Mozaikowanie prawdy. Narracje quasi-faktyczne w reportażu literackim

Urszula Glensk,

Milan Lesiak

Abstrakt

W artykule omówione zostały relacje między faktografią a fikcją w reportażu literackim. W tekście zaproponowany został termin narracja quasi-faktyczna, opisujący typową dla gatunków dokumentalnych figurę retoryczną, amplifikującą obrazowanie. Druga kategoria: narracja faktoidalna jest intencjonalnym i nieuprawnionym w pisarstwie reportażowym przekłamaniem. Propozycja teoretyczna, odnosząca się do tradycji literaturoznawczej sięgającej międzywojnia, została omówiona na przykładzie twórczości autorów dawnych i współczesnych, między innymi Wandy Melcer, Melchiora Wańkowicza, Hanny Krall, Anny Kaszuby-Dębskiej, Wojciecha Jagielskiego i Anny Fryczkowskiej, autorki narracji faktoidalnej.

Mosaic of Truth: Quasi-factual Narratives in Literary Reportage

The article discusses the relation between the factography and the fiction in literary reportage. The text proposes the term of quasi-factual narrative, which describes a rhetorical figure typical for the documentary genres amplifying their descriptivity. Second category: factual narrative is an intentional distortion that is unauthorised in the reportage genre. The theoretical proposal referring back to the tradition of literary studies that dates back to the interwar period was discussed using the example of oeuvre of old and contemporary authors such as Wanda Melder, Melchior Wańkowicz, Hanna Krall, Anna Kaszuba-Dębska, Wojciech Jagielski and Anna Fryczkowska – the author of factual narrative. 

Słowa kluczowe: reportaż współczesny, reportaż międzywojenny, narracja quasi-faktyczna, narracja faktoidalna, fikcja literacka, contemporary reportage, interwar reportage, quasi-factual narrative, factual narrative, literary fiction
References

Bikont A., Sendlerowa w ukryciu, Wołowiec 2017.

Fik I., Wybór pism krytycznych, oprac. i wstęp. A. Chruszczyński, Warszawa 1961.

Fryczkowska A., Równonoc, Na F/aktach, Warszawa 2018.

Jagielski W., Nocni wędrowcy, Warszawa 2009.

Jagielski W., Wszystkie wojny Lary, Kraków 2015.

Kandel E.R., Schwartz J.H., T.M. i in., Principles of Neural Science, wyd. 5, McGraw-Hill–New York 2012.

Kaszuba-Dębska A., Bruno. Epoka genialna, Kraków 2020.

Kącki M., Poznań. Miasto grzechu, Wołowiec 2018.

Krall H., Smutek ryb, Warszawa 2020.

Malinowska A., Komendant. Życie Salomona Morela, Warszawa 2020.

Marai S., Dziennik 1977–1989, wybór, tłum., oprac., przypisy i posłowie T. Worowska, Warszawa 2020.

Marsh D., A Factoid Is Not a Small Fact. Fact, „The Guardian”, 17.01.2014, https://www.theguardian.com/media/mind-your-language/2014/jan/17/mind-your-language-factoids, dostęp: 2.10.2021.

Melcer W., Czarny Ląd Warszawa, Warszawa 1936.

Nowacka B., Ziątek Z., Literatura non-fiction. Czytanie Kapuścińskiego po Domosławskim, Katowice 2013.

Pruszyński K., Karabela z Meschedu, Warszawa 1995

Pruszyński K., Trzynaście opowieści, Warszawa 1974.

Reporterka. Rozmowy z Hanną Krall, wybór, kompozycja, uzupełnienia oraz dokumentacja J. Antczak, Warszawa 2015.

Sontag S., Odrodzona. Dzienniki, t. 1: 1947–1963, przemowa D. Rieff, tłum. D. Żukowski, Kraków 2012.

Szejnert M., Usypać gory. Historie z Polesia, Kraków 2015.

Tochman W., Bog zapłać, Wołowiec 2010.

Wańkowicz M., Drogądo Urzędowa, Warszawa 1989.

Wańkowicz M., Od Stołpców po Kair, wybór, układ i przypisy S. Kozicki, Warszawa 1971.

Wańkowicz M., Prosto od krowy, Warszawa 1965.

Wat A., Pisma zebrane. Publicystyka, zebranie, oprac., przypisy, posłowie i indeks P. Pietrych, Warszawa 2008.

Zajas P., Jak świat prawdziwy stał się bajką. O literaturze niefikcjonalnej, Poznań 2011.