Fenomen popularności utworów poetyckich Kazimierza Tetmajera wśród kompozytorów

Anna Al-Araj

Abstrakt

W artykule został podjęty problem popularności utworów poetyckich Kazimierza Tetmajera wśród kompozytorów. Autorka omawia czynniki, które mogły wpłynąć na upowszechnienie wybranych liryków w świadomości artystów zajmujących się sztuką dźwięków, a należą do nich: uczuciowość o genezie romantycznej, doskonałość warsztatowa poezji oraz „muzyczne” ukształtowanie materii językowej. Ostatni z wyróżników, poddany refleksji w części „Tetmajer a muzyka”, stanowi centralne zagadnienie poruszane w tekście. Autorka odnosi kwestię „muzyczności” liryków Tetmajera kolejno do płaszczyzny tematycznej (w obrębie której pojawia się problem wykorzystania muzycznej terminologii), brzmieniowej („melodyjność”, „śpiewność”, „rytmiczność”) oraz konstrukcyjnej (inspiracja formą ronda w wierszu Anioł Pański). To prawdopodobnie fascynacja twórcy sztuką dźwięków – znajdująca odzwierciedlenie w materii słownej – zadecydowała w głównej mierze o żywym zainteresowaniu kompozytorów jego dorobkiem poetyckim.

The Phenomenon of Kazimierz Tetmajer’s Lyrical Pieces among Composers

The article discusses the problem of the popularity of lyrical pieces by Kazimierz Tetmajer among composers. The author reviews the factors which could have influenced the popularisation of selected lyric poems in the consciousness of musicians, and these include emotionality rooted in romanticism, the perfection of the poetic workshop and “musical” moulding of the linguistic material. The latter of these characteristics, analysed in the chapter “Tetmajer a muzyka” (“Tetmajer vs. Music”), is the central topic of this article. The author examines the “musicality” of Tetmajer’s lyrical pieces on the level of the theme (where the issue of music terminology arises), sound (“tunefulness,” “melodiousness,” “rhythmicality”) and construction (being inspired with a musical form of rondo in a poem Anioł Pański (Angelus)). It is probably Tetmajer’s fascination with the art of sound, having its reflection in the linguistic material, which contributed to the composers’ avid interest in his literary oeuvre.

Słowa kluczowe: Kazimierz Tetmajer, „muzyczność” poezji, Młoda Polska, pieśń solowa, “musicality” of poetry, Young Poland, solo song
References

Anders H.P., Mieczysław Karłowicz: życie i dokonania, Poznań 1998.

Bajda J., Poezja a sztuki piękne. O świadomości estetycznej i wyobraźni plastycznej Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Warszawa 2003.

Bajda J., The Place of Music in the Poetry of Kazimierz Przerwa-Tetmajer, „Interdisciplinary Studies in Musicology” 2011, nr 9.

Błoński J., Kazimierz Tetmajer [w:] Literatura okresu Młodej Polski, t. 1, red. K. Wyka, A. Hutnikiewicz, M Puchalska, Warszawa 1968.

Błoński J., Ut musica poësis? [w:] Muzyka w literaturze. Antologia polskich studiów powojennych, red. A. Hejmej, Kraków 2002.

Dąbrowski S., Muzyka w literaturze (Próba przeglądu zagadnień) [w:] Muzyka w literaturze. Antologia polskich studiów powojennych, red. A. Hejmej, Kraków 2002.

Furmanik S., Z zagadnień wersyfikacji polskiej, Warszawa 1956.

Głowiński M., Literackość muzyki – muzyczność literatury [w:] Muzyka w literaturze. Antologia polskich studiów powojennych, red. A. Hejmej, Kraków 2002.

Gmys M., Harmonie i dysonanse. Muzyka Młodej Polski wobec innych sztuk, Poznań 2012.

Gmys M., On the Trail of a Trail, the Trace of a Trace: Kazimierz Przerwa-Tetmajer’s „Cień Chopina” and its Compositional Interpretations, „Interdisciplinary Studies in Musicology” 2011, nr 9.

Hejmej A., Muzyka w literaturze. Perspektywy komparatystyki interdyscyplinarnej, Kraków 2008.

Hoesick F., Powieść mojego życia. Dom rodzicielski. Pamiętniki, t. 1, Wrocław–Kraków 1959.

Lipka K., Słyszalny krajobraz [w:] tegoż, Słyszalny krajobraz, Warszawa 2005.

Makowiecki T., Poezja a muzyka [w:] Muzyka w literaturze. Antologia polskich studiów powojennych, red. A. Hejmej, Kraków 2002.

Nowak A., Liryki Tetmajera w pieśni postromantycznej i młodopolskiej [w:] Poeci i ich muzyczny rezonans. Od Petrarki do Tetmajera. Studia, red. M. Tomaszewski, „Muzyka i Liryka. Zeszyty Naukowe Zespołu Historii i Teorii Pieśni”, Kraków 1994.

Nowak A., Tetmajer [w:] Encyklopedia muzyczna PWM, t. 11, red. E. Dziębowska, Warszawa 2009.

Obsulewicz B., O Dzwonach. Tryptyku Kazimierza Przerwy-Tetmajera [w:] Poezja Kazimierza Tetmajera. Interpretacje, red. A. Czabanowska-Wróbel, P. Próchniak, M. Stala, Kraków 2003.

Podraza-Kwiatkowska M., O muzycznej i niemuzycznej koncepcji poezji, „Teksty” 1980, nr 2.

Podraza-Kwiatkowska M., Symbolizm i symbolika w poezji Młodej Polski. Teoria i praktyka, Kraków 1994.

Polony L., Muzyka w modernistycznej filozofii sztuki [w:] tegoż, W kręgu muzycznej wyobraźni. Eseje, artykuły, recenzje, Kraków 1980.

Scher S.P., Literature and Music [w:] Interrelations of Literature, red. J.-P. Barricelli, J. Gibaldi, New York 1982.

Seweryn A., Poezja „nutami niesiona”. O muzycznej recepcji twórczości Juliusza Słowackiego, Warszawa 2008.

Tetmajer K., Poezje, seria 2, Warszawa 1901.

Tetmajer K., Poezje, seria 3, Warszawa 1898.

Tetmajer K., Poezje wybrane, wstęp, oprac. J. Krzyżanowski, Wrocław 1968.

Wellek R., Warren A., Teoria literatury, tłum. J. Krycki, I. Sieradzki, M. Żurowski, Warszawa 1973.

Wyka K., Młoda Polska, t. 1, Kraków 1987.

Zabawa K., Preludia – „muzyka (…) duszy” i zaduma „nad istnieniem” [w:] Poezja Kazimierza Tetmajera. Interpretacje, red. A. Czabanowska-Wróbel, P. Próchniak, M. Stala, Kraków 2003.

Zgorzelski C., Elementy „muzyczności” w poezji lirycznej [w:] Muzyka w literaturze. Antologia polskich studiów powojennych, red. A. Hejmej, Kraków 2002.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line