Granice uprawnień zarządu przymusowego w Galicji na przykładzie sporu pracowniczego w Ordynacji Przeworskiej (1933 r.)

Zbigniew Filipiak

Abstrakt

Limits of the Powers of the Forced Management in Galicia on the Example of an Employee Dispute in the Ordynacja Przeworsk (1933)

The article presents the matter of an employee dispute between the former head of the agricultural directorate of the Ordynacja (landed property in fideicommis) in Przeworsk (Polish Galicia), Stanisław Trzeciak, and the property management, which was under the control of the Lubomirski family. In 1933, the director was dismissed from his position, which was justified by his offensive behavior towards the compulsory administrator appointed on the estate. In the face of this, the employee obtained a legal opinion signed by the leading civilians of that time – (prof. Jagiellonian University, Stanisław Gołąb, and dr. Zygmunt Wusatowski), in which the illegality of immediate termination of the employment contract was proved on the basis of applicable regulations (both Austrian and Polish), case law and the guidelines of doctrine. Then S. Trzeciak sent a letter to the owner of Ordynacja Przeworsk, Andrzej Lubomirski with a detailed description of the case and his claims. This case of interwar employee relations is even more interesting, because they occurred in the specific conditions of fideicommis, which had an impact on the course and end of the dispute.

* Niniejsza publikacja została przygotowana w ramach projektu „Fideikomisy familijne w Drugiej Rzeczypospolitej w świetle orzecznictwa sądów cywilnych. Dzieje funkcjonowania feudalnej instytucji prawnej w obrocie prawnym państwa nowoczesnego” finansowanego ze środków grantu NCN 2017/27/B/HS5/02679 realizowanego w ramach Konkursu OPUS 14.

Słowa kluczowe: fideikomis, prawo pracy, zarząd przymusowy, Galicja, II Rzeczpospolita / fideicommis, labor law, forced management, Galicia, Second Polish Republic
References

Źródła archiwalne

Archiwum Państwowe w Przemyślu [APPr]

Akta J. Benbenka z Przeworska. Ordynacja, sygn. 33.

Akta Ordynacji Przeworsk i dóbr Horodenka 1926–1937, sygn. 165.

Małopolskie Towarzystwo Cukrownicze „Przeworsk” Spółka Akcyjna w Przeworsku, Akta dotyczące zobowiązań Ordynacji Przeworsk i firmy Plantacja Buraków Cukrowych S.A. Horodenka wobec MTC i ich egzekwowania (sygn. 155).

Starodruki i źródła drukowane

Ustanowa Ordynacyi Przeworskiej Książąt Lubomirskich, Lwów: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1928.

Źródła prawne

Kodeks postępowania cywilnego (zał. do obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z 1 XII 1932 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Kodeksu Postępowania Cywilnego) (Dz.U 1932 nr 112 poz. 934).

Rozporządzenie Prezydenta RP z 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych (Dz.U 1928 nr 35 poz. 323).

Rozporządzenie Prezydenta RP z 16 marca 1928 r. o umowie o pracę robotników (Dz.U 1928 nr 35 poz. 324).

Rozporządzenie Prezydenta RP z 27 października 1932 r. – Przepisy wprowadzające prawo o sądowym postępowaniu egzekucyjnym (Dz.U. 1932 nr 92 poz. 804).

Rozporządzenie Prezydenta RP z 27 października 1933 r. – Przepisy wprowadzające kodeks zobowiązań (Dz.U. 1933 nr 82 poz. 599).

Ustawa z dnia 27 maja 1896 r. o postępowaniu egzekucyjnem i zabezpieczającem (Ordynacya Egzekucyjna), Wydawnictwo ustaw austryackich w polskim przekładzie, t. III, przeł. i opr. A. Bàlasits, Lwów: Jakubowski & Zadurowicz 1897.

Opracowania

Baszak, Łukasz. „Regulacje prawne umowy o pracę pracowników umysłowych w latach 1928–1939”. Folia Iuridica Universitatis Wratislaviensis 5, z. 1 (2016): 9–24.

Dral, Antoni. „Rys historyczny rozwoju prawa pracy i ubezpieczeń społecznych w Polsce w okresie dwudziestolecia międzywojennego”. W: Ochrona pracy w okresie międzywojennym w Polsce. Studium historyczno-prawne, red. Karol Dąbrowski i Sebastian Kwiecień,15–41. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2015.

Galos, Adam. „Jan Goetz-Okocimski”. W: Polski słownik biograficzny, t. 8/1, z. 36. Wrocław [etc.]: Ossolineum, Wydawnictwo PAN, 1959. [PSB t. 8/1, z. 36].

Grzybowski, Stefan M. „Stanisław Gołąb”. W: Polski słownik biograficzny, t. 8/1, z. 36, Wrocław [etc.]: Ossolineum, Wydawnictwo PAN, 1959. [PSB t. 8/1, z. 36]

Jasiakiewicz, Wiktor. Retrospektywne spojrzenie na ustawodawstwo pracy i naukę prawa pracy w siedemdziesięcioleciu (1918–1988). Warszawa: Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, 1991.

Kargol, Tomasz. „Ziemiaństwo a uprzemysłowienie Galicji na przełomie XIX i XX w. (do 1918 r.)”. Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej 7 (2010): 133–49.

Kozaczka, Marian. Gospodarka ordynacji rodowych w Polsce 1918–1939. Rzeszów: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej, 1996.

Łyszczek, Rafał. „Wpływ regulacji prawnych państw zaborczych dotyczących organów egzekucji sądowej na zunifikowane ustawodawstwo polskie w okresie II Rzeczypospolitej – wybrane zagadnienia”. Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa 2 (2008): 233–51.

Organiściak, Wojciech. „Prawo pracy II Rzeczypospolitej. Szkic dla celów dydaktycznych”. Z Dziejów Prawa 2 (10) (2009): 233–57.

Neumann, Georg. Kommentar zur Exekutionsordnung, Wien: Manz, 1928

Raczyński, Aleksander. Polskie prawo pracy. Warszawa: Nakł.[adem] Księg.[arni] F. Hoesicka, 1930.

Sanojca, Karol. „Szkoła jako instytucja pracy. Pozycja prawna i problemy zawodowe nauczycieli szkół państwowych w okresie Drugiej Rzeczypospolitej”. W: Metamorfozy społeczne. Praca i społeczeństwo Drugiej Rzeczypospolitej, red. Włodzimierz Mędrzecki i Cecylia Leszczyńska, 277–91. Warszawa: Instytut Historii PAN, 2014.

Tyrowicz, Marian i Zdrada, Jerzy. „Andrzej Lubomirski”. W: Polski Słownik Biograficzny, t. 18/1, z. 76, Wrocław[etc.]: Ossolineum, Wydawnictwo PAN, 1973. [PSB t. 18/1, z. 76].

Wołoszyn, Małgorzata. Historia Ordynacji Przeworskiej Książąt Lubomirskich. Katalog wystawy. Rzeszów: Wydawnictwo Edytorial; Przeworsk: Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy, 2017.

Zdrada, Jerzy. „Kazimierz Lubomirski”. W: Polski Słownik Biograficzny, t. 18/1, z. 76, Wrocław [etc.]: Ossolineum, Wydawnictwo PAN, 1973. [PSB t. 18/1, z. 76].

Kwartalnik ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.