Po co czytać Harolda Blooma i jak, czyli o kanoniczności krytyka

Karina Jarzyńska

Abstrakt

W artykule analizie poddane zostają relacje pomiędzy koncepcją kanonu literackiego Harolda Blooma a statusem jego własnej twórczości krytycznej. Rożne tematy i style pisarstwa uprawianego przez autora Lęku przed wpływem zostały scharakteryzowane i ocenione pod kątem ich kanoniczności, rozumianej jako wartość estetyczna i społeczna. Według samego Blooma teksty kanoniczne oferują także wartość duchową, za pomocą takich narzędzi jak ironia i metafora, prowokując czytelników do poznawania własnej kondycji. Artykuł zdaje także sprawę z polskiej recepcji pism Blooma oraz porusza kwestię sposobu, w jaki literatura polska jest obecna w zaprojektowanym przez niego zachodnim kanonie. Jej słaba reprezentacja domaga się odpowiedzi krytyków, którzy mogliby zaproponować własną listę dzieł, według kryteriów podobnie mocnych jak te Bloomowskie, lecz przezwyciężających jego – niejednokrotnie kolonizatorski, patriarchalny i ekskluzywistyczny – wpływ.

Reading Harold Bloom – What For and How? On Canonicality of the Critic

The relationship between the idea of Harold Bloom’s literary canon and the status of his own critic’s oeuvre is discussed in the article. Diverse topics and literary styles cultivated by the author of The Anxiety of Influence were characterised and evaluated from the perspective of their canonicality understood as an aesthetic and social value. According to Bloom himself, the canonical texts also offer the spiritual value with help of such tools as irony and metaphor, provoking the readers to assess their own condition. The article presents the Polish reception of Harold Bloom’s texts and examines the presence of Polish literature in the Western literary canon designed by him. Its weak representation demands response of the critics who could propose their own list of literary works based on criteria equally strong as Bloom’s ones but overcoming his oftentimes colonial, patriarchal and exclusionary influence.

Słowa kluczowe: kanon literacki, Harold Bloom, kanoniczność, lęk przed wpływem, kanon literatury polskiej, literary canon, canonicality, the anxiety of influence, canon of Polish literature
References

Arbiszewska P., „Lęk przed wpływem” wobec „Wielkiej improwizacji”, „Słupskie Prace Filologiczne” 2010, t. 8.

Bayard P., Jak rozmawiać o książkach, których się nie czytało?, tłum. M. Kowalska, Warszawa 2008.

Bąk M., Twórczy lęk Słowackiego. Antagonizm wieszczów po latach, Katowice 2013.

Being Poland: A New History of Polish Literature and Culture, red. T. Trojanowska, J. Nizyńska, P. Czapliński, Toronto 2018.

Bielik-Robson A., Inna nowoczesność. Pytanie o współczesną formułę duchowości, Kraków 2000.

Bielik-Robson A., Na pustyni. Kryptoteologie późnej nowoczesności, Kraków 2009.

Bielik-Robson A., Podmiot jako akt woli. Harold Bloom i teoria dziedziczenia agonicznego, „Teksty Drugie” 1999, nr 1–2.

Bielik-Robson A., The Saving Lie: Harold Bloom and Deconstruction, Illinois 2011.

Bloom H., Jak czytać i po co, tłum. A. Kunicka, Warszawa 2019.

Bloom H., Księga J, tłum. B. Baran, Warszawa 2018.

Bloom H., Lęk przed wpływem. Teoria poezji, tłum. A. Bielik-Robson, M. Szuster, Kraków 2002.

Bloom H., Take Arms Against a Sea of Troubles: The Power of the Reader’s Mind over a Universe of Death, New Haven 2020.

Bloom H., Zachodni kanon. Książki i szkoła wieków, tłum. B. Baran, M. Szczubiałka, Warszawa 2019.

Błoński J., Bieguny poezji [w:] tegoż, Odmarsz, Kraków 1978.

Botton de A., Jak Proust może zmienić twoje życie, tłum. W. Sadkowski, Warszawa 2013.

Botton de A., Religia dla ateistów. Poradnik dla niewierzących, jak korzystać z religii, tłum. H. Pustuła-Lewicka, Warszawa 2013.

Bućko-Żmuda P., „Ocalony, bo z nim wieczne i boskie zdziwienie”. Epilog burzliwego romansu wieszczów w kontekście teorii wpływu Harolda Blooma, „Postscriptum Polonistyczne” 2011, nr 1.

Garbol T., Subtelniejsze języki refleksji nad relacją: literatura a religia. Meyer Howard Abrams, Harold Bloom i Geoffrey Hartman [w:] Literatura i religia – wyzwania epoki świeckiej, t. 1: Teorie i metody, red. Ł. Tischner, T. Garbol, Kraków 2020.

Harold Bloom Interview on Harry Potter, the Internet and More, 2000, https://www.youtube.com/watch?v=EVWiwd0P0c0&t=513s&ab_channel=ManufacturingIntellect, dostęp: 26.10.2020.

Hierarchie, kanony, wartości. Z A. Czerniawskim rozmawia P. Wilczek, „Opcje” 2001, nr 5.

Hniduk J., Co tam panie w Ameryce – o recepcji poezji Adama Zagajewskiego w Stanach Zjednoczonych, „Teksty Drugie” 2010, nr 3.

Kitliński T., Humanizm po antyhumanizmie. Myśl Marii Janion, Julii Kristevej, Marthy C. Nussbaum i Harolda Blooma, „Studia Etyczne i Estetyczne” 2003, t. 6.

Lipszyc A., Międzyludzie. Koncepcja podmiotowości w pismach Harolda Blooma z nieustającym odniesieniem do podmiotoburstwa, Kraków 2004.

Lista lektur obowiązkowych do matury z języka polskiego na poziomie podstawowym, https://cke.gov.pl/egzamin-maturalny/, dostęp 26.10.2020.

„Literatura na Świecie” 2003, nr 9–10.

Markowski M.P., Czarny nurt. Gombrowicz, świat, literatura, Kraków 2004.

Markowski M.P., Polska literatura nowoczesna. Leśmian, Schulz, Witkacy, Kraków 2007.

Potkański J., Parabazy wpływu. Iwaszkiewicz, Bloom, Lacan, Warszawa 2008.

Sandauer A., Poeci czterech pokoleń, Kraków 1977.

Sandauer A., Poeci trzech pokoleń, Warszawa 1955.

Światowa historia literatury polskiej, red. M. Popiel, T. Bilczewski, S. Bill, Kraków 2020.

The Sterling Professors of Yale: Evolution of a Species, „Yale News” 2011, https://yaledailynews.com/blog/2011/01/21/the-sterling-professors-of-yale-evolution-ofa-species/, dostęp: 5.10.2020.