„Nikt nie wie, że jest pod seksem i dusza”. Piosenka literacka w filmie Bo we mnie jest seks Katarzyny Klimkiewicz

Pola Biblis

Abstrakt

Artykuł omawia rolę piosenki literackiej w filmie Bo we mnie jest seks (2021), opartym na biografii Kaliny Jędrusik. Reżyserka Katarzyna Klimkiewicz przyjmuje bowiem konwencję musicalu. W filmie pojawiają się piosenki, które aktorka wykonywała na przestrzeni swojej kariery – przede wszystkim utwory Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego z Kabaretu Starszych Panów. Film swobodnie traktuje fakty biograficzne: stanowi raczej feministyczną dekonstrukcję popkulturowego mitu Jędrusik i polskich lat 60. W artykule analizuję, jak osadzenie piosenek literackich w nowym kontekście twórczo je reinterpretuje. Utwory służą jako narzędzie ekspozycji, wzmacniają feministyczną wymowę filmu i nadają oryginalnym tekstom nowe znaczenia. Jako dodatkowe konteksty omawiam polską tradycję musicalu filmowego oraz specyfikę Kabaretu Starszych Panów, z którym Klimkiewicz wchodzi w dialog.
 

“Nobody Knows that There is a Soul under the Sex Appeal”. Literary Song in Katarzyna Klimkiewicz’s Autumn Girl

The article aims to examine the role of sung poetry in the film Autumn Girl (Bo we mnie jest seks, 2021), inspired by the life of Kalina Jędrusik. Katarzyna Klimkiewicz, the director, incorporates the genre of musical, featuring songs which Jędrusik performed throughout her career – mostly written by Jeremi Przybora and Jerzy Wasowski from the renowned Elderly Gentlemen’s Cabaret (Kabaret Starszych Panów). The movie is loosely based on historical facts: it is a rather feminist deconstruction of Jędrusik’s pop-cultural persona and the 1960s in Poland. I analyse how new contexts help to reinterpret classical sung poetry. Songs serve as character exposition, reinforce the feminist reading of the movie and enrich the original lyrics with new meanings. Additionally, to contextualise the issue, I discuss the tradition of Polish musicals and the Elderly Gentlemen’s Cabaret.

Słowa kluczowe: Kalina Jędrusik, Kabaret Starszych Panów, Bo we mnie jest seks, film, musical, piosenka literacka, Katarzyna Klimkiewicz, PRL, polskie kino
References

Podmiotowa

Przybora J., Dzieła (niemal) wszystkie, t. I, Kraków 2015.

Przedmiotowa

Frith S., Rytuały sceniczne. O wartości muzyki popularnej, tłum. M. Król, Kraków 2011.

Grzela R., Z kim tak ci będzie źle jak ze mną? Historia Kaliny Jędrusik i Stanisława Dygata, Kraków 2020.

Jagielski S., A właśnie że będę niemoralna. Gwiazdy w kinie polskim okresu PRL-u, „Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu” 2016, nr 4, https://akademiapolskiegofilmu.pl/pl/historia-polskiego-filmu/pleograf/powrot-do-gwiazd/6/a-wlasnie-ze-bede-niemoralna-gwiazdy-w-kinie-polskim-okresu-prl-u/573,  dostęp: 7.12.2022.

Kijonka J., Absurd i rzeczywistość: panopticum postaw i typów w Kabarecie Starszych Panow, „Pisma Humanistyczne” 2003, nr 5, s. 222–244.

Krzyżanowski Ł., Obrazki z PRL: Portret epoki we współczesnym kinie, „Kultura i Społeczeństwo” 2010, nr 4, s. 185–195.

Kurz I., Odczepcie się od Kaliny, „Dwutygodnik” 2021, nr 321, https://www.dwutygodnik.com/artykul/9809-odczepcie-sie-od-kaliny.html, dostęp: 10.10.2022.

Kurz I., Twarze w tłumie. Wizerunki bohaterów wyobraźni zbiorowej w kulturze polskiej lat 1955–1969, Warszawa 2005.

Maleszyńka J., O pocieszeniu, jakie daje piosenka [w:] W teatrze piosenki, red. I. Kiec, M. Traczyk, Poznań 2005.

Maniewski M., Kalina, czyli ikona Erosa, „Kino” 2003, nr 07/08, s. 58–61.

Maniewski M., Z kim tak ci będzie źle jak ze mną?, „Film” 1984, nr 42, s. 18–19.

Michalski D., Kalina Jędrusik, Warszawa 2010.

Mulvey L., Przyjemność wzrokowa a kino narracyjne, tłum. J. Mach [w:] Panorama współczesnej myśli filmowej, red. A. Helman, Kraków 1992, s. 95–107.

Nowińska M., „Patrzcie, oto jest film produkcji polskiej”. Przedwojenna polska komedia muzyczna jako musical, „Images. The International Journal of European Film, Performing Arts and Audiovisual Communication” 2022, nr 31 (40), s. 200–211.

Padoł E., Damy PRL-u, Warszawa 2015.

Piętkowa R., Piętek M., Elitarny egalitaryzm Kabaretu Starszych Panow, „Język Artystyczny” 2014, t. 15, s. 89–109.

Roeske M., Moda czy nostalgia? O tym, jak PRL funkcjonuje w wyobraźni społecznej współczesnych Polaków, „Kultura Popularna” 2014, nr 2 (40), s. 140–151.

Ryciak U., Niemoralna. Kalina, Kraków 2021.

Sitkiewicz P., Przedwojenna polska komedia muzyczna. Próba rehabilitacji, „Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu” 2019, nr 4, https://akademiapolskiegofilmu.pl/pl/historia-polskiego-filmu/artykuly/przedwojenna-polska-komedia-muzyczna-proba-rehabilitacji/699, dostęp: 23.02.2023.

Wąsowska R., Kalina Jędrusik: radość i przekleństwo mitu, „Iluzjon” 1994, nr 03/04, s. 75–81.

Filmografia

#WszystkoGra, reż. A. Glińska, 2016.

Akademia Pana Kleksa, reż. K. Gradowski, 1983.

Bogowie, reż. Ł. Palkowski, 2014.

Bo we mnie jest seks, reż. K. Klimkiewicz, 2021.

Córki dancingu, reż. A. Smoczyńska, 2015.

Gierek, reż. M. Węgrzyn, 2022.

Hallo Szpicbródka, czyli ostatni występ króla kasiarzy, reż. J. Rzeszewski, M. Jahoda, 1978.

Hiacynt, reż. P. Domalewski, 2021.

Jowita, reż. J. Morgenstern, 1967.

Kabaret Starszych Panow [program TV], reż. J. Przybora, J. Wasowski, 1958–1966.

Lata dwudzieste… lata trzydzieste…, reż. J. Rzeszewski, 1983.

Lekarstwo na miłość, reż. J. Batory, 1966.

Najmro. Kocha, kradnie, szanuje, reż. M. Rakowicz, 2021.

Piętro wyżej, reż. L. Trystan, 1937.

Rojst [serial TV], reż. J. Holoubek, 2018–2024.

Salto, reż. T. Konwicki, 1965.

Sztuka kochania, reż. M. Sadowska, 2017.

Zapomniana melodia, reż. K. Tom, J. Fethke, 1938.

Ziemia obiecana, reż. A. Wajda, 1975.

Znamy tę piosenkę (On connait la chanson), reż. A. Resnais, 1997.

Zupa nic, reż. K. Dębska, 2021.

Żeby nie było śladów, reż. J.P. Matuszyński, 2021.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line