Nienależne świadczenie w polskim Kodeksie zobowiązań z 1933 r. na tle porównawczym

Jan Halberda

Abstrakt

Undue Payment in the Polish Code of Obligations of 1933 as Compared with Other Regulations of That Time

The present paper discusses the concept of undue payment as found in the Polish Code of Obligations of 1933. The research is comparative in nature since it also explores the institution in question in other contemporary codes (Code Civil, ABGB, BGB and Obligationrecht), Roman law, and the Polish Civil Code of 1964 (1). The discussion is concerned with the framework of legal provisions on undue payment in the aforementioned sources (2). Furthermore, while applying a framework of the Roman condictiones the paper analyses the grounds of the action (3). It presents circumstances which allowed a payor to seek recovery of his payment (4–6) and those which precluded the claim (7). Then the paper gives an illustration of the scope of a payee’s liability (8). In his fi nal remarks, the author attempts to assess undue payment as regulated in the Code of Obligations (9).

Słowa kluczowe: prawo prywatne, prawo cywilne, prawo zobowiązań, bezpodstawne wzbogacenie, nienależne świadczenie, okres międzywojenny, II Rzeczpospolita, Kodeks zobowiązań.
References

Źródła drukowane
Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 26.11.1926 r., sygn. akt C.168/26, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 1927, poz. 334.
Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 29.01.1927 r., sygn. akt C.44/26, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 1927, poz. 400.
Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21.09.1934 r., sygn. akt C.I.481/34, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 1935, poz. 135.
Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 6.04.1936 r., sygn. akt C.II. 2845/35, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 1936, poz. 148.
Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 5.07.1935 r., sygn. akt C.II. 600/35, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 1936, poz. 301.
Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 27.11.1936 r., sygn. akt C.III. 774/36, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 1937, poz. 158.
Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 18.08.1937 r., sygn. akt C.I. 2368/36, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 1937, poz. 705.
Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 16.02.1937 r., sygn. akt C.II.2507/36, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 1937, poz. 727.
Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17.08.1937 r., sygn. akt C.II.431/37, „Nowy Kodeks Zobowiązań” 1938, nr 17.
Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28.10.1938 r., sygn. akt C II 826/38.
Rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 27 października 1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U.R.P. 1933, nr 82, poz. 598).
Rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U.R.P. 1934, nr 93, poz. 834).
Rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. – Prawo o postępowaniu układowem (Dz.U.R.P. 1934, nr 93, poz. 836).
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29.08.1934 r., sygn. akt C.II.811/34, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 1934, poz. 478.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 17/31.03.1925 r., sygn. akt C.59/25, „Orzecznic­two Sądów Polskich” 1926, poz. 340.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 11.09.2012 r., sygn. akt I ACa 757/12.
Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 31.03.2014 r., sygn. akt X GC 635/11 (za: orzeczenia.ms.gov.pl).
Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 13.11.2015 r., sygn. akt X GC 282/14 (za: orzeczenia.ms.gov.pl).
Opracowania
Bieniak M., Zasady: dobrej wiary i uczciwego obrotu oraz swobody umów w Kodeksie zobowiązań oraz zasadach europejskiego prawa umów, „Studia Prawnicze” 2008, nr 4 (178).
Breyer S. i in., Prawo cywilne z orzecznictwem, literaturą i przepisami związkowymi. Praca zbiorowa, t. 1, Warszawa 1958.
Dajczak W., Giaro T., Longchamps de Bérier F., Prawo rzymskie. U podstaw prawa prywatnego, Warszawa 2009.
Domański L., Instytucje Kodeksu zobowiązań. Komentarz teoretyczno-praktyczny. Część ogólna, Warszawa 1936.
Ernst U., Polish Civil Code [w:] The Max Planck Encyclopedia of European Private Law, t. 2, Oxford 2012.
Falkowska A., Szwajcarski Kodeks zobowiązań w pracach Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej w okresie dwudziestolecia międzywojennego, „Studia Iuridica Toruniensia” 2008, t. 4.
Fenichel Z., Nieważność umowy z braku formy piśmiennej (notarialnej) a odpowiedzialność stron, „Przegląd Notarialny” 1937, nr 11.
Fenichel Z., Zobowiązania niezupełne (naturalne) w Kodeksie zobowiązań, „Nowy Kodeks Zobowiązań” 1936, nr 16–17.
Fischler A., Condictiones według polskiego Kodeksu zobowiązań, „Przegląd Sądowy” 1934, nr 5.
Fruchs H., Causa debendi w Kodeksie zobowiązań, „Nowy Kodeks Zobowiązań” 1934, nr 24.
Goldberger S., Niesłuszne zbogacenie w Kodeksie zobowiązań, „Głos Adwokatów” 1938, nr 2–4.
Górnicki L., Metoda opracowania i koncepcja kodeksu zobowiązań z 1934 roku, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo” 2008, nr 305.
Halberda J., Instytucja niesłusznego zbogacenia w Kodeksie zobowiązań z 1933 r. na tle współczesnych kodyfikacji, „Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa” 2012, nr 5.
Jędrejek G., Polski Kodeks zobowiązań z 1933 roku. Powstanie, źródła, znaczenie dla europejskiego prawa obligacyjnego, „Roczniki Nauk Prawnych” 2001, t. 11, z. 1.
Kremer A., Kontrakty nienazwane w prawie rzymskim w świetle kazuistyki, Kraków 1993, rozprawa doktorska w Bibliotece Jagiellońskiej, Dokt.71/93.
Księżak P., Bezpodstawne wzbogacenie: art. 405–414 KC. Komentarz, Warszawa 2007.
Księżak P., Świadczenie niegodziwe, Warszawa 2007.
Lentz W., Bezpodstawne wzbogacenie [w:] Encyklopedia podręczna prawa prywatnego, t. 1, Warszawa [1931].
Lisowski Z. (oprac.), Kodeks cywilny obowiązujący na ziemiach zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej, Poznań 1933.
Longchamps de Bérier R., Nienależne świadczenie [w:] Encyklopedia podręczna prawa prywatnego, t. 2, Warszawa [1936].
Longchamps de Bérier R., Zobowiązania, Lwów 1939.
Meier S., Restitution in Case of Undue Transfer [w:] The Max Planck Encyclopedia of European Private Law, t. 2, Oxford 2012.
Mostowik P. [w:] System prawa prywatnego. Tom VI. Prawo zobowiązań – część ogólna, red.
A. Olejniczak, Warszawa 2009.
Moszyńska A., Naworski Z., Rola nauk historycznoprawnych w orzecznictwie współczesnego wymiaru sprawiedliwości, „Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa” 2015, nr 8, z. 1.
Namitkiewicz J., Kodeks zobowiązań. Komentarz dla praktyki. Tom 1. Cześć ogólna: art. 1–293, Łódź 1949.
Ohanowicz A., Bezpodstawne wzbogacenie [w:] System prawa cywilnego, red. W. Czachórski,
t. 3, cz. 1, Prawo zobowiązań. Część ogólna, Wrocław 1981.
Ohanowicz A., Niesłuszne wzbogacenie, Warszawa 1956.
Petraniuk J.S. [w:] Synteza prawa polskiego. 1918–1939, red. T. Guz, J. Głuchowski, M. Pałubska, Warszawa 2013.
Płaza S., Historia prawa w Polsce na tle porównawczym. Część III. Okres międzywojenny, Kraków 2001.
Rosenblüth I. [w:] J. Korzonek, I. Rosenblüth, Kodeks zobowiązań. Komentarz, Kraków 1934.
Sobczyk M., „Zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty” (condictio ob rem). Przykład przydatności myśli jurystów rzymskich dla wykładni przepisów kodeksu cywilnego, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2004, nr 4.
Sondel J., Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków, Kraków 2003.
Stawarska-Rippel A., Kodeks zobowiązań w pierwszych latach Polski Ludowej, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2004, nr 3.
Święcicki W., Orzecznictwo powojenne Sądu Najwyższego w sprawach cywilnych: 30 VI 1945 r.
– 30 VI 1947 r., Łódź 1948.
Uzasadnienie projektu Kodeksu zobowiązań z uwzględnieniem ostatecznego tekstu kodeksu, oprac. R. Longchamps de Bérier, Warszawa 1936.
Zoll F. jun., Zobowiązania w zarysie według polskiego Kodeksu zobowiązań, Warszawa 1948.
Zoll F. sen., Pandekta, czyli nauka rzymskiego prawa prywatnego. Tom 3. Zobowiązania, Kraków 1910.
 

Kwartalnik ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.