Jedność Europy. Kilka uwag o relacjach Wschód–Zachód w Rodzinnej Europie Czesława Miłosza

Małgorzata Zemła

Abstrakt

Tematem artykułu jest ewolucja pojęcia Europy w Rodzinnej Europie Czesława Miłosza. Autorka stwierdza antynomiczność obrazu Wschodu i Zachodu na początku wymienionego dzieła, broni jednak tezy o stopniowym pokonywaniu przez jego podmiot tej dychotomii. W zakończeniu Rodzinnej Europy Miłosz formułuje definicję Starego Kontynentu jako kulturowej całości. Polski noblista inspiruje się przy tym – zdaniem autorki – twórczością i poglądami Stanisława Vincenza (znanymi między innymi z eseju Krajobraz jako tło dziejów).

 
Europe’s Unity. Some Remarks on the East–West Relationship in Czesław Miłosz’s Native Realm

This paper traces the evolution of the notion of Europe in Czesław Miłosz’s Native Realm. The author points to the antinomy in the image of East and West noticeable at the start of the work and argues that this dichotomy is gradually surpassed by the speaking subject. In the final pages of Native Realm Miłosz gives a definition of the Old Continent as a cultural whole. According to the author, the Polish Nobel Laurate is inspired by the work and ideas of Stanisław Vincenz (expressed, for example, in the essay Krajobraz jako tło dziejów [Lanscape as historical background]).

Słowa kluczowe: Czesław Miłosz, Rodzinna Europa, geograficzno-kulturowa kategoria Europy, antynomiczność Wschodu i Zachodu, kulturowa jedność Europy, Stanisław Vincenz / Czesław Miłosz, Native Realm, geocultural notion of Europe, East–West antinomy, Europe’s cultural unity, Stanisław Vincenz
References

Bachtin M., Czasoprzestrz idylliczna w powieści  [w:] tegoż, Problemy literatury i estetyki, tłum. W. Cesluk-Grajewski, Warszawa 1982.

Błoński J., Europa Miłosza [w:] tegoż, Miłosz jak świat, Kraków 1998.

Fieguth R., Flüsse und Fluss. Miłoszs Landschaftslyrik im Vergleich mit Hölderlin und Bobrowski [w:] Czesław Miłosz im Jahrhundert der Extreme. Ars poetica Raum-projektionen Abgründe Ars translationis, red. A. Lawaty, M. Zybura, Osnabrück 2013.

Fiut A., Guliwer dwudziestego wieku [w:] tegoż, Po kropce, Kraków 2016 (pierwodruk [w:] Rodzinny świat Czesława Miłosza, red. T. Bilczewski, L. Marinelli, M. Woźniak, Kraków 2014).

Fiut A., Moment wieczny. Poezja Czesława Miłosza, Paryż 1987.

Freise M., Czesław Miłosz i historyczność kultury, tłum. J. Dąbrowski, Kraków 2014.

Herbert Z., Barbarzyńca w ogrodzie, Warszawa 1962.

Krahe H., Sprache und Vorzeit, Heidelberg 1954.

Łukasiewicz J., Przestrz „świata naiwnego”. O poemacie Czesława Miłosza Świat[w:] Poznawanie Miłosza 2. Część pierwsza 1980–1998, red. A. Fiut, Kraków 2000.

Miłosz C., Cowiek wśród skorpionów, „Dzieła zebrane”, Kraków 2000.

Miłosz C., Przedmowa: La Combe [w:] S. Vincenz, Po stronie dialogu, t. 1, Warszawa 1983.

Miłosz C., Rodzinna Europa, „Dzieła zebrane”, Kraków 2001.

Miłosz C., Wiersze tom I, „Dzieła zebrane”, Kraków 2001.

Miłosz C., Wiersze wszystkie, Kraków 2015.

Miłosz C., Gorczyńska R., Podróżny świata. Rozmowy, „Dzieła zebrane”, Kraków 2002.

Pokorny J., Indogermanisches etymologisches Wörterbuch, Bern 1959.

Rybicka E., Homo geographicus. Miłosza topografie i auto/bio/geo/grafie [w:] tejże, Geopoetyka. Przestrz i miejsce we współczesnych teoriach i praktykach literackich, Kraków 2014.

Sacks R.D., Homo Geographicus, Baltimore–London 1997.

Stierle K., Gespräch und Diskurs. Ein Versuch im Blick auf Montaigne, Descartes und Pascal [w:] Das Gespräch. Poetik und Hermeneutik, Bd. XI, red. K. Stierle, R. Warning, München 1984.

Tarnowska B., Geografia poetycka w powojennenej twórczości Czesława Miłosza, Olsztyn 1996.

Tischner Ł., Miłosz i epoka świecka [w:] Poznawanie Miłosza 3 (1998–2010), red. A. Fiut, Kraków 2011.

Vincenz S., Po stronie pamięci, Paryż 1965.

Zemła M., Die Einheit Europas. Einige Bemerkungen zum Ost-West-Verhältnis in „Rodzinna Europa [w:] Czesław Miłosz im Jahrhundert der Extreme. Ars poetica Raumprojektionen Abgründe Ars translationis, red. A. Lawaty, M. Zybura, Osnabrück 2013.

Zemła M., Miłosz, Mickiewicz, Rosja, „Pamiętnik Literacki” 2014, nr 1.

Zemła M., Der polnische Essay und seine kulturmodellierende Funktion. Jerzy Stempowski i Czesław Miłosz, München 2009.

Zemła M., Tygrys”: gnoza polityczna, Postscriptum Polonistyczne 2011, nr 2. 

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line