The Legal Foundation of Religious Associations in Poland in the Interwar Period and Currently and Examples of their Activities

Katarzyna Krzysztofek

Abstrakt

After the First World War the newly reborn Polish state needed huge financial expenditures to manage the immense poverty, unemployment, and deprivation. But after the war the state couldn’t manage such problems alone, because of the lack of sufficient resources to be able to meet the needs of those affected. That is why numerous charitable organizations were being established. They were created out of religious inspiration by groups of the faithful or specifically by the churches and other denominations. The most numerous group of associations was that established by the Catholic Church – the largest denomination in Poland. The associations were regulated by the Law on Associations of 1932, prior to which they were subject to the various post-partition laws in the three sectors. But in most cases the Law on Associations didn’t distinguish separate regulations for religious associations. In contemporary Poland it is the Law on Associations of 1989 that regulates the creation of associations. It further divides associations into two main groups – registered and non-registered. It will be the law which governs those secular associations which are established for religious purposes. It applies to denominational associations with some exceptions, but doesn’t apply at all to those established by churches and other denominations (that is, ecclesiastical associations). Currently, similarly to the interwar period, the purposes of specified groups of associations haven’t changed – the main reason for their existence is to engage in undertaking charitable activities.
 

Słowa kluczowe: the interwar period, law on associations, denominational associations, ecclesiastical associations, churches and other denominations
References

Bar J., Kościół w życiu publicznym na przykładzie zaangażowania w pomoc społeczną i działalność charytatywną w archidiecezji przemyskiej [in:] A. Mezglewski (ed.),Funkcje publiczne związków wyznaniowych, Lublin 2007.

Bączkowicz F., Prawo kanoniczne, podręcznik dla duchowieństwa, Vol. I, Opole 1957.

Caritas w Krakowie, “Ruch Charytatywny” 1934, Yearbook XIII.

Grabowski I., Prawo kanoniczne według nowego kodeksu, Lwów 1927.

Harrasser J., Katechizm Sodalicyjny – podręcznik dla Zarządów Sodalicyj Marjańskich i do pouczania kandydatów, tłum. D. Ziarniak, Poznań 1934.

Krukowski J.,Stowarzyszenia wiernych chrześcijan [in:] J. Dyduch, W. Góralski, E. Górecki, J. Krukowski, M. Sitarz, Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, Vol. II/1, Lud Boży, Pallottinum 2005.

Krzysztofek K., Hasło: Organizacje kościelne [in:] A. Mezglewski (ed.),Leksykon prawa wyznaniowego. 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2014.

Krzysztofek K., Hasło: Stowarzyszenia wyznaniowe [in:] A. Mezglewski (ed.),Leksykon prawa wyznaniowego. 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2014.

Krzysztofek K., Kongregacja Pań Dzieci Marii pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej w Krakowie jako przykład działalności prospołecznej w Krakowie w okresie międzywojennym [in:] W. Uruszczak, K. Krzysztofek, M. Mikuła (eds.), Kościoły i inne związki wyznaniowe w służbie dobru wspólnemu, Kraków 2014.

Krzysztofek K., Organizacja Sodalicji Mariańskiej Studentek Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (1906‒1939), “Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa” 2014, Vol. 7, part A, Issue 2, Kraków.

Krzysztofek K., Sodalicja Mariańska Akademików w Krakowie w latach 1891–1953, “Czasopismo Prawno-Historyczne” 2013, Vol. LXV, Issue 1, Poznań.

Krzysztofek K., Sodalicje mężczyzn w Krakowie na przełomie XIX i XX w., “Studia z Prawa Wyznaniowego” 2013, Vol. 16, Lublin.

Krzysztofek K., Stowarzyszenia katolickie w Krakowie w latach 1918‒1939. Studium historyczno-
prawne
, Kraków 2014.

Krzysztofek K., Stowarzyszenia Kościoła Katolickiego w świetle norm prawa polskiego i prawa kanonicznego [in:] D. Walencik (ed.), Prawo wyznaniowe w Polsce (1989‒2009). Analizy ‒ dyskusje ‒ postulaty, Katowice–Bielsko-Biała 2009.

Krzywkowska J., Bitowt A., Rola kościołów i innych związków wyznaniowych w umacnianiu rodziny na obszarze województwa warmińsko-mazurskiego [in:] W. Uruszczak, K. Krzysztofek, M. Mikuła (eds.), Kościoły i inne związki wyznaniowe w służbie dobru wspólnemu, Kraków 2014.

Kwiatkowski F., Sodalicje Marjańskie w służbie Kościoła, Kraków 1935.

Langrod J.S., Polskie prawo o stowarzyszeniach; uwagi krytyczne, Kraków 1934.

Łukomski S., Konkordat zawarty dnia 10 lutego 1925 r. pomiędzy StolicąApostolską a Rzecząpospolitą Polską, Łomża 1934.

Mezglewski A., Organizacje kościelne [in:] A. Mezglewski, H. Misztal, P. Stanisz, Prawo wyznaniowe, Lublin 2011.

Mezglewski A., Stowarzyszenia wyznaniowe [in:] A. Mezglewski, H. Misztal, P. Stanisz, Prawo wyznaniowe, Lublin 2011.

Misztal H., Historia relacji państwo – Kościół w Polsce [in:] A. Mezglewski, H. Misztal, P. Stanisz, Prawo wyznaniowe, Warszawa 2011.

Ordon M., Bezprawne przejęcie przez władze komunistyczne majątku Stowarzyszenia “Opieka nad Dziewczętami pod wezwaniem św. Józefa” w Krakowie, “Studia z Prawa Wyznaniowego” 2001, Vol. 2.

Ordon M., Modification of the legal basis of the activity of religious orders in Poland introduced by the communist authorities in 1949, “Studia z Prawa Wyznaniowego” 2014, Vol. 17.

Ordon M.,Ograniczenia wolności zrzeszania się w odniesieniu do organizacji Kościoła katolic­kiego w Polsce Ludowej [in:] E. Kozerska, P. Sadowski, A. Szymański (eds.), Idea wolności w ujęciu historycznym i prawnym. Wybrane zagadnienia, Toruń 2010, pp. 143‒154.

Ordon M., Prawo o stowarzyszeniach jako instrument antykościelnej polityki władz komunistycznych w okresie Polski Ludowej – zarys problemu, “Studia z Prawa Wyznaniowego” 2002, Vol. 4.

Panek B., Krakowskie organizacje charytatywne w latach 1918–1939, Kraków 1986.

Petrowa-Wasilewicz A., Leksykon ruchów i stowarzyszeń w Kościele (ruchy, stowarzyszenia, III zakony, bractwa), Warszawa 2000.

Piwocki J., Stesłowicz W., Münz J., Zbiór ustaw i rozporządzeń administracyjnych, t. I, Lwów 1909.

Rostworowski J., Przewodnik Sodalicyj Mariańskich złączonych kanonicznie z archisodalicją Rzymską Prima Primaria, Kraków 1925.

Sarnecki P., Prawo o stowarzyszeniach. Komentarz, ed. II, Zakamycze 2002.

Smoktunowicz E., Prawo zrzeszania się w Polsce, Warszawa 1992.

Suski P., Stowarzyszenia i fundacje, Warszawa 2005.

Szturc J., Stowarzyszenia społeczno-kulturalne w polskim ewangelicyzmie, Warszawa 2006.

Szymaniak A., Prawa obywatelskie w konstytucjach z 1952 r. i 1997 r. Analiza porównawcza, “Ruch prawniczy, ekonomiczny i socjologiczny” 2001, Y. LXIII, Vol. 3.

Szymański A., Przejęcie kościelnej organizacji charytatywnej „Caritas” przez władzę ludową w 1950 r. [in:] W. Uruszczak, K. Krzysztofek, M. Mikuła (eds.), Kościoły i inne związki wyznaniowe w służbie dobru wspólnemu, Kraków 2014.

Szypuliński S., Prawo o stowarzyszeniach, Poznań 1997.

Internet sources

http://www.caritas.pl/o-nas-2/ (access: 01.04.2016).

http://chsd.pl/download/STATUT%20nowy.pdf (access: 01.04.2016).

http://www.izrael.badacz.org/zydzi_w_polsce/org.html (access: 01.04.2016).

https://mswia.gov.pl/pl/wyznania-i-mniejszosci/relacje-panstwa-z-kosci/13964,Relacje-panstwa-z-Kosciolami-przydatne-informacje-dokumenty-i-akty-prawne.html (access: 14.04.2017).

Legal sources

The Constitution of the Republic of Poland of 17th March 1921, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 44, item 267 as amended.

The Constitution of the Republic of Poland of 23rd April 1935, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 30, item 227.

The Constitution of the Polish People’s Republic of 22nd July 1952, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 33, item 232, as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 1976, No. 7, item 36).

The Constitution of the Republic of Poland of 2nd April 1997, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 78, item 483 as amended.

Concordat between the Holy See and the Republic of Poland concluded on 10th February 1925, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 72, item 501.

Concordat between the Holy See and the Republic of Poland concluded on 28th July 1993, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 1998 No. 51, item 318.

Law of 14th October 1927 regulating the legal situation of the Jewish Communities, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 91, item 818 (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 1928 No. 52, item 500).

Law of 22nd March 1928 regulating the legal situation of the non-hierarchical Eastern Old Believers’ Church, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 38, item 363.

Law of 27th October 1932 – The Law on Associations, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 94, item 808 as amended.

Law of 21st April 1936 regulating the legal situation of the Karaim Religious Union, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 30, item 241.

Law of 21st April 1936 regulating the legal situation of the Muslim Religious Union, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 30, item 240.

Law of 25th November 1936 regulating the legal situation of the Evangelical Church of the Augsburg Confession, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 88, item 613.

Law of 18th November 1938 regulating the legal situation of the Orthodox Church in Poland, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 88, item 597.

Law of 7th April 1989 – The Law on Associations, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 20, item 104 as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 2017, item 210).

Law of 17th May 1989 – The Law of the Guarantees of Freedom of Conscience and Religion, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 29, item 155 as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 2017, item 1153).

Law of 17th May 1989 regulating the legal situation of the Catholic Church in the Republic of Poland, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 29, item 154 as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 2013, item 1169).

Law of 4th July 1991 regulating the legal situation of the Orthodox Church in Poland, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 66, item 287 as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 2014, item 1726).

Law of 13th May 1994 regulating the legal situation of the Evangelical Reformed Church in the Republic of Poland, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 73, item 324 as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 2015, item 483).

Law of 13th May 1994 regulating the legal situation of the Evangelical Church of the Augsburg Confession in the Republic of Poland, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 73, item 323 as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 2015, item 43).

Law of 30th June 1995 regulating the legal situation of the Evangelical Methodist Church in the Republic of Poland, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 97, item 479 as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 2014, item 1712).

Law of 30th June 1995 regulating the legal situation of the Polish National Catholic Church in the Republic of Poland, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 97, item 482 as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 2014, item 1599).

Law of 30th June 1995 regulating the legal situation of the Seventh Day Adventist Church in the Republic of Poland, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 97, item 481 as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 2014, item 1889).

Law of 30th June 1995 regulating the legal situation of the Baptist Church in the Republic of Poland, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 97, item 480 as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 2015, item 169).

Law of 20th February 1997 regulating the legal situation of the Old Catholic Mariavite Church in the Republic of Poland, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 41, item 253 as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 2015, item 14).

Law of 20th February 1997 regulating the legal situation of the Catholic Mariavite Church in the Republic of Poland, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 41, item 252 as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 2015, item 44).

Law of 20th February 1997 regulating the legal situation of the Union of Jewish Religious Communities in the Republic of Poland, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 41, item 251 as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 2014, item 1798).

Law of 20th February 1997 regulating the legal situation of the Pentecostal Church in the Republic of Poland, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 41, item 254 as amended (consolidated text: Journal of Laws [Dziennik Ustaw] of 2015, item 13).

The Regulation of 28th January 1934 of the Council of Ministers about the associations designed exclusively for the religious purposes of the Catholic Church, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 9, item 72.

The regulation of 10th December 1938 of the Council of Ministers – Internal Statute of the Orthodox Church in Poland, Journal of Laws [Dziennik Ustaw] No. 103, item 679.

Kwartalnik ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.