Zygmunt Haupt – europejski wygnaniec

Paweł Panas

Abstrakt

Artykuł przedstawia analizę niepublikowanego za życia autora tekstu Zygmunta Haupta, w którym podjęte zostało zagadnienie tożsamości polskiego pisarza osiedlającego się w Ameryce. Wygnańczą samoświadomość twórcy wyznaczają typowe dla emigrantów czasowo-przestrzenne opozycje pojęciowe: „tu” i „tam”, „teraz” i „kiedyś”. Dodatkowym, oryginalnym elementem Hauptowskiego dyskursu jest używana przez niego metafora „praiłu”, jako określenie fundamentów dawno ukształtowanej samoświadomości, która podlega konfrontacji z wszechobecną innością. W analizach uwzględniono także twórczość literacką pisarza oraz niepublikowane materiały archiwalne.

Zygmunt Haupt – An European Exile

The article presents an analysis of one of Zygmunt Haupt’s text – unpublished during the author’s lifetime – which grapples with the issue of identity of a Polish writer who settled in the United States. The artist’s exile self-awareness is determined by the spatiotemporal conceptual oppositions typical for the émigré condition: “here” and “there,” “now” and “then.” An additional, original element of Hauptian discourse is the metaphor of the “praił” [primordial clay] that he uses to describe the foundation of the long-established self-awareness that is confronted with the ubiquitous otherness. The analysis also encompasses the writer’s literary output and unpublished archival materials.

Słowa kluczowe: Zygmunt Haupt, wygnaniec, Europa, Ameryka, tożsamość / Zygmunt Haupt, exile, Europe, United States, identity
References

Archiwa

Jozef Wittlin Papers, Harvard College Library, Houghton Library Modern Books and Manuscripts, sygn. bms Slavic 7(105).

Zygmunt Haupt Papers 1939–1976, Department of Special Collections and University Archives Stanford University Libraries, sygn. Mo356.

 

Opracowania

Gosk H., Wątek poszukiwania tożsamości w emigracyjnej prozie polskiej (na przykładzie utworów Zygmunta Haupta z tomów Pierścień z papieru”, „Szpica oraz Leo Lipskiego „Dzień i noc”, „Piotruś”), „Przegląd Humanistyczny” 2000, nr 3.

Haupt Z., Baskijski diabeł. Opowiadania i reportaże, oprac. A. Madyda, Wowiec 2016.

Haupt Z., Z Roksolanii. Opowiadania, eseje, reportaże, publicystyka, warianty, fragmenty (1935–1975), oprac. A. Madyda, Toruń 2018.

Madyda A., Haupt. Monografia, Toruń 2012.

Niewiadomski A., Jeden jest zawsze ostrzem”. Inna nowoczesność Zygmunta Haupta, Lublin 2015.

Niewiadomski A., Manierystyczny teatr pamięci jako ownik świata w prozie Zygmunta Haupta, „Acta Humana” 2014, z. 1.

Olejniczak J., Arkadia i małe ojczyzny. Vincenz Stempowski Wittlin Miłosz, Kraków 1992.

Panas P., Zagubiony wpośród obcych”. Zygmunt Haupt pisarz, wygnaniec, outsider, Bielsko-Biała–Kraków 2019.

Wasilewska-Lipke Z., Pisarz emigrant we własnym teatrze pamięci na podstawie tekstów „Drugiej Emigracji [w:] Pisarz na emigracji. Mitologie, style, strategie przetrwania, red. H. Gosk, A.S. Kowalczyk, Warszawa 2005.

Wiegandt E., Austria felix, czyli o micie Galicji w polskiej prozie współczesnej, Poznań 1988.

Wiegandt E., Literacka kariera małych ojczyzn [w:] Słowa i metody. Księga dedykowana profesorowi Jerzemu Święchowi, red. A. Kochańczyk, A. Niewiadomski, B. Wróblewski, Lublin 2009.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line