(U)śmiechy kobiet. Komizm a emancypacja w piosenkach Agnieszki Osieckiej

Kamil Trybek

Abstrakt

Artykuł interpretuje twórczość Agnieszki Osieckiej w kontekście estetyki komizmu i teorii feministycznej. Analizie zostały poddane utwory Damą być, Nie ma jak pompa oraz Sztuczny miód. Autor rozpoznaje je jako piosenki mające charakter emancypacyjny. Wprowadza do tekstu narzędzia badawcze skonstruowane przez Bohdana Dziemidoka, łącząc je z tezami wypracowanymi przez Henriego Bergsona, a skoncentrowanymi na wspólnotowym wymiarze śmiechu. Wśród teoretyczek feministycznych szczególnie inspirująca okazała się Hélène Cixous. Z ich pomocą scharakteryzowano techniki użyte podczas budowania tekstu przez poetkę, które wspierają emancypacyjne dążenia kobiet walczących o swoją decyzyjność i niezależność w dobie PRL-u. Uzupełnieniem wywodu jest interpretacja wykonań piosenek Osieckiej i sięgnięcie do teorii z zakresu song studies.


(Smiling) Laughter of a Woman. Comedy and Emancipation in the Songs of Agnieszka Osiecka

The article interprets the oeuvre of Agnieszka Osiecka in the context of communist aesthetics and the feminist theory. Analyzed were the songs Damą być (To Be a Lady), Nie ma jak pompa (There Is Nothing Like Splendour) oraz Sztuczny miód (Artificial Honey). The author recognises them as songs of emancipatory character. Research tools constructed by Bohdan Dziemidok were introduced and combined with the theses developed by Henri Bergson, while being focused on the communal dimension of laughter. Amongst all the feminist theoreticians, Hélène Cixous proved to be most inspiring. With their help the constructing methods used by the poet that support the emancipatory efforts of women fighting for their decision-making rights and independence during communist times were characterised. The analysis is supplemented by interpreting the performances of Osiecka’s songs as well as alluding to the theory from the area of song studies. 

Słowa kluczowe: Agnieszka Osiecka, historia polskiej piosenki, song studies, literatura i emancypacja, komizm, modele kobiecości, kultura w PRL
References

Bergson H., Śmiech. Esej o komizmie, tłum. S. Cichowicz, Warszawa 1995.

Borowicz S., Hobot-Marcinek J., Przybylska R., Anty-Beatrycze. Studia nad kulturową historią obrazu pijanej i szalonej staruchy, Kraków 2016.

Cixous H., Śmiech Meduzy, tłum. A. Nasiłowska, „Teksty Drugie” 1993, nr 4/5/6 (22/23/24).

Dziemidok B., O komizmie. Od Arystotelesa do dzisiaj, Gdańsk 2011.

Freud Z., Humor [w:] tegoż, Pisma psychologiczne, tłum. R. Reszke, Warszawa 1997.

Frith S., Rytuały sceniczne. O wartości muzyki popularnej, tłum. M. Król, Kraków 2011.

Gajda K., Szarpidruty i poeci. Piosenka wobec przemian społecznych i kulturowych ostatnich dekad, Poznań 2017.

Kapusta A., Tabu chichotu. O instytucji „kobiecego” śmiechu (wpisy i poszlaki), „Fragile” 2008, nr 1 (1).

Krafftówna B., Sztuczny miód, YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=9o2sC5J9xB8, dostęp: 21.06.2023.

Lissa Z., O komizmie muzycznym, „Kwartalnik Filozoficzny” 1938, t. XV, s. 95–105.

Osiecka A., Rozmowy w tańcu, Warszawa 1992.

Osiecka A., Wiersze prawie wszystkie, t. 1–2, Warszawa 2020.

„Piosenki prawdziwe” w kulturze PRL-u, red. E. Paczoska, D.M. Osiński, Warszawa 2013.

Rodowicz M., Nie ma jak pompa, YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=pzueHDWbso, dostęp: 21.06.2023.

Rowe K., The Unruly Woman: Gender and the Genres of Laughter, Austin 1995.

Słownik terminów literackich, red. J. Sławiński, Wrocław–Warszawa–Kraków 1989.

Stańczyk M., Siostrzeństwo, girl power i kluby pierwszych żon – feminist revenge comedy [w:] Poszukiwacze zaginionych znaczeń. Perspektywa (wy)twórcy, odbiorcy i krytyka w badaniach nad kulturą audiowizualną, red. K. Łuczyńska, M. Stańczyk, Kraków 2016.

Szopa K., Poetka rewolucji. Anna Świrszczyńska i socjalistyczny projekt równości kobiet, „Śląskie Studia Polonistyczne” 2008, nr 2 (12).

Wyka K., Tragiczność, drwina i realizm [w:] tegoż, Pograniczne powieści, Kraków 1948.

Ziomek J., Rzeczy komiczne, Poznań 2000.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line