Planowane numery

Tematyka planowanych zeszytów:

·  Dzienniki w przestrzeni moralnej 

·  Listy, rozmowy, spotkania

·  Polska szkoła reportażu w świecie


Dzienniki w przestrzeni moralnej

Od połowy XX wieku narracje autobiograficzne cieszą się wielką popularnością. W ostatnich latach tendencja ta zdaje się nasilać. Można to tłumaczyć zainteresowaniem białymi plamami w historii Polski, bo przecież dzienniki (np. Jana Józefa Szczepańskiego, Jarosława Iwaszkiewicza czy Jana Józefa Lipskiego) rzucają nowe światło na konkretne wydarzenia, znane z najnowszych dziejów. Ale fascynacja ta ma też inny wymiar i do pewnego stopnia wynika chyba z ciekawości dla cudzych „projektów dobrego życia”. Czy rzeczywiście czytamy je, by podglądnąć czyjeś zmaganie o „spełnienie”, o sens egzystencji? Czy o atrakcyjności decyduje właśnie ten specyficznie rozumiany komponent etyczny?

W numerze opublikujemy tekst Davida Parkera, autora przełomowej pracy The Self in Moral Space. Life Narrative and the Good („Podmiotowość w przestrzeni moralnej. Narracje autobiograficzne i dobro”), który analizując Autorelację Wang Shimina i antyautobiografię Roland Barthes, doszedł do przekonania, że „nie można usunąć bogatszych języków wartości potrzebnych autobiografom, by przeżywać swoje życie oraz o nim pisać”. W uproszczeniu oznacza to, że narracje autobiograficzne siłą rzeczy (czasem mimowolnie) artykułują jakieś projekty „dobrego życia”. Artykuł Davida Parkera jest punktem wyjścia do dyskusji nad dziennikami, a zwłaszcza nad wydawanymi w ostatnich dekadach narracjami autobiograficznymi polskich pisarzy. Czy szukamy w nich potwierdzenia dla własnych poszukiwań egzystencjalnych, czy w jakimś stopniu uczą nas, jak dążyć do osobistego spełnienia?


Listy, rozmowy, spotkania

Coraz chętniej czytamy cudze listy, jak gdyby równoważąc fakt, że coraz mniej ich piszemy. Jeśli odwieczna sztuka epistolografii na naszych oczach odeszła do lamusa, to w jaki sposób wpływa to na naszą lekturę? Czego szukamy, co odkrywamy dziś w prywatnej korespondencji pisarzy, filozofów, artystów i ludzi kultury? Ostatnie lata przyniosły wielką obfitość książek zawierających listy i rozmowy: ukazuje się korespondencja Tadeusza Różewicza (niedawno z Karlem Dedeciusem i Ryszardem Przybylskim), wychodzą kolejne tomy korespondencji Wisławy Szymborskiej (z Kornelem Filipowiczem, Joanną Kulmową, Stanisławem Barańczakiem), trwa wieloletnia edycja listów Jerzego Giedroycia. Tytuły książek można by długo wymieniać, zarówno te z kręgu rodzimej kultury (jak choćby Czesław Miłosz, Jan Błoński. Listy 1958-1997), jak i te, które czytamy w przekładach (vide Emila Ciorana Listy do kraju). Są one komentarzem, ale i częścią dzieła, świadectwem życia i świadectwem epoki.

Zapowiadany zeszyt skupia się na tych świadectwach – w wymiarze prywatnym i publicznym, w horyzoncie indywidualnej twórczości i w szerszym spectrum zjawisk, określających relacje między ludźmi, sposoby i formy komunikacji. W pierwszym rzędzie chodzi tutaj o listy i opublikowane rozmowy, ale „rozmowa”, a w szczególności „spotkanie” to pojęcia niejako przechodnie, oznaczające również aspekt każdej wymiany myśli, każdej komunikacji. Warto je ponownie przemyśleć, być może bowiem utraciły swoją oczywistość. Warto do nich powrócić w świetle dokonującej się przemiany – w świetle procesów zachodzących wewnątrz kultury od dawna i w obliczu globalnych ograniczeń Anno Domini 2020.  


Polska szkoła reportażu w świecie

Dziennikarstwo literackie posiada w Polsce ogromną tradycję, o czym świadczy monumentalna publikacja:  100/XX + 50. Antologia polskiego reportażu. Autor wyboru  Mariusz Szczygieł,  określa reportaż jako „dobro narodowe Polski”. Pierwszym i największym ambasadorem polskiego reportażu literackiego poza granicami kraju był Ryszard Kapuściński. Od czasu publikacji Cesarza i jego kolejnych książek czytelnicy z całego świata zetknęli się z potęgą literackiej tradycji, której początki są daleko wcześniejsze. Niemniej śmierć legendarnego korespondenta wcale nie wpłynęła na osłabienie nurtu, wręcz przeciwnie – przez ostatnie lata polska szkoła reportażu okazała się niezwykle żywotna. Stało się to między innymi dzięki pracy i poświęceniu temu gatunkowi wydawnictwa Czarne oraz innych, które publikują co roku dziesiątki nowych książek tak zwanej literatury faktu. Jeszcze innym wskaźnikiem dobrej formy polskiego reportażu literackiego jest ogromna liczba tłumaczeń polskich pisarzy „non-fiction” na wiele języków. Krall, Hugo-Bader, Jagielski, Szczygieł, Domosławski, Tochman i inni cieszą się rosnącą popularnością w różnych krajach. Można odnieść wrażenie, że ostatnio polska szkoła reportażu zyskuje osobne miejsce obok francuskiej, brytyjskiej i amerykańskiej jako tradycja ważna dla literackiego dziennikarstwa. Oto najistotniejsze pytania, które chcemy postawić w planowanym numerze:

· Jaka jest ranga polskiej szkoły reportażu w świecie?

· Jakie są jej najważniejsze cechy?

· Dlaczego polski reportaż jest rozpoznawalny na tle międzynarodowym?

· Co sprawia, że anglojęzycznego czytelnika (i wydawcę) bardziej interesuje to, co pisze o Afryce, Afganistanie czy Rosji polski reporter niż jego rodak, z którym dzieli ten sam mainstreamowy światopogląd?

· Dzięki czemu polska szkoła reportażu trafia do obiegu międzynarodowego - czy to kwestia stylu, udoskonalenia gatunku w ramach rodzimej tradycji?

· Co wpłynęło na uformowanie cech, stylu polskiego reportażu? Czy te same czynniki  naznaczyły  inne tradycje dziennikarskie:  amerykańską, angielską czy francuską?

· Którzy polscy reporterzy są najpopularniejsi w kraju? Czy hierarchia ta pokrywa się z ich odbiorem zagranicznym?

· Jaki jest wpływ Kapuścińskiego na dalsze losy szkoły polskiej?