Piosenka i rytmy nowoczesności. Nad Sekwaną i nad Wisłą

Ewa Paczoska

Abstrakt

Artykuł przypomina sylwetki i strategie pierwszych dziewiętnastowiecznych twórców nowoczesnej piosenki: Pierre’a-Jeana de Béranger i Sotera Antoniego Rozbickiego. Obaj, choć w innych warunkach politycznych i innych kontekstach kultury (francuskiej i polskiej), tworzyli utwory dla społeczności miejskiej czasu przemian modernizacyjnych. Społeczne funkcjonowanie tych piosenek i ich losy to ważne lustro procesów związanych z nowoczesnością: z kształtowaniem się nowych typów odbiorców, a także z ustalaniem się statusu autora i wykonawcy własnych piosenek jako niezależnego obserwatora i komentatora rzeczywistości.


Song and the Rhythms of Modernity at the Seine and Vistula Rivers

The article recalls the figures of Pierre-Jean de Béranger and Soter Antoni Rozbicki – the 19th-century creators of the first modern songs as well as their strategies. Both of them, even though under different political circumstances and in diverging context of (Polish and French) cultures, created songs for the community of the city inhabitants from the time of modernisation. The social functioning of these songs and their fate reflect the processes connected to the modernity: formation of the new type of listeners, as well as status establishment of an author and performer of their own songs as an independent observer and commenter of the reality.

Słowa kluczowe: Pierre-Jean de Béranger, Soter Antoni Rozbicki, nowoczesna kultura popularna, nowoczesność i piosenka
References

Balcerzan E., Popularność piosenki – niepopularność poezji, „Poezja” 1970, nr 4.

Baudelaire Ch., Salon 1846 [w:] tegoż, Rozmaitości estetyczne, wstęp i tłum. J. Guze, komentarz i przypisy C. Pichois w tłum. J.M. Kłoczowskiego, Gdańsk 2000.

Béranger J.P. de, Preface de l’auteur [w:] tegoż, OEuvres completes de Beranger, t. 1, Paris 1839, s. I–XXVIII, cyt. za: https://fr.wikisource.org/wiki Beranger/Preface_de_1833, dostęp: 6.02.2023.

Béranger J.P., Piosenki, tłum. M. Rodoć, wyd. II, Lwów 1882.

Brochon P., Introduction [w:] Beranger et son temps, wstęp i oprac. P. Brochon, Paris 1956.

Csáky M., Operetka wiedeńska, jej ideologia i funkcje, tłum. M. Brylińska, K. Sadkowska, M. Chmurski, „Przegląd Filozoficzno-Literacki” 2013, nr 1–2.

Darrivlat P., La Muse du peuple. Chansons politique et sociales en France 1815–1871, Rennes 2011.

Dufrat J., Kobiety w Legionach i kobiety związane z ideą Legionów [w:] Legenda Legionów. Opowieść o Legionach oraz ludziach Józefa Piłsudskiego, Warszawa 2008.

Dunin J., [hasło:] Rozbicki Soter Antoni [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXXII/2, Wrocław–Warszawa–Kraków 1990.

Fox D., „A ja sobie śpiewam, a ja sobie gram…”. Piosenka jako forma rytualizacji codzienności [w:] Etyka i estetyka słowa w piosence, red. K. Gajda, M. Chrząstowska, Poznań 2019.

Giddens A., Nowoczesność i tożsamość: „ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności, tłum. A. Szulżycka, Warszawa 2002.

Hansen M.B., Masowe wytwarzanie doświadczenia zmysłowego. Klasyczne kino hollywoodzkie jako modernizm wernakularny [w:] Rekonfiguracje modernizmu. Nowoczesność i kultura popularna, red. T. Majewski, Warszawa 2009.

Jacono J.-M., Musique populaires modernes et heritages des troubadours [w:] Modernites des Troubadours, red. E. Burle Errecade, M. Gally, F. Manzari, Aix-en-Provence 2018.

Kracauer S., Jacques Offenbach i Paryż jego czasów, tłum. A. Sąpoliński, Warszawa 1992.

Leterrier S.A., Beranger. Des chansons pour un peuple citoyen, Riennes 2013.

Lorentowicz J., Piotr Jan de Beranger [w:] P.J. de Béranger, Wybór przekładów polskich, układ W. Nawrocki, słowo wstępne J. Lorentowicz, Warszawa [1920].

Paczoska E., Latarnia czarnoksięska czyli dziewiętnastowieczności i nowoczesność [w:] tejże, Prawdziwy koniec XIX wieku. Śladami nowoczesności, Warszawa 2010.

Paszkowicz W., Inspiracje, interakcje i asocjacje: o pewnych powiązaniach twórczości Włodzimierza Wysockiego ze światem francusko-, angielsko- i niemieckojęzycznym poezji, teatru i muzyki pop, „Tekstualia” 2018, nr 2, s. 103.

Szymanowski W., Literaci minores i amatorowie literatury, „Kronika Wiadomości Krajowych i Zagranicznych” 1856, nr 189.

Tuwim J., Pegaz dęba, czyli panopticum poetyckie, Warszawa 1950.

Życie i sprawy Sotera Rozmiar Rozbickiego, ulubionego trubadura Warszawy i Obywateli Jarmarkowych, obdarzonego mianem króla grafomanów polskich, który sam zwał się Pacjentem Filozofii, nieporównanego autora bajek i piosenek / które poznał i zgłębił Julian Tuwim; teraz na nowo ku nauce, rozrywce przypomniał Janusz Dunin; il. skompilował Ryszard Kuba Grzybowski, Łódź 1980.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line