Janko Muzykant. Muzyka i pragnienie

Michał Zając

Abstrakt

Artykuł poddaje interpretacji nowelę Janko Muzykant Henryka Sienkiewicza oraz powieść Cudzoziemka Marii Kuncewiczowej, centralnym konceptem analitycznym i interpretacyjnym czyniąc pragnienie, jakie w przypadku obojga głównych bohaterów koncentruje się wokół muzyki oraz symbolizujących czy ucieleśniających ją skrzypiec. Rozpoznane i uznane pragnienie odgrywa kluczową rolę w przejściu kompleksu Edypa oraz stwarza podstawy do rozwinięcia się ludzkiej podmiotowości. Muzyka (będąca sztuką) pozwala tę podmiotowość wyrażać i kształtować.


Janko the Musician: Music and Desire

The article presents the interpretation of Henryk Sienkiewicz’s Janko the Musician and Maria Kuncewiczowa’s The Stranger, having chosen as the central analytic and interpretational concept the desire, which in case of both characters is centred around music and violin that symbolises and embodies it. Identified and acknowledged desire plays a key role in the transition from the Oedipus complex and creates the base for the development of human subjectivity. Music (being art) enables the expression and formation of that subjectivity.

Słowa kluczowe: Janko Muzykant, Cudzoziemka, Henryk Sienkiewicz, Maria Kuncewiczowa, kompleks Edypa, psychoanaliza, podmiotowość, muzyka, pragnienie, Janko the Musician, The Stranger, Oedipus complex, psychoanalysis, subjectivity, music, desire
References

Bettelheim B., Freud i dusza ludzka, tłum. D. Danek, Warszawa 1994.

Bujnicki T., Wstęp [w:] H. Sienkiewicz, Wybór opowiadań i nowel, oprac. T. Bujnicki, Wrocław 1992.

Chudoba E., Literatura i homoseksualność. Zarys problematyki genderowej w kanonicznych

tekstach literatury światowej i polskiej, Kraków 2012.

Dąbrowski S., „Muzyka w literaturze”. Próba przeglądu zagadnień [w:] Muzyka w literaturze. Antologia polskich studiów powojennych, red. A. Hejmej, Kraków 2002.

Della Seta F., Not without Madness: Perspectives on Opera, tłum. M. Weir, Chicago–London 2013.

Freud S., Mojżesz Michała Anioła [w:] tegoż, Sztuki plastyczne i literatura, tłum. R. Reszke, Warszawa 2009.

Hamilton J.T., Music, Madness, and the Unworking of Language, New York 2008.

Kierkegaard S., Stadia erotyki bezpośredniej, czyli erotyka muzyczna, tłum. A. Buchner [w:] tegoż, Albo-albo, t. 1, tłum. i oprac. J. Iwaszkiewicz, Warszawa 1982.

Koziołek R., Ciała Sienkiewicza. Studia o płci i przemocy, Katowice 2010.

Kuncewiczowa M., Cudzoziemka, Warszawa 2000.

Lacan J., Le seminaire de Jacques Lacan livre VIII. Le transfert, oprac. J.-A. Miller, Paris 2001.

Lunatyczki Vincenzo Belliniego dokonuje Fabrizio Della Seta, podkreślając nowatorstwo muzycznego gestu, w którym kompozytor zaznacza „nieoczekiwane wtargnięcie Elvina w melodię Aminy, jakie w rezultacie nadaje słowom większy rezonans”. Zob. F. Della Seta, Not without Madness: Perspectives on Opera, tłum. M. Weir, Chicago–London 2013, s. 20.

Lacan J., Le seminaire de Jacques Lacan livre XI. Les quatre concepts fondamentaux de la psychanalyse 1964, oprac. J.-A. Miller, Paris 1973.

Lacan J., Le seminaire livre X. Langoisse, oprac. J.-A. Miller, Paris 2004.

Lang H., Język i nieświadomość, tłum. P. Piszczatowski, wstęp P. Dybel, Gdańsk 2005.

Lessing G.E., Laokoon, czyli o granicach malarstwa i poezji, oprac. M. Mencfel, tłum. H. Zymon-Dębicki, Kraków 2012.

Matuszek D., Zapomnieć wszystko. Możliwość psychoanalizy w badaniach literackich, „Ethos” 2015, nr 1 (109).

Momro J., Ucho nie ma powieki. Dźwiękowe sceny pierwotne, Kraków 2020.

Nietzsche F., Narodziny tragedii albo Grecy i pesymizm, tłum. B. Baran, Kraków 2001.

Régnault F., Psychoanalysis and Music, „The Symptom” 2010, nr 11, https://www.lacan.com/symptom11/psychoanalysis-and.html, dostęp: 30.03.2021.

Schulz B., Aneksja podświadomości (Uwagi o „Cudzoziemce” Kuncewiczowej) [w:] tegoż, Opowiadania. Wybór esejów i listów, oprac. J. Jarzębski, Wrocław 1998.

Sienkiewicz H., Janko Muzykant [w:] tegoż, Wybór opowiadań i nowel, oprac. T. Bujnicki, Wrocław 1992.

Szymutko S., Przeciw marzeniu? Jedenaście przykładów, ośmioro pisarzy, Katowice 2006.

Wojda A., Intermedialność jako forma tożsamości hybrydycznej. O aporiach tożsamościowych w „Cudzoziemce” Marii Kuncewiczowej [w:] Transpozycje. Muzyka w nowoczesnej literaturze europejskiej, red. A. Hejmej, T. Górny, Kraków 2016.

Woolf V., Własny pokój. Trzy gwinee, tłum. E. Krasińska, Warszawa 2002.