezja, śmierć, nieśmiertelność, życie wieczne
References
Adamiec M., „…Pomnik trochę niezupełny…”. Rzecz o apokryfach i poezji Zbigniewa Herberta, Gdańsk 1996.
Barańczak S., Uciekinier z Utopii. O poezji Zbigniewa Herberta, Londyn 1984.
Bielak A., Interpretacje i dowolności, „Ethos” 2000, nr 4.
Bonowicz W., Otwarcie wiersza [w:] Poeci czytają Herberta, zebr., oprac. A. Franaszek, Kraków 2009. 
Borges J.L., Nieśmiertelność, tłum. D. Walasek-Elbanowska, „Literatura na Świecie” 1988, nr 12.
Borges J.L., Nieśmiertelny, tłum. M. Potok-Nycz [w:] tegoż, Alef, tłum. Z. Chądzyńska, M. Potok-Nycz, Warszawa 2003.
Borges J.L., Pamiętliwy Funes [w:] tegoż, Fikcje, tłum. A. Sobol-Jurczykowski, S. Zembrzuski, Warszawa 2003.
Brandstaetter R., Bardzo krótkie i nieco dłuższe opowieści, Poznań 1984.
Cyranowicz M., Herbertowskie inedita, „Ethos” 2000, nr 4.
Czapliński P., Śmierć, czyli o niedoskonałości [w:] Poznawanie Herberta, wybór, wstęp A. Franaszek, Kraków 1998.
Dybciak K., Gry i katastrofy, Warszawa 1980.
Dzień M., Bogowie Herberta, „Teksty Drugie” 2000, nr 3.
Garbol T., Kilka czystych taktów, „Ethos” 2000, nr 4.
Gutorow J., Herbert, pies i gwiazda [w:] Poeci czytają Herberta, zebr., oprac. A. Franaszek, Kraków 2009.
Hartwig J., Herbert, który się waha [w:] Poeci czytają Herberta, zebr., oprac. A. Franaszek, Kraków 2009.
Herbert Z., Labirynt nad morzem, Warszawa 2000.
Herbert Z., Wiersze zebrane, oprac. R. Krynicki, Kraków 2008.
Hirsch E., Chlust zimnej wody, tłum. M. Heydel [w:] Poeci czytają Herberta, zebr., oprac. A. Franaszek, Kraków 2009.
Höffe O., Immanuel Kant, tłum. A.M. Kaniowski, Warszawa 2003.
Kijas Z., Niebo w domu Ojca, czyściec dla kogo, piekło w oddaleniu, Kraków 2010.
Kopciński J., Nasłuchiwanie. Sztuki na głosy Zbigniewa Herberta, Warszawa 2008.
Kornhauser J., „Struna światła” – między ocaleniem a niepokojem, „Teksty Drugie” 2000, nr 3.
Kruszewski W., Autorytet poetycki Zbigniewa Herberta, „Ethos” 2000, nr 4.
Maj B., Mój prywatny epizod [w:] Poeci czytają Herberta, zebr., oprac. A. Franaszek, Kraków 2009.
Marek Aureliusz, Rozmyślania, tłum. M. Reiter, Warszawa 1984.
Martini C.M., Jakie piękno zbawi świat?, tłum. Z. Zwolska, „Ethos” 2000, nr 4.
Montaigne M. de, Próby, t. 1–3, tłum. T. Żeleński-Boy, Warszawa 1985.
Najder Z., Ojczyzna i naród w poezji Zbigniewa Herberta, „Ethos” 2000, nr 4.
Nycz R., „Niepewna jasność” tekstu i „wierność interpretacji”. Wokół wiersza Zbigniewa Herberta „Pan Cogito opowiada o kuszeniu Spinozy”, „Teksty Drugie” 2000, nr 3.
Puzynina J., Niebo Herberta, „Ethos” 2000, nr 4.
Pyczek W., Próby poznawania Herberta, „Ethos” 2000, nr 4.
Sady W., Dzieje religii, filozofii i nauki. Od Pico della Mirandoli do Miguela Serveta, Kęty 2013.
Shallcross B., Zbigniewa Herberta podróż do zachwytu, „Teksty Drugie” 2000, nr 3.
Siemaszko P., Piękno jako odpowiedź. O malarskich fascynacjach Zbigniewa ­Herberta, „Ethos” 2000, nr 4.
Siwiec M.K., Zbigniew Herbert – ku tajemnicy Sokratesa, „Filo-Sofija” 2010, nr 2.
Siwiec M.K., Zbigniew Herbert – twórca i źródło. Droga do źródła i źródło w wierszu „Ścieżka”, „Filo-Sofija” 2013, nr 3.
Sochoń J., Bóg poety, „Ethos” 2000, nr 4.
Sosnowski A., „Epizod” [w:] Poeci czytają Herberta, zebr., oprac. A. Franaszek, Kraków 2009.
Szram M., Ciało zmartwychwstałe w myśli patrystycznej przełomu II i III wieku, Lublin 2010.
Tischner J., Myślenie w żywiole piękna, wybór, oprac. W. Bonowicz, Kraków 2005.
Tischner Ł., Gombrowicza milczenie o Bogu, Kraków 2013.
Tischner Ł., Sekrety manichejskich trucizn. Miłosz wobec zła, Kraków 2001.
Wierzbicki A.M., 76 wierszy, Lublin 2017.
Wierzbicki A.M., Fotografia rodzinna, Lublin 2010.
Williams B., Sprawa Makropulos: refleksje nad nudą nieśmiertelności, tłum. T. Duliński [w:] tegoż, Ile wolności powinna mieć wola? i inne eseje z filozofii moralnej, tłum. T. Baszniak, T. Duliński, M. Szczubiałka, Warszawa 1999.
Zagajewski A., Niejasne przesłanie [w:] Poeci czytają Herberta, zebr., oprac. A. Franaszek, Kraków 2009.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line