Herbert: krótka historia czytania

Wojciech Ligęza

Abstrakt

In this paper the author examines the problems of reception of the Zbigniew Herbert’s poems and essays – from the first collection of poems entitled Struna światła to the latest writings of the reviewers and scholars. The reflections devoted to the “Herbertian” studies take into consideration various styles of reading, aesthetic preferences, axiology, applied methods of research, and ways of interpretation. The history of reading of the Herbert’s works is presented in the chronological, thematic and problem order. Discussed are the most important monographic books, studies and essays, which address the extensive range of issues, reveal a broad spectrum of styles and methods of reading, illustrate the long process of getting to know the Herbert’s work, and finally prove the great popularity of this creative work. From interpretation of several poems we pass to the attempts at generalization, from existential and metaphysic meanings – to the cultural reading. The library of texts devoted to the Herbert’s creative work is not a closed collection as still new articles and books appear, and the search for the “new Herbert” is supported by the new humanistic languages.

Słowa kluczowe: twórczość Herberta, recepcja, style lektury, historia polskiej krytyki, interpretacja, metodologia, nowe literaturoznawstwo
References

Adamiec M. „...Pomnik trochę niezupełny...”. Rzecz apokryfach poezji Zbigniewa Herberta, Gdańsk 1996.

Adamowska J., Różewicz Herbert. Aksjologiczne aspekty twórczości, Kraków 2012.

Antoniuk M., Otwieranie głosu. Studium wczesnej twórczości Zbigniewa Herberta (do 1957 roku), Kraków 2009.

Archiwum Zbigniewa Herberta. Inwentarz, oprac. H. Citko, Warszawa 2008.

Balcerzan E., Arkadyjczyk oblężonym mieście (poezji Zbigniewa Herberta), „Twórczość” 1986, nr 10.

Barańczak S., Uciekinier Utopii. poezji Zbigniewa Herberta, Londyn 1984.

Biedrzycki K., ...Bez zmartwychpowstania [w:] tegoż, Wariacje metafizyczne. Szkice recenzje poezji, prozie filmie, Kraków 2007.

Bobryk R., Koncept poezji poety wierszach Zbigniewa Herberta, Siedlce 2017.

Bór nici. Wątki klasyczne romantyczne twórczości Zbigniewa Herberta, red. M. Mikołajczak, Kraków 2011.

Carpenter B., Czesław Miłosz i Zbigniew Herbert  poeta wygnania [w:] Literatura polska na obczyźnie, red. J. Bujnowski, Londyn 1985.

Czytanie Herberta, red. P. Czapliński, P. Śliwiński, Poznań 1995.

Czułość dla Minotaura. Metafizyka miłość konkretu, red. J.M. Ruszar, M. Cicha, Lublin 2005.

Dąbrowski S., Hamlet Fortynbras (Między literaturą rzeczywistością), „Tygodnik Powszechny” 1971, nr 8.

Dialog spór. Zbigniew Herbert inni poeci eseiści, red. J.M. Ruszar, D. Koman, Lublin 2006.

Dlaczego Herbert. Wiersze, komentarze, interpretacje, red. M. Woźniak-Łabieniec, J. Wiśniewski, Łódź 2004.

Dudek J., Granice wyobraźni, granice słowa. Studia literatury porównawczej XX wieku, Kraków 2008.

Dzień M., Motywy eschatologiczne poezji Zbigniewa Herberta. Studium analityczno-interpretacyjne, t. 1–2, Bielsko Biała 2014.

Fiut A., Język wiary niewiary [w:] tegoż, Pytanie tożsamość, Kraków 1995.

Fiut A., Ukryty dialog [w:] tegoż, stronę Miłosza, Kraków 2003.

Franaszek A., Ciemne źródło (twórczości Zbigniewa Herberta), Londyn 1998.

Gąszcz srebrnych liści. Interpretacje wierszy Zbigniewa Herberta, red. J.M. Ruszar, Kraków 2015.

Grabowski A., Herbert-Hermes. Konteksty nowoczesności esejach, dramatach wierszach Zbigniewa Herberta, Kraków 2013.

Herbert znaki czasu. Colloquia Herbertiana, red. E. Feliksiak, M. Leś, E. Sidoruk, t. 1: Białystok 2001, t. 2: Białystok 2002.

Herbert na językach. Współczesna recepcja twórczości Zbigniewa Herberta Polsce na świecie, red. A. Grabowski, J. Kopciński, J. Snopek, Warszawa 2010.

Herbert (nie)oswojony, red. W. Browarny, J. Orska, A. Poprawa, Wrocław 2008.

Herbert nieznany. Rozmowy, oprac. H. Citko, Warszawa 2008.

Herbert. Poetyka, wartości konteksty, red. E. Czaplejewicz, W. Sadowski, War­szawa 2002.

Herbert Środkowoeuropejczyk. Twórczość Zbigniewa Herberta kontekstach kontaktach środkowoeuropejskich, red. K. Krasuski, Katowice 2011.

Herbert Z., Głosy Herberta, oprac. B. Toruńczyk, Warszawa 2008.

Herbert Z., Labirynt nad morzem, Warszawa 2000.

Herbert Z., „Mistrz Delft” inne utwory odnalezione, oprac. B. Toruńczyk, współpraca H. Citko, Warszawa 2008.

Herbert Z., Węzeł gordyjski oraz inne pisma rozproszone 19481998, oprac. P. Kądziela, Warszawa 2001.

Herbert Z., Wiersze zebrane, oprac. R. Krynicki, Kraków 2008.

Herbert Z., Barańczak S., Korespondencja, red., oprac. B. Toruńczyk, War­szawa 2005.

Hryniewicz K. Cogito dubito. Dyskurs estetyczny poezji Zbigniewa Herberta Tadeusza Różewicza, Kraków 2014.

Kaliszewski A., Nostalgia stylu. Neoklasycyzm liryki polskiej XX wieku krytyce, badaniach poetykach immanentnych (kontekście tradycji poetologicznej klasycyzmu), Kraków 2007.

Kamieńska A., Niewierny Tomasz świat, „Twórczość” 1957, nr 10–11.

Kamieńska A., Okrucieństwo mitu [w:] tejże, Od Leśmiana. Najpiękniejsze wiersze polskie, Warszawa 1974.

Kądziela P., Twórczość Zbigniewa Herberta. Monografia bibliograficzna, t. 1–2, Warszawa 2009.

Kluba A., Zbigniew Herbert [w:] tejże, Poemat prozą Polsce, Warszawa–
Toruń 2014.

Kłosiński K., Poezja zaimków. „Przesłaniu Pana Cogito” Zbigniewa Herberta [w:] Liryka polska XX wieku. Analizy interpretacje. Seria trzecia, red. W. Wójcik, J. Kisielowa, Katowice 2005.

Kornhauser J., Uśmiech Sfinksa, Kraków 2001.

Kowalczyk A., Złote runo nicości. „Przesłanie Pana Cogito” – próba lektury, „Tygodnik Powszechny” 1983, nr 11.

Kramkowska-Dąbrowska A., Gabinet luster. Śmiech twórczości Zbigniewa Herberta, Warszawa 2015.

Kuczyńska-Koschany K., Rilke poetów polskich, Toruń 2017.

Kwiatkowski J., Klerk mężny, „Życie Literackie” 1957, nr 40.

Ligęza W., Bez rutyny. poezji Wisławy Szymborskiej Zbigniewa Herberta, Kraków 2016.

Ligęza W., Sukces, przesyt, znaki obecności [w:] Herbert, dodatek do „Kwartalnika Artystycznego” 2008, nr 2.

Liryka fenomenologia. Zbigniew Herbert Tadeusz Różewicz kręgu myśli Ingardenowskiej, red. J.M. Ruszar, D. Siwor, Kraków 2016.

Łukasiewicz J., Herbert, Wrocław 2001.

Łukasiewicz J., Poezja Zbigniewa Herberta, Warszawa 1995.

Łuszczykiewicz P., Rilke, Eliot, Herbert…, „Dialog” 1998, nr 12.

Matuszewski R., Wiersze piękne rozumne [w:] tegoż, Doświadczenia mity, Warszawa 1964.

Mazurkiewicz-Szczyszek A., asyście jakich dzwonów. Obrazy miasta twórczości Zbigniewa Herberta, Lublin 2008.

Michnik A., Potęga smaku [w:] tegoż, dziejów honoru Polsce. Wypisy więzienne, Paryż 1985.

Między nami światłem. Bóg świat twórczości Zbigniewa Herberta, red. G. Halkiewicz-Sojak, J.M. Ruszar, R. Sioma, Toruń–Kraków 2012.

Mikołajczak M., Pomiędzy końcem apokalipsą. wyobraźni poetyckiej Zbigniewa Herberta, Wrocław 2007.

Mikołajczak M., Światy marzenia. Echa romantyczne poezji Zbigniewa Her­berta, Zielona Góra–Kraków 2013.

Mikołajczak M., cieniu heksametru”. Interpretacje wierszy Zbigniewa Herberta, Zielona Góra 2004.

Nagła wyspa. Studia szkice pisarstwie Zbigniewa Herberta, red. P. Próchniak, Lublin 2015.

Nasiłowska A., Zbigniew Herbert: Pan Cogito ma kłopoty [w:] Sporne postaci polskiej literatury współczesnej. Kontynuacje, red. A. Brodzka, L. Burska, War­szawa 1996.

Nawarecki A., Trzy ostatnie słowa Pana Cogito. wierszu Zbigniewa Herberta „Przesłanie Pana Cogito” [w:] Kanonada. Interpretacje wierszy polskich (19391989), red. A. Nawarecki, D. Pawelec, Katowice 1999.

Niepewna jasność tekstu. Szkice twórczości Zbigniewa Herberta 19982008, red. J.M. Ruszar, Kraków 2009.

Opacka-Walasek D., Czytając Herberta, Katowice 2001.

Opacka-Walasek D., ...pozostać wiernym niepewnej jasności”. Wybrane problemy poezji Zbigniewa Herberta, Katowice 1996.

Panas P., Herbertowe „ars moriendi” [w:] Wyraz wyłuskany piersi. Szkice twórczości Zbigniewa Herberta, red. B. Gautier, D. Knysz-Tomaszewska, J.M. Ruszar, M. Zieliński, Lublin 2006.

Pietrych K., Spotkanie drugie: Zbigniew Herbert [w:] tejże, Co poezji po bólu. Empatyczne przestrzenie lektury, Łódź 2009.

Pojęcia kiełkujące rzeczy. Filozoficzne inspiracje twórczości Zbigniewa Herberta, red. J.M. Ruszar, Kraków 2010.

Portret początku wieku. Twórczość Zbigniewa Herberta – kontynuacje rewizje, red. W. Ligęza przy współudz. M. Cichej, Lublin 2005.

Poznawanie Herberta, wybór wstęp A. Franaszek, Kraków 1998.

Poznawanie Herberta 2, red. A. Franaszek, Kraków 2000.

Pracownia Herberta. Studia nad procesem tekstotwórczym, red. M. Antoniuk, Kraków 2017.

Ruszar J.M., Słońce republiki. Cywilizacja rzymska twórczości Zbigniewa ­Herberta, Kraków 2014.

Ruszar J.M., Stróż brata swego. Zasada odpowiedzialności liryce Zbigniewa Herberta, Lublin 2004.

Ruszar J.M., Wytarty profil rzymskich monet. Ekonomia jako temat literacki twórczości Zbigniewa Herberta, Kraków 2016.

Siemaszko P., Wehikuł pasji cnoty. Myśl pięknie twórczości Zbigniewa Herberta, Bydgoszcz 2016.

Sioma R., Krzesło zmięta serweta. Szkice twórczości Zbigniewa Herberta, Kraków 2017.

Śniedziewska M., Wierność rzeczywistości. Zbigniew Herbert postawie wobec świata problemach jego reprezentacji, Kraków 2013.

Tomkowski J., Herbert contra Miłosz [w:] tegoż, Dwadzieścia lat literaturą 19771996, Warszawa 1998.

Toruńczyk B., Dukt pisma, dukt pamięci, „Zeszyty Literackie” 1999, nr 4.

Trznadel J., Kamieniowanie mądrości [w:] tegoż, Płomień obdarzony rozumem. Poezja poezji proza poezją. Eseje, Warszawa 1978.

Twórczość Zbigniewa Herberta, red. M. Woźniak-Łabieniec, J. Wiśniewski, Kraków 2001.

Upór trwanie. Wspomnienia Zbigniewie Herbercie, red. K. Szczypka, Wrocław 2000.

Urbankowski B., Poeta, czyli człowiek zwielokrotniony. Szkice Zbigniewie Herbercie, Radom 2004.

Wierność. Wspomnienia Zbigniewie Herbercie, wybór oprac. A. Romaniuk, Warszawa 2014.

Wyka K., Składniki świetlnej struny, „Życie Literackie” 1956, nr 42.

Wyka K., Tren Fortynbrasa [w:] tegoż, Rzecz wyobraźni, Warszawa 1977.

Wyka M., Niecierpliwość krytyki. Recenzje szkice lat 19612005, Kraków 2006.

Zagajewski A., Wiersze Herberta, które lubię najbardziej [w:] tegoż, Poezja dla początkujących, Warszawa 2017.

Zawistowska-Toczek D., Stary poeta. „Ars moriendi” późnej twórczości Zbigniewa Herberta, Lublin 2008.

Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku, red. J.M. Ruszar, D. Siwor, Kraków 2017.

Zimand R., Ogród barbarzyńca [w:] tegoż, Czas normalizacji. Szkice czwarte, Londyn 1989.

„Złote runo nicości”. „Przesłaniu Pana Cogito” [...] dyskutują Stefan Chwin, Tadeusz Dąbrowski, Andrzej Franaszek, Ryszard Krynicki, Marian Stala Piotr Śliwiński, „Tygodnik Powszechny” 2008, nr 44, dodatek Herbert.

Zmysł wzroku, zmysł sztuki. Prywatna historia sztuki Zbigniewa Herberta, cz. 2, red. J.M. Ruszar, Lublin 2006.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line