Kolabo po polsku – wczoraj i dziś

Jerzy Jarzębski

Abstrakt

Autor artykułu analizuje różnicę pomiędzy „złytoptakami” a pieszczochami politycznych systemów. Ci pierwsi są często precyzyjnie określeni, wyraźniejsi w swoich poglądach, natomiast ci drudzy – „zamazani”, często terająca dwa fronty, a już szczególnie upodobali sobie figurę Konrada Wallenroda. Takie środowiska najlepiej opisywali Jerzy Andrzejewski czy Leopold Tyrmand, ale ważna była też dyskusja wokół Traktatu o gnidach Piotra Wierzbickiego. Autor podejmuje próbę zestawienia historycznych i współczesnych kontekstów. Kolaboracja analizowana jest jako strategia wobec władzy, a także władzy wobec poddanych, których lojalność udaje jej się wyegzekwować.

Polish Style Collab – Yesterday and Today

The author of the article analyzes the difference between Nestbeschmutzer and favorites of the political systems. The former are often precisely defined, clearer in their views, the latter are seen as “blurred. ”The latter often play on two fronts, and they eagerly identify with the figure of Konrad Wallenrod. Such social circles were best described by Jerzy Andrzejewski and Leopold Tyrmand, but the discussion around Piotr Wierzbicki’s work was impactful as well. The author of the article juxtaposes historical and contemporary contexts. Collaboration is therefore analyzed as a strategy towards the power, as well as the authority’s efforts to enforce loyalty among its subjects.

Słowa kluczowe: kolaboracja, współczesna historia Polski, polska literatura współczesna, polityczność literatury, kalanie własnego gniazda, collaboration, Polish contemporary history, Polish contemporary literature, political context of literature, Nestbeschmutzer
References

Błoński J., list do Cz. Miłosza z 3 IV 1963 [w:] J. Błoński, Cz. Miłosz, Listy 1958–1997, zebrał, przepisał i opatrzy łprzypisami A. Puchejda, Gdańsk 2019.

Bolecki W., Chack. Gracze. Opowieść o szulerach, Kraków 2018.

Chwin S., Literatura a zdrada. Od Konrada Wallenroda do Małej Apokalipsy, Kraków 1993.

Chwin S., Oddać życie za Polskę. Samobójstwo altruistyczne w kulturze polskiej XIX wieku, Gdańsk 2021. 

Friszke A., Początki Klubu Krzywego Koła, „Zeszyty Historyczne” (Paryż) 2004, z. 149.

Król S., Prawda o początkach Klubu Krzywego Koła i Krajowego Ośrodka Współpracy Klubów Inteligencji, „Zeszyty Historyczne” (Paryż) 2008, z. 163.

Jarzębski J., Kompleks apostazji. Kuśniewicz i problem zdrady [w:] Między Galicją, Wiedniem i Europą. Aspekty twórczości literackiej Andrzeja Kuśniewicza, red. A. Woldan, Wiedeń 2008, Stacja Naukowa Polskiej Akademii Nauk w Wiedniu. Sympozja i Seminaria, t. 5.

Jedlicki W., Klub Krzywego Koła, Paryż1963.

Kuśniewicz A., Mieszaniny obyczajowe, Warszawa 1985.

Kuśniewicz A., Stan nieważkości, Warszawa 1973.

Przybylski R., Klasycyzm, czyli Prawdziwy koniec Królestwa Polskiego, Warszawa 1983.

Szczepański J.J., Ikar, Warszawa 1966.

Szczepański J.J., Wyspa, Warszawa 1968.

Szpotański J., Cisi i gęgacze [w:] Zebrane utwory poetyckie, oprac. A. Libera, Z. Saloni, Londyn 1990.

Wierzbicki P., Białe, czerwone, złote, Warszawa 1981, Polska Satyra Współczesne.

Wierzbicki P., Gnidzi parnas, Warszawa 1980, Biblioteka „Pulsu”, t. 2.

Wierzbicki P., Wybór studiów gnidologicznych, Kraków 1981.

Witkiewicz S., Wallenrodyzm czy znikczemnienie?, b.m., b.d., przedr. za: „Kultura” (Paryż) 1977, nr 7–8.

Wyka K., Życie na niby. Szkice z lat 1939–1945, Warszawa 2010.