O dwu ospowych opowieściach (czytanych w covidowym świecie)

Mateusz Antoniuk

Abstrakt

Artykuł proponuje równoległą, porównawczą lekturę dwu tekstów: polskiego reportażu Zaraza (1965), autorstwa Jerzego Ambroziewicza oraz angielskiego eseju The Last Days of Smallpox: Tragedy in Birmingham (2018), autorstwa Marka Pallena. Teksty te poświęcone są, odpowiednio, epidemii czarnej ospy we Wrocławiu (1963) oraz zalążkowi epidemii tej samej choroby w Birmingham (1978). Przedmiotem porównania są podobieństwa i różnice w zakresie sposobu przedstawiania świata, technik narracyjnych, poetyki i retoryki. W zakończeniu postawione zostaje pytanie o sposób czytania obu „ospowych opowieści” w okresie pandemii COVID-19.

On Two Smallpox Stories (Read in the COVID World)

Abstract: The article proposes a parallel, comparative reading of two texts: the Polish nonfiction story Zaraza (1965) by Jerzy Ambroziewicz and the English essay The Last Days of Smallpox: Tragedy in Birmingham (2018) by Mark Pallen. The texts discuss, respectively, a smallpox epidemic which took place in Wrocław (1963) and an outbreak of the same disease in Birmingham (1978). The present paper studies the similarities and discrepancies in the methods of describing the represented world, narrative techniques, poetics, and rhetoric. The final part of the paper poses the question of how both of these “smallpox stories” may be interpreted in the era of the COVID-19 pandemic.

Słowa kluczowe: smallpox, disease in literature and culture, narrative, rhetoric, COVID-19 pandemic, czarna ospa, choroba w literaturze i kulturze, narracja, retoryka, pandemia COVID-19
References

Bibliografia podmiotowa

Ambroziewicz J., Zaraza, Warszawa 2016.

Pallen M., The Last Days of Smallpox: Tragedy in Birmingham, Cambridge 2018.

Bibliografia przedmiotowa

Fenner F., Henderson D.A., Arita I., Jezek Z., Ladnyi I.D., Smallpox and its Eradication, Genewa 1988.

Hopkins D.R., The Greatest Killer: Smallpox in History, Chicago 2002.

Hora Z., Variola Vera, Wrocław 1982.

Irzykowski K., Metaphoritis i złota plomba [w:] tegoż, Walka o treść. Studia z literackiej teorii poznania, Warszawa 1929, [przedr. w:] tegoż, Pisma, red. A. Lam, Kraków 1976.

Kos J.B., Ospa 1963. Alarm dla Wrocławia, Wrocław 2017.

Kraska-Lewalski A., „Czarna Pani we Wrocławiu”… Epidemia ospy prawdziwej w 1963 roku w archiwum i obiektywie Józefa Bakalarskiego, operatora Polskiej Kroniki Filmowej, „Czasopismo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich” 2019, t. 30.

Latour B., Dajcie mi laboratorium, a poruszę świat, tłum. K. Abriszewski, Ł. Afeltowicz, „Teksty Drugie” 2009, nr 1/2.

Markowski M.P., Ekphrasis: uwagi bibliograficzne z dołączeniem krótkiego komentarza, „Pamiętnik Literacki” 1999, z. 2. „Przegląd Epidemiologiczny” 1964, R. XVIII.

Report of the Investigation into the Cause of the 1978 Birmingham Smallpox Occurrence, London 1980, https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/
file/228654/0668.pdf.pdf, dostęp: 27.08.2020.

Sobków M., Ospa we Wrocławiu, Wrocław 2000.

Sontag S., Choroba jako metafora. AIDS i jego metafory, tłum. J. Anders, Kraków 2016.

Surowcowa-Świdzińska A., Tarkowska-Gawroń B., Hawling T., Oleksin D., Przebieg kliniczny ospy w epidemii wrocławskiej w 1963 r., „Przegląd Epidemiologiczny” 1964, R. XVIII.