Socrealizm jako anachronizm. Przypadek Hanny Mortkowicz-Olczakowej

Katarzyna Trzeciak

Abstrakt

Artykuł jest próbą spojrzenia na powojenną eseistykę Hanny Mortkowicz- -Olczakowej w perspektywie socrealistycznej poetyki i jej indywidualnego negocjowania. Głównym przedmiotem analizy jest zbiór eseistycznych reportaży o Nowej Hucie, do których lektury przydatna jest wojenna biografia pisarki, zasymilowanej Żydówki inteligentki, stosującej do opisu socjalistycznej inwestycji anachroniczne literacko stylizacje.

 

Socialist Realism as an Anachronism. The Case of Hanna Mortkowicz-Olczakowa

The article is an attempt to look at the post-war essays of Hanna Mortkowicz- Olczakowa from the perspective of socialist realist poetics and its individual negotiation by the writer herself. The main subject of the analysis, a collection of essayistic reports about Nowa Huta, is interpreted in the article with references to the writer’s biography (of an assimilated Jewish woman of intelligentsia), and by close reading of her anachronistic literary stylizations that she employed to describe a new socialist landscape.

Keywords: socialist realism, anachronism, landscape, industrial imagination

Słowa kluczowe: socrealizm, anachronizm, krajobraz, wyobraźnia przemysłowa
References

Bakuła B., Realizm socjalistyczny w polskiej literaturze po roku 1949, „Philologia” 2017, t. 27, nr 1.

Bassin M., ‘I object to rain that is cheerless’: landscape art and the Stalinist aesthetic imagination, „Ecumene”2000, t. 7, nr 3, https://www.jstor.org/stable/44252145, dostęp: 10.01.2022.

Bogołębska B., Dydaktyzm reportaży socrealizmu, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2008, t. 10.

Brzostowicz-Klajn M., Inteligencji obraz [w:] Słownik realizmu socjalistycznego, red. Z. Łapiński, W. Tomasik, Krakow 2004.

Budnik M., Cenzurowanie tematu Nowej Huty w pierwszej połowie lat 50. XX wieku. Wybrane przykłady, „Wschodni Rocznik Humanistyczny” 2015, t. 12.

Didi-Huberman G., Uzmysłowienie, tłum. P. Mościcki, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2014, nr 6, https://www.pismowidok.org/pl/archiwum/2014/6-obraz-patos/uzmyslowienie, dostęp: 10.01.2022.

Golonka-Czajkowska M., Nowe miasto nowych ludzi. Mitologie nowohuckie, Kraków 2013.

Hostowiec P. [Jerzy Stempowski], Notatnik nieśpiesznego przechodnia, „Kultura” 1954, nr 6.

Johnson B., Różnica krytyczna, tłum. M. Adamczyk, „Pamiętnik Literacki” 1986, z. 2.

Mitchell W.J.T., Imperial Landscape, [w:] Landscape and Power, red. W.J.T. Mitchell, Chicago–London 1994.

Momro J., Epistemologia anachronizmu, „Teksty Drugie” 2017, nr 1.

Mortkowicz-Olczakowa H., Zmiany w krajobrazie, Warszawa 1953.

Mrozik A., „Dziadek (nie) był komunistą”. Między/transgeneracyjna pamięć o komunizmie w polskich (auto)biografiach rodzinnych po 1989 roku, „Teksty Drugie” 2016, nr 1.

Mrozik A., Kobiece archiwa – spiżarnie pamięci. Polityka tożsamości w (auto)biografiach kobiet po 1989 roku, „Teksty Drugie” 2012, nr 6.

Nader L., Co za wstyd! Historiografia o socrealizmie w latach 80. (case study) [w:] Odrzucone dziedzictwo. O sztuce polskiej lat 80., red. K. Sienkiewicz, Warszawa 2011, https://artmuseum.pl/pl/publikacje-online/odrzucone-dziedzictwo-o-sztuce-polskiej, dostęp: 10.01.2022.

Olczak-Ronikier J., W ogrodzie pamięci, Kraków 2012.

Olczak-Ronikier J., Wtedy. O powojennym Krakowie, Kraków 2015.

Sumorok A., Załuski T., Socrealizmy i mordernizacje. Rama teoretyczno-historyczna

projektu [w:] Socrealizmy i mordernizacje, red. A. Sumorok, T. Załuski, Łodź 2017.

Szumna M., „Krzyk Majakowskiego”. Socrealizm a awangarda, „Pamiętnik Literacki” 2011, z. 3.

Szybowicz E., Kto się boi Nowej Huty, https://czaskultury.pl/felietony/kto-si-boi-nowej-huty/, dostęp: 10.01.2022.

Tomasik W., Inżynieria dusz. Literatura realizmu socjalistycznego w planie „propagandy monumentalnej”, Toruń 2016.

Toniak E., Olbrzymki. Kobiety i socrealizm, Kraków 2008.

Zawodniak M., Przy lekturze socrealistycznej poezji, „Teksty Drugie” 1993, nr 2.

Zieniewicz A., Czułość i wrogość przemian. Migracje, reforma rolna i socrealizm w perspektywie „prześnionej rewolucji”, „Teksty Drugie” 2017, nr 6.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line