Władza pod piórem… Zmiany w przedstawianiu postaci Napoleona w polskiej poezji z okresu Księstwa Warszawskiego

Marcelina Koncewicz

Abstrakt

Artykuł podejmuje temat kreowania postaci Napoleona w polskiej poezji z okresu Księstwa Warszawskiego. Przedstawia, jak zmieniało się postrzeganie jego władzy w zależności od sytuacji politycznej. Ukazuje wpływ kultury i religii na kreowanie postaci władcy. Poeci tacy jak Wincenty Turski, Franciszek Wężyk i Józef Skorkowski skupiają się na zasługach wojskowych Napoleona. Posługują się metaforami i innymi środkami stylistycznymi związanymi ze sferą mitologii sakralnej oraz greckiej i rzymskiej. Julian Ursyn Niemcewicz i Kajetan Koźmian w swoich wierszach opisują obrazy śmierci i klęski maszerujących niszczycielskich oddziałów. W pracy omówiono przykłady utworów odnoszących się do wydarzeń historycznych takich jak zawarcie pokoju w Tylży czy klęska kampanii moskiewskiej. Pokazano, jak zmieniały się nastroje społeczne i stosunek do władzy. Artykuł skupia się przede wszystkim na analizie języka poetyckiego i powiązań z różnymi dziedzinami kultury. Porównuje portret władcy odnoszącego sukcesy z obrazem tego, który ponosi porażkę.

 

Writing Power… Changes in the Presentation of Napoleon in Polish Poetry from the Period of the Duchy of Warsaw

The aim of the article is to present the creation process of Napoleon’s figure in Polish poetry from the period of the Duchy of Warsaw. It presents how the perception of his power changed depending on the political situation. The article also points out the influence of culture and religion on creating the figure of a ruler. Examples of poetry relating to historical events such as the treaties of Tilsit or the defeat during the Moscow campaign show how the social mood and attitude to power have changed. The analysis of the poetic language and connections with various areas of culture were crucial for creating the figure of Napoleon as a ruler. Poets like Wincenty Turski, Franciszek Wężyk and Józef Skorkowski focus on the military merit of Napoleon. They use metaphors and other stylistic devices related to the sphere of the sacred and to the Greek and Roman mythology. Julian Ursyn Niemcewicz and Kajetan Koźmian in their poems describe images of death and defeat of marching devastated troops. All in all, in Polish poetry from the period of the Duchy of Warsaw we can compare the portrait of a successful ruler with that of a failing one.

Keywords: power, Napoleon, Duchy of Warsaw, occasional poetry

Słowa kluczowe: władza, Napoleon, Księstwo Warszawskie, poezja okolicznościowa
References

Godebski C., Wiersz do Legionów Polskich [w:] tegoż, Wybór wierszy, oprac. Z. Kubikowski, Wrocław 1956.

Karpiński F., Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta, ostatniego polskiego króla z domu Jagiellonów [w:] tegoż, Poezje wybrane, wyb. A. Guzek, Warszawa 1972.

Kleiner J., Sentymentalizm i preromantyzm. Studia inedita z literatury porozbiorowej 1795–1822, wyd. z rękopisu i oprac. J. Starnawski, Kraków 1975.

Komarnicki L., Historia literatury polskiej wieku XIX, cz. 1, Warszawa [b.d.]. Koźmian K., Różne wiersze, Kraków 1881.

Libera Z., Od Sejmu Czteroletniego do Napoleona, Warszawa 2004.

Niemcewicz J.U., Koniec ostatniej wyprawy [w:] Ulotna poezja patriotyczna wojen napoleońskich (1805–1814), oprac. i przedm. A. Zieliński, Wrocław 1977.

Przybylski R., Klasycyzm, czyli Prawdziwy koniec Królestwa Polskiego, Warszawa 1983.

Skorkowski J., Oda napisana z okoliczności stanowiącej epokę najpożądańszą w dziejach naszych ogłoszenia Królestwa Polskiego Aktem Konfederacyi jeneralnej 49 Z. Libera, dz. cyt., s. 249.

Timofiejew A., Świadomość historyczna w utworach polskich poetów-żołnierzy z lat 1806–1809, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F: Historia” 2007, R. LXII.

Treugutt S., Ody Napoleońskie Kajetana Koźmiana [w:] tegoż, Geniusz wydziedziczony. Studia romantyczne i napoleońskie, Warszawa 1993.

Turski W., W dzień 15 sierpnia roku 1809 [w:] Ulotna poezja patriotyczna wojen napoleońskich (1805–1814), oprac. i przedm. A. Zieliński, Wrocław 1977.

Wąsacz A., Na powrót wojska. Obrazowanie rytuału w poezji okolicznościowej lat 1809–1814, „Napis” 2010, nr 16.

Wężyk F., Oda na powrót wojska polskiego do stolicy d. 18 grudnia 1809 [w:] Ulotna poezja patriotyczna wojen napoleońskich (1805–1814), oprac. i przedm. A. Zieliński, Wrocław 1977.

Wojtowicz W., Spes in Te. O „Odach napoleońskich” Kajetana Koźmiana, „Prace Literackie” 2007, t. 47.

Zając G., Rozmyślania barda [w:] tegoż, Czuły weredyk. Twórczość poetycka Juliana Ursyna Niemcewicza, Kraków 2015.

Zieliński A., Przedmowa [w:] Ulotna poezja patriotyczna wojen napoleońskich (1805–1814), oprac. i przedm. A. Zieliński, Wrocław 1977.

Żbikowski P., Klasycyzm postanisławowski. Zarys problematyki, Warszawa 1999.

Żbikowski P., Poezja oświeceniowo-romantycznego przełomu (1792–1830). Próba periodyzacji [w:] Na przełomie Oświecenia i Romantyzmu. O sytuacji w literaturze polskiej lat 1793–1830, red. P. Żbikowski, Rzeszów 1999.

Żbikowski P., W pierwszych latach narodowej niewoli. Schyłek polskiego oświecenia i zwiastuny romantyzmu, Wrocław 2007.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line