Wybrane kolekcje historyczne z zakresu historii medycyny i farmacji we współczesnych zbiorach muzealnych i bibliotekach naukowych Stambułu – część pierwsza

Bożena Płonka-Syroka

Abstrakt

Selected historical collections in the field of the history of medicine and pharmacy in the contemporary museum collections and scientific libraries of Istanbul. Part one

In the collections of Turkish public scientific institutions, museums and libraries, there are extensive resources of historical artifacts connected thematically with the history of medicine and pharmacy. They include mainly manuscript books in Arabic, Persian, Turkish and also in Greek and Latin, which were gathered in the capital of the Ottoman Empire. The historical and medical collections contain also numerous printed books, including critical editions of the work by the classic authors of Islamic medicine together with their translations into congressional languages. In Istanbul, we can also fi nd numerous examples of various types of devices and equipment used in connection with the treatment and production of medicines. The article consists of two parts. The first part presents the outline of the history of the evelopment of historical collections in Istanbul connected with the history of medicine and pharmacy. The second part describes selected museum facilities and collections.

Słowa kluczowe: historia medycyny i farmacji w Turcji, kolekcje historyczne Stambułu
References

Alkan E., Current Refl ections of the Turkish Bath Culture, [w:] A. Namal, A.D. Erdemir, B. Płonka-Syroka (red.), Tarihte saglik ve Su kültürü / Gesundheit und Wasserkultur in der Geschichte / Health and Water-Culture in History, Istanbul Medical Saglik ve Yayincilik Hiz. Tic. Ltd., Istanbul 2016.

Anagnostu S., From East to West: Creation, Transmission and Development of Phyto-Pharmaceutical Knowledge over the Centuries, [w:] A. Mat, H. Tekiner, B. Sen (red.), The Exchgange of Pharmaceutical Knowledge between East and West. Proceedings 42nd International Congress for the History of Pharmacy 8–11 September 2015 Istanbul, Maestro Advertising Co., Istanbul 2016.

Armstrong K., Krótka historia islamu, tłum. J. Włodarczyk, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2004.

Baran D., Turkish Baths in the Romanian Principalities, [w:] A.D. Erdemir, S. Erer, Ő. Usmanbas, B. Akgün (red.), 5th Balkan Cobgress on the History & Ethics of Medicine 11–15 October 2011 Istanbul. Abstracts and Proceedings Book, Nobel Tip Kitabevleri Ltd., Istanbul 2012.

Cantay G.G., Hammam – Thermal Spring (Terms, Architectuce, Bathing, Healing), [w:] A. Namal, A.D. Erdemir, B. Płonka-Syroka (red.), Tarihte saglik ve Su kültürü / Gesundheit und Wasserkultur in der Geschichte / Health and Water-Culture in History, Istanbul Medical Saglik ve Yayincilik Hiz. Tic. Ltd., Istanbul 2016.

Ceykan D., Sevumli S., Some Examples of „Multinational” Charaktr of Ottoman Medical Education and Service, [w:] A.D. Erdemir, S. Erer, Ő. Usmanbas, B. Akgün (red.), 5th Balkan Congress on the History & Ethics of Medicine 11–15 October 2011 Istabul. Abstracts and Proceedings Book, Nobel Tip Kitabevleri Ltd., Istanbul 2012.

Cremer J., Przytula H., Exil Türkey. Deutschsprächige Emigranten in der Türkey 1933–1945, München b.r.

Czajkowska A., Doświadczenie Wschodu w XVIII i XIX wieku w biografi ach kobiet (na przykładzie Salomei Pilsztynowej, Ludwiki Śniadeckiej i Jadwigi Zamojskiej), „Pamiętnik Literacki” 2018, R. CIX, z. 2.

Dramur R., The Medicine Chest in the National Palace at Dolmabahce, [w:] 12nd International Congress on the Turkish History of Medicine 10–13 December 2021 Istanbul, Istanbul University, 2013.

Dramur R., La pratique de la Pharmacie et de la médecine au 19éme siècle aux palais de l’Empire Ottoman, [w:] A. Mat, H. Tekiner, B. Sen (red.), The Exchgange of Pharmaceutical Knowledge between East and West. Proceedings 42nd International Congress for the History of Pharmacy 8–11 September 2015 Istanbul, Maestro Advertising Co., Istanbul 2016.

Erbay F., Istanbul Exhibitions as a Rescue for the History of Medicine, [w:] A.D. Erdemir, S. Erer, Ő. Usmanbas, B. Akgün (red.), 5th Balkan Cobgress on the History & Ethics of Medicine 11–15 October 2011 Istanbul. Abstracts and Proceedings Book, Nobel Tip Kitabevleri Ltd., Istanbul 2012.

Erbay F., The Role of Medical Museum in the Education of Medicine, [w:] A. Musajo-Somma (red.), The 39th International Society of History of Medicine Congress on the History of Medicine 5–10 September 2004, Italia, Bari 2005.

Gültekin E., Geschichte der modernen Hydrotherapie in der Türkey mit einigen originalen Beiträgen, [w:] A. Namal, A.D. Erdemir,   B. Płonka-Syroka (red.), Tarihte saglik ve Su kültürü / Gesundheit und Wasserkultur in der Geschichte / Health and Water-Culture in History, Istanbul Medical Saglik ve Yayincilik Hiz. Tic. Ltd., Istanbul 2016.

Haarmann U., Bachmann P. (red.), Die islamische Welt zwischn Mittelalter und Neuzeit. Festschrift für Hans Robert Roemer zum 65 Geburtstag, Ergon Verlag, Beirut–Wiesbaden 1979.

Imber C., Imperium Osmańskie 1300–1650, tłum. P. Zarawska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Kraków 2018.

Kaiogu F.G., Nazik S., Kadioglu S., Antakyali bilge hekimin Hamam kitabi, Büyüksehir Belediyesi Yayinlari, Hatay 2018.

Kernbauer A., Die Beziehungen österreichischer Universitäten, im besonderen jener von Prag und Graz, zur Universität Istanbul, [w:] A. Terzioglu (red.), Proceedings of the Internationl Symposium: Istanbul University and the European Universities on the Occasion ot the 550th Anniversary of the Foundation of Istanbul University, University of Istanbul, Istanbul 2004.

Kottek S.S., Maimonides (1138–1204) über Naturheilkunde, [w:] C.-P. Heidel (red.), Naturheilkunde und Judentum. Medizin und Judentum, t. 9, Mabuse Verlag, Frankfurt am Main 2008.

Kotynia O., Lekarstwa stosowane w medycynie proroka, [w:] B. Płonka- Syroka, Ł. Braun (red.), Kultura medyczna islamu, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2015.

Kompa A., Konstantynopolitańskie zabytki w Stambule, „Acta Universitatis Lodzensis. Folia Historica” 2011, z. 87.

Z Kosmowskich-Krajewska T., Pamiętnik, przygotowała do druku H. Czajecka, Kraków 1989.

Kyrkoudis Th., Soteriadu C., Pharmacy at the Crossroads of Trade, Science and Civilisation in Istanbul, [w:] A. Mat, H. Tekiner, B. Sen (red.), The Exchgange of Pharmaceutical Knowledge between East and West. Proceedings 42nd International Congress for the History of Pharmacy 8–11 September 2015 Istanbul, Maestro Advertising Co., Istanbul 2016.

Lafont O., Greek Science at the Centre of the Dialoque between Orient and Occident, [w:] A. Mat, H. Tekiner, B. Sen (red.), The Exchgange of Pharmaceutical Knowledge between East and West. Proceedings 42nd International Congress for the History of Pharmacy 8–11 September 2015 Istanbul, Maestro Advertising Co., Istanbul 2016.

Legowicz J., Historia fi lozofi i średniowiecznej Europy zachodniej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1980.

Lemaire G.-G., Orientalismus. Das Bild des Morgenlands in der Malerei. Mit einem Vorwort von Geneviéve Lacambre, Tandem Verlag, Potsdam 2010.

Lewicka P.B., Medicine for Muslims? Islamic Theologians, Non-Muslim Physicians and the Medical Cultur of th Mamluk Near East, “Annemarie Schimmel Kolleg Working Paper” 2012, nr 03.

Łątka J.S., Odaliski, poturczeńcy i uchodźcy. Z dziejów Polaków w Turcji, Wydawnictwo Universitas, Kraków 2001.

Łątka J.S., Słownik Polaków w Imperium Osmańskim i Republice Turcji, wyd. 2 poprawione i uzup., Wydawnictwo Towarzystwo Słowaków, Kraków 2015.

Maimonides, On Asthma. A Paralell Arabic-English text edited, translated and annotated by Gerrit Bos, Young University Press, Brigham 2002.

Mayer H.E., Historia wypraw krzyżowych, tłum. T. Zatorski, Biblioteka Historii Kościoła, Wydawnictwo WAM, Kraków 2008.

Mazaheri A., Życie codzienne muzułmanów w średniowieczu (wiek X–XIII), tłum. E. Bąkowska, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1972.

Mönnich M.W., Drug Therapy and Rhazes (865–925): Cultural Heritage and Innovation, [w:] A. Mat, H. Tekiner, B. Sen (red.), The Exchgange of Pharmaceutical Knowledge between East and West. Proceedings 42nd International Congress for the History of Pharmacy 8–11 September 2015 Istanbul, Maestro Advertising Co., Istanbul 2016.

Musiatewicz J., Lekarze w czasach przemian. Dziewiętnastowieczni egipscy absolwenci europejskich uczelni medycznych, [w:] B. Płonka-Syroka, Ł. Braun (red.), Kultura medyczna islamu, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2015.

Mutlu S., Michel S., Une Collection de Matiere Medicale Ottomane au Sein d’un Musee Universitaire a Paris, [w:] A. Mat, H. Tekiner, B. Sen (red.), The Exchgange of Pharmaceutical Knowledge between East and West. Proceedings 42nd International Congress for the History of Pharmacy 8–11 September 2015 Istanbul, Maestro Advertising Co., Istanbul 2016.

Namal A., Beiträge jüdischer Wissenschaftler u den vorklinischen Fächern der Medizin bei der türkischen Universitätsreform von 1933, [w:] A. Scholz, C.P. Heidel (red.), Emigrantenschicksale. Einfl uss der jüdischen Emigranten auf Sozialpolitik und Wissenschaft in den Aufnahmeländern, Medizin und Judentum, t. 7, Mabuse-Verlag, Frankfurt am Main 2004.

Namal A., Zwischen Emigration aus dem NS-Einfl ussbereich und Ankunft in Palästina bzw. Israel: Jüdische Wissenschaftler an der Universität Istanbul, [w:] C.P. Heidel (red.), Der Einfl uss des Zionismus auf Medizin und Gesundheitswesen, Medizin und Judentum, t. 8, Mabuse-Verlag, Frankfurt am Main 2006.

Namal A., Emigranten im Gesundheitswesen im Rahmen der türkischen Universitätsreform von 1933, [w:] R. Pfrepper (red.), Medizin-, Pharmazie- und Wissenschaftsgeschichte vom Mittelalter bis zur Gegenwart. Festschrift für Ingrid Kästner zum 65 Geburtstag, Shaker Verlag, Aachen 2007.

Namal A., Die Stellung der Juden in der osmanischen Geschichte der Medizin und Spuren ihrer heilkundischen Tätigkeit, [w:] C.-P. Heidel (red.), Naturheilkunde und Judentum. Medizin und Judentum, t. 9, Mabuse-Verlag, Frankfurt am Main 2008.

Namal A., Die Leipzigerin Dr. Cäcilie Leuchtenberger (geb. Nussenow) übernimmnt eine Stele an der medizinischen Fakulät der Universität Istanbul – Kurzer Zwischenhalt in einem von Migration geprägten Leben, [w:] B. Płonka-Syroka (red.), Człowiek, natura, kultura – studia z historii i antropologii medycyny i farmacji  społecznej, Studia Humanistyczne Wydziału Farmaceutycznego Akademii Medycznej we Wrocławiu, t. 2, Wrocław 2009.

Namal A., Turkish baths in history and their place in daily life, [w:] B. Płonka-Syroka, A. Kaźmierczak, S. Jandziś, A. Syroka (red.), Tradycje i perspektywy rozwoju kultury uzdrowiskowej w Iwoniczu-Zdroju w kontekście europejskim, Kultura uzdrowiskowa w Europie, t. 10, Ofi cyna Wydawnicza Arboretum, Wrocław 2018.

Nicolas M., La Pharmacie d’Offi cine Ottomane, [w:] A. Mat, H. Tekiner, B. Sen (red.), The Exchgange of Pharmaceutical Knowledge between East and West. Proceedings 42nd International Congress for the History of Pharmacy 8–11 September 2015 Istanbul, Maestro Advertising Co., Istanbul 2016.

Obolenski D., The Byzantine Commonwealth Eastern Europe 500–1453, London, Cardinal 1974.

Ojalvo H., Ottoman Sultans and Their Jewish Sobjects, http://www.sephardicstudies.org/sultans1.html.

Őzturk H., Turkish Baths in the Travel Book of Evliya Celebi: The City of Istanbul, [w:] A. Namal, A.D. Erdemir, B. Płonka-Syroka (red.), Tarihte saglik ve Su kültürü / Gesundheit und Wasserkultur in der Geschichte / Health and Water-Culture in History, Istanbul Medical Saglik ve Yayincilik Hiz. Tic. Ltd., Istanbul 2016.

Őztürk Y., A Virtual Historical Museum: the Case of Historical Sihhat Pharmacy (Tarihi Sihhat Eczanesi) in the Faculty of Anadolu University, [w:] A. Mat, H. Tekiner, B. Sen (red.), The Exchgange of Pharmaceutical Knowledge between East and West. Proceedings 42nd International Congress for the History of Pharmacy 8–11 September 2015 Istanbul, Maestro Advertising Co., Istanbul 2016.

Pentek Z., Cesarstwo łacińskie 1204–1261. Kolonialne państwo krzyżowców czy Neobizancjum?, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2004.

Piotrowska E., Zając R.M., Biblioteki w Stambule, „Czasopismo Biblioteki Głównej Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie” 2015, nr 7.

Płonka-Syroka B., Medycyna islamska w świetle średniowiecznych miniatur medycznych, [w:] B. Płonka-Syroka, Ł. Braun (red.), Kultura medyczna islamu, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2015.

Pormann P.E., Savage-Smith E., Medieval Islamic Medicine, Georgetown University Press, Georgetown 2007.

Reisman A., Turkey’s Modernization. Refuges from Nazism and Atatürks Vision, Washington DC, 2006.

Z Rusieckich Pilsztynowa S., Proceder podróży i życia mego awantur, redakcja i wstęp R. Pollak, tekst i przypisy przygotował M. Pełczyński, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1962.

Said E.W., Orientalizm, tłum. W. Kalinowski, wstęp Z. Żygulski jun., Warszawa 1991.

Sari N., Hydrotherapy as descripted in Ottoman Medical Manuscripts, [w:] A. Namal, A.D. Erdemir, B.Płonka-Syroka (red.), Saglik ve Su Kültürü / Gesundheit und Wasserkultur / Health and Water-Culture, Birinci Baski, Istanbul 2014.

Savage-Smith E., Medycyna, [w:] R. Rashed (red.), Historia nauki arabskiej, t. 3. Technika, alchemia, nauki przyrodnicze i medycyna, tłum. J. Kozłowska, K. Pachniak, Wydawnictwo Dialog, Warszawa 2005.

Schwartz P., Notgemeinschaft. Zur Emigration deutscher Wissenschaftler nach 1933 in die Türkey, opracowanie i wstęp H. Peukert, Metropolis Verlag, Marburg 1995.

Sen B., Deutsch-Türkische Beziehungen in der Pharmazie, [w:] A. Mat, H. Tekiner, B. Sen (red.), The Exchgange of Pharmaceutical Knowledge between East and West. Proceedings 42nd International Congress for the History of Pharmacy 8–11 September 2015

Istanbul, Maestro Advertising Co., Istanbul 2016.

Sen B., Nicolas M., Mat A., Les Relations Academiques en Pharmacie entre la France et la Turqie, [w:] A. Mat, H. Tekiner, B. Sen (red.), The Exchgange of Pharmaceutical Knowledge between East and West. Proceedings 42nd International Congress for the History of Pharmacy 8–11 September 2015 Istanbul, Maestro  dvertising Co., Istanbul 2016.

Sezgin F., The Istanbul Museum for the History of Science and Technology in Islam (An Overview), Culture Co., Istabul 2010.

Shefer-Mossensohn M., Ottoman Medicine: Healing and Medical Institutions, 1500–1700, State University of New York, Albany 2009.

Sinko T., Literatura grecka, t. 3, cz. 2, Wydawnictwo PAU, Kraków 1954.

Stern B., Medizin, Aberglaube und Geschlechtsleben in der Türkey. Mit Berücksichtigung der moslemischen Nachbarländern und der ehemaligen Vasallenstaaten, H. Barsdorf Verlag, Berlin 1903.

Stępniewska-Holzer B., Życie codzienne na Bliskim Wschodzie w XIX wieku, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2002.

Terzioglu A., Die Verdienste der österreichischen Ärzte, [w:] E. Lesky (red.), Wien und Weltmedizin, Böhlau Verlag, Wien–Köln–Graz 1974.

Terzioglu A., Lucius E. (red.), Ősterreichisch-Türkische Medizinische Beziehungen. Berichte des Symposiums von 28. und 29. April 1986 in Istanbul, University of Istanbul, Istanbul 1987.

Treatgold W.T., History of Byzantine State and Society, Stanford University Press, 1997.

Yildirim R., Ulman Y., A Look at the Ottoman Social and Medical Modernization through the Life of Dr. Servicen, „Bulgarian Historical Review” 2013, z. 3–4.