Rozmowy „wierszami i o wierszach”

Aleksander Fiut

Abstrakt

Przedmiotem refleksji jest dialog, jaki Czesław Miłosz i Tadeusz Różewicz toczą w korespondencji o swoim pisarstwie. Wyraża się on nie tylko w bezpośrednich opiniach oraz ocenach pojedynczych utworów, ale także w nierzadko pierwotnych, później modyfikowanych wersjach zamieszczanych w listach wierszy, co pozwala spojrzeć na relacje obydwu poetów z trochę odmiennej perspektywy. Miłosz, który w dobie socrealizmu pełnił wobec Różewicza funkcję mentora, przeobraża się z czasem w jego wnikliwego czytelnika oraz polemistę. Różewicz wyrasta z roli ucznia, stając się stopniowo równorzędnym partnerem. Obydwaj w przyjaznym, toczonym przez dziesiątki lat korespondencyjnym dialogu uwyraźniają podobieństwa i różnice zarówno swoich światopoglądów, jak i praktyki poetyckiej. Szczególnie ważne są pod tym względem utwory poetyckie: Miłosza – Różewicz oraz Unde malum, Różewicza – Myrmekologia (dalszy ciąg bajki o Guciu zaczarowanym) i Zaćmienie światła. Miłosz pozostaje poetą antynomii, Różewicz jawi się jako poeta paradoksu.

Conversations “in Poems and on Poems”

The subject of reflection in this paper is the epistolary dialogue between Czesław Miłosz and Tadeusz Różewicz about their writings. It is expressed not only in direct opinions and evaluations of individual works, but also in the preliminary, later modified versions of poems that are found in the letters, all of which allows us to look at the relationship of the two poets from a slightly different perspective. Miłosz, who in the era of Socialist Realism played the role of mentor to Różewicz, over time transforms into his insightful reader and polemicist. Różewicz matures from his role as a student, gradually turning into an equal partner. Both emphasize in their friendly and long-lasting epistolary dialogue the similarities and differences in their worldviews and their poetic practices. Of particular importance in this respect are Miłosz’s poems – “Różewicz” and “Unde malum,” and Różewicz’s – “Myrmekologia (dalszy ciąg bajki o Guciu zaczarowanym)” and “Zaćmienie światła.” While Miłosz remains the poet of antinomy, Różewicz seems to be the poet of paradox.

Słowa kluczowe: Czesław Miłosz, Tadeusz Różewicz, socrealizm, dialog poetów, Zwiastowanie, Myrmekologia (dalszy ciąg bajki o Guciu zaczarowanym), Zaćmienie światła, Różewicz, Unde malum, Socialist Realism, dialog of poets, “Zwiastowanie”, “Myrmekologia (dalszy ciąg bajki o Guciu zaczarowanym), ” “Zaćmienie światła, ” “Różewicz, ” Unde malum
References

Burkot S., Spór o poezję [w:] tegoż, Tadeusza Różewicza opisanie świata. Szkice literackie, Kraków 2004.

Fiut A., Dialog niedokończony [w:] tegoż, Z Miłoszem, Sejny 2011.

Fiut A., Po śmierci Boga [w:] tegoż, Pytanie o tożsamość, Kraków 1995.

Fiut A., W stronę Miłosza, Kraków 2003.

Miłosz C., O byciu poetą, „Zeszyty Literackie” 1995, z. 51.

Miłosz C., Piesek przydrożny, Kraków 2011.

Miłosz C., Wiersze, t. 3, Kraków 2003.

Miłosz C., Wiersze, t. 5, Kraków 2009.

Miłosz C., Ziemia Ulro, Kraków 2000.

Miłosz C., Różewicz T., Braterstwo poezji. Korespondencja, wiersze i inne dialogi 1947–2013, wstęp A. Franaszek, wybór i oprac. E. Pasierski, Wrocław–Kraków 2021.

Różewicz T., Płaskorzeźba, Wrocław 1991.

Różewicz T., Poezje zebrane, Warszawa 1971.

Różewicz T., recycling, Wrocław 1999.

Różewicz T., Zwiastowanie [w:] tegoż, zawsze fragment, Wrocław 1996.

Skrendo A., Tadeusz Różewicz i granice literatury. Poetyka i etyka transgresji, Kraków 2002.

Szczukowski D., Tadeusz Różewicz wobec niewyrażalnego, Kraków 2008.