Twarz Tadeusza Różewicza – warianty tekstu/ budowanie wiersza

Tomasz Cieślak

Abstrakt

Artykuł jest studium działań tekstotwórczych Tadeusza Różewicza, dokonywanych na karcie rękopiśmiennej, znajdującej się obecnie w archiwum Ossolineum we Wrocławiu, datowanej przez poetę na 13 czerwca 1968 roku. Przedmiotem analizy jest proces budowania wiersza Twarz, który opublikowany został, w nieco zmienionym kształcie, jako Koniec w tomie Regio (1969). Dopiski na marginesach tekstu głównego, obecnego w trzech wersjach, otwierają konteksty, historyczne i osobiste, związane z Zagładą, kampanią antysemicką władz państwowych PRL w marcu 1968 oraz z rewoltą paryską 1968 roku.

“Twarz” by Tadeusz Różewicz – Text Variants/ Constructing a Poem

This paper is a study of Tadeusz Różewicz’s text-creating activities, as evidenced by a handwritten page (currently held in the Ossolineum archives in Wrocław) dated by the poet June 13, 1968. The subject of the analysis is the process of building the poem “Twarz,” which was published, in a slightly changed form, as “Koniec” in the volume Regio (1969). Notes on the margins of the main text, present in three versions, open up historical and personal contexts related to the Holocaust, the anti-Semitic campaign of the state authorities of the Polish People’s Republic in March 1968, and to the May 68 revolt in Paris.

Słowa kluczowe: Tadeusz Różewicz, liryka polska XX wieku, motyw twarzy, krytyka genetyczna, 20th-century Polish lyrical poetry, motif of face, genetic criticism
References

Adamska M., Tadeusz Różewicz – autoportret poetycki pisany z pamięci, „Konteksty Kultury” 2015, nr 2.

Biasi de P.-M., Genetyka tekstów, tłum. F. Kwiatek, M. Prussak, Warszawa 2015.

Bryant J., Płynny tekst. Teoria zmienności tekstów i edytorstwa w dobie książki i ekranu, tłum. Ł. Cybulski, Warszawa 2020.

Brzóstowicz-Klajn M., Różewicz i Lévinas, czyli o „Głosie anonima” i (nie)obecności twarzy, „Polonistyka” 2003, nr 7.

Fik M., Kultura polska po Jałcie. Kronika lat 1944–1981, Londyn 1989.

Łukasiewicz J., TR, Kraków 2012.

Murlikiewicz D., Filozofia Słowa-Logosu w poezji Tadeusza Różewicza, Wrocław 2021.

Różewicz T., Margines, ale…, wybór i oprac. J. Stolarczyk, Wrocław 2010.

Różewicz T., Proza 2, Kraków 1990.

Różewicz T., Przygotowanie do wieczoru autorskiego, Warszawa 1971.

Różewicz T., Regio, Warszawa 1969.

Różewicz T., Twarz, wyd. 1, Warszawa 1964.

Różewicz T., Twarz, wyd. 2 uzup., Warszawa 1966.

Różewicz T., Twarz trzecia, Warszawa 1968.

Skrendo A., Tadeusz Różewicz i granice literatury. Poetyka i etyka transgresji, Kraków 2002.

Szczukowski D., Tadeusz Różewicz wobec niewyrażalnego, Kraków 2008.

Wojda D., „Tarcza z pajęczyny”. Mimesis Różewicza jako naśladowanie twarzy [w:] Przekraczanie granic. O twórczości Tadeusza Różewicza, red. W. Browarny, J. Orska, A. Poprawa, Kraków 2007.

Woźniak E., Dramatyczne konstruowanie twarzy w wybranych utworach Tadeusza Różewicza, „Przestrzenie Teorii” 2014, z. 21.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line