Planowane numery

Tematyka planowanych zeszytów:

·  Kanon(y) i wspólnoty

·  Różewicz. Work in progress

·  Lema spotkania z Innym
 

Kanon(y) i wspólnoty

Postępujące umiędzynarodowienie polskiej kultury i nauki zaowocowało wzmożoną refleksją na temat miejsca rodzimych tekstów artystycznych w kanonie globalnym, ale też ożywiło na nowo pytanie o kryteria formowania kanonów przez wspólnotę języka narodowego. Do jego postawienia prowokują także inne okoliczności: ukazanie się po polsku książki Harolda Blooma Zachodni kanon i inicjowane przez polskich literaturoznawców projekty eksponujące nienormatywne tożsamości autorów kanonicznych. Zainteresowania rozwijającej się humanistyki postkrytycznejprzesunęły się z badania opresywnego potencjału kanonu na eksplorowanie gojako podstawy wzajemnego zrozumienia i pola negocjowania wartości, które mogłyby ograniczyć eskalujące nierówności społeczne i degradację planety.Globalna refleksja zmierza w dwóch kierunkach: rozpoznawania wpływu, jaki mają historycznie zmienne założenia na temat kanonu na kształt kultury współczesnej oraz porównywania przebiegu tych procesów pomiędzy różnymi regionami. Dostrzega się także wielość kanonów i wspólnot w obrębie jednego regionu.

W numerze 4/2021 „Kontekstów Kultury” chcemy zapytać: czy w Polsce również możemy/chcemy mówić o kilku różnych kanonach? Jeśli tak, jakie będą tego konsekwencje? A może kanon transnarodowy mógłby z powodzeniem zastąpić kanon narodowy?

Czy funkcje, jakie literatura pełni dla poszczególnych członków wspólnoty, dają się uzgodnić z wartościami pożądanymi z punktu widzenia całej zbiorowości?

Jaką polskość chcemy projektować tworząc listy utworów kanonicznych i ich interpretacje? Czy dotychczas funkcjonujący kanon wymaga zmian?

Czy w sytuacji, gdy postępująca dechrystianizacja Polski skutkuje osłabieniem wpływu kanonu religijnego na lokalną kulturę, jego funkcje przejmie literatura? A może już tak się dzieje?

 

Różewicz. Work in progress

„Pokój, w którym «tworzy się poezję», to nieciekawy pokój” – deklarował Tadeusz Różewicz w jednym ze swych utworów. A równocześnie nieustannie uchylał drzwi do owego pokoju, udowadniając, że „tworzenie poezji” (a także prozy czy dramatu) jest spektaklem pasjonującym: zmieniał w kolejnych wydaniach, nieraz znacząco, opublikowane już utwory oraz książki, włączał do tomików wierszy reprodukcje dramatów, opisywał meandry swych procesów twórczych. Różewicz – stale przepisujący się na oczach swych czytelników – pozostawił także obszerne archiwum pracy twórczej, które, dzięki staraniom Ossolineum, zaczyna się powoli otwierać na penetrację badaczy. Tym samym „pokój, w którym tworzyło się poezję” zostaje udostępniony na innych niż dotychczas prawach: już nie dzięki autorskiemu gestowi „uchylenia drzwi”, lecz dzięki działaniom archiwistów i badaczy o archiwistycznym zacięciu.

Mijające stulecie urodzin wielkiego poety, pojawiający się dostęp do archiwum, publikacje nieznanych dotąd tekstów (np. tom korespondencji Tadeusza Różewicza i Ryszarda Przybylskiego, wydany w roku 2019) – wszystko to skłania nas do zaplanowania zeszytu poświęconego w całości autorowi Kartoteki. Zapraszamy do nadsyłania artykułów, zwłaszcza poświęconych następującym zagadnieniom:

– historia przemian poszczególnych utworów (np. jednego wiersza lub dramatu) oraz całości większych (np. jednego tomu poetyckiego), śledzona od pierwodruku do redakcji najpóźniejszych,

– Różewiczowskie inedita oraz listy,

– komparatystyczne ujęcia dzieła Różewicza,

– światowa recepcja twórczości Różewicza.

 

Lema spotkania z Innym

Minęło właśnie stulecie urodzin Stanisława Lema. Choć ta okazja stała się impulsem do licznych wydarzeń kulturalnych upamiętniających dzieło pisarza, to zarazem wcale nie zaowocowała poczuciem, że jego twórczość, ale też intrygująca osobowość, poddały się gładkim syntezom, na jakie narażeni są często klasycy. Co więcej, dzięki staraniom biografów (przede wszystkim Agnieszki Gajewskiej) ujrzały światło dzienne nieznane, dramatyczne fakty z okupacyjnego życia pisarza, które pozwalają dostrzec konsekwentnie skrywane przez niego źródła filozoficznego pesymizmu. Jakie oblicze Lema-pisarza wyłania się z lektury jego książek w 2021 roku? Czy to science fiction nie jest jednak gruntownie zanurzone w dwudziestowiecznej „historii spuszczonej z łańcucha”? Jak jego twórczość dialoguje z myślowymi nurtami współczesności? Jak rozumieć dzisiaj podstawowy temat najważniejszych powieści Lema – spotkanie z Innym, Obcym? Czy Inny jest tylko na zewnątrz, czy także w nas, w naszym wnętrzu? To tylko kilka pytań, na które chcemy poszukać odpowiedzi w planowanym numerze monograficznym „Kontekstów Kultury”.