„Ja”, „my”, „oni” – gramatyka opowieści o sobie. Rozważania w czasie pandemii

Tadeusz Sławek

Abstrakt

Wykorzystując zapis dziennikowy Samuela Pepysa z czasów zarazy panującej w Londynie w połowie XVII wieku, zadajemy pytanie o słabo i mocno wartościujące dyskursy tworzące podmiotowość jednostki w relacji do grupy. W istocie pytamy więc o warunki zaistnienia „osoby”, której życie zachowuje możliwość odwoływania się do „mocnych” pojęć moralnych, co wiąże się z konieczną fazą krytyczną wobec dyskursów hegemonicznych. Podczas analizy tekstu Pepysa postulujemy pojawienie się fazy „my”, umożliwiającej krytyczną refleksję i ocalającej nietrwale „osobę”, wydobywając ją spod petryfikujących dyskursów narzuconych przez społeczne „oni”. Pozwala to „osobie” zaistnieć, odnieść się krytycznie do „wszechrozumienia powszedniego mniemania”; dzieje się to za sprawą odwołania do silnej wartości, jaką jest sprzeciw wobec „okrucieństwa”, ale odwołanie to nie utrzymuje się długo i nie kontynuuje się w dalszych pytaniach.

“I,” “We,” “They” – The Grammar of Self-Narrative: Reflections from the Times of Pandemic

With the use of journals by Samuel Pepys written during the 17th-century plague epidemic in London, we discuss the issue of weak and strong evaluation discourses which create the subjectivity of an individual in its relation to a group. Our fundamental goal is therefore to discover the conditions indispensable for the emergence of a “person” whose life retains the ability to refer to “strong” moral concepts, which is necessarily connected with a phase of critical approach to hegemonic discourses. In our analysis of the text by Pypus, we postulate the emergence of a “we” phase which allows for critical reflection and temporarily frees a “person” from petrifying discourses imposed by the social “they.” This makes it possible for the “person” to come into existence and critically approach the “understanding of everyday estimations”; this takes place by referring to the strong value of opposition against “cruelty,” but this reference is fleeting and does not endure in further questioning.

Słowa kluczowe: “I”, “we”, “they”, cruelty, values, „ja”, „my”, „oni”, okrucieństwo, wartość
References

Heidegger M., Co zwie sięmyśleniem? [w:] tenże, Odczyty i rozprawy, tłum. J. Mizera, Kraków 2002.

Nietzsche F., Wiedza radosna, tłum. M. Łukasiewicz, Gdańsk 2008.

Parker D., Narracja autobiograficzna i języki dobra, tłum. A. Skucińska, „Konteksty Kultury” 2021, t. 18, z. 1.

Pepys S., Dziennik, tłum. M. Dąbrowska, Warszawa 1952.

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, oprac. zespół biblistów polskich, Poznań 1991.

Schütz A., Synowie pisma, synowie gniewu. Pierre’a Legendre’a krytyka racjonalnego prawodawstwa, tłum. K. Rosiński, M. Rychter, „Kronos” 2010, nr 3.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line