O ciągle nierozwiązanych problemach ogólnodostępnej edukacji utrudniających proces inkluzji uczniów/osób z niepełnosprawnością

Zdzisława Janiszewska-Nieścioruk

Abstrakt

W treści artykułu wskazano na te słabości czy utrudnienia w przestrzeni ogólnodostępnej edukacji, które proces społecznej inkluzji osób z niepełnosprawnościami czynią ciągle problematycznym. Kwestie, na których się skupiono, to przede wszystkim brak działań na rzecz budowania kapitału społecznego w szkole, jako niezbędnej bazy do praktykowania w niej wzajemnej, opartej na zaufaniu i szacunku współpracy, otwartej na możliwość włączania w nią rodzin uczniów i lokalnej wspólnoty. Za równie istotny i dlatego domagający się szybkich rozwiązań uznano problem ubóstwa, które zbyt często jest powodem wykluczania i marginalizowania uczniów nim dotkniętych przez pełnosprawnych rówieśników i szkolny personel. To podwójne wykluczenie dzieci z rodzin ubogich obliguje wszystkie angażujące się w ich edukację i wspieranie podmioty do działań zorientowanych na kompensacją przez szkołę socjalizacyjnej funkcji rodziny. W tekście podjęto tak że, zbyt rzadko w kontekście inkluzji edukacyjnej analizowany wątek, jakim jest nuda w szkole i jej destrukcyjny wpływ na uczniów i proces ich włączania.

On the still unresolved problems of public education obstructing the process of inclusion of students/people with disabilities

The article presents weaknesses and difficulties in the area of public education, in which the process of social inclusion of people with disabilities is still problematic. The main focus of this paper is the lack of measures needed to build the school's social capital, which remains a necessary base to practice simultaneously, based on the cooperation of both trust and respect, open to the possibility of including the pupils' families and the local community. The issue of poverty, which often becomes the reason of exclusion and marginalisation of students by their non-disabled peers and school staff, is equally important. This double exclusion of children from poor families obliges all ntities involved in their education and support to actions aimed at the school's compensation, through the socializing function of a family. The article also delineates a very rarely analyzed, in the context of educational inclusion, thread of boredom at school and its destructive impact on pupils and the process of their inclusion.

Słowa kluczowe: edukacja inkluzyjna, uczeń/osoba z niepełnosprawnością, uczeń/osoba o specjalnych potrzebach, kapitał społeczny, ubóstwo, nuda w szkole / inclusive education, students/people with disabilities, students/people with special needs, social capital, poverty, boredom at school
References

Czapiński J. (2015), Stan społeczeństwa obywatelskiego [w:] Diagnoza Społeczna. Warunki i jakość życia Polaków. Raport, J. Czapiński, T. Panek (red.), Rada Monitoringu Społecznego, Warszawa, s. 332–372.

Czerepaniak-Walczak M. (2015), Kultura szkoły – o jej złożoności i wielowymiarowości, „Pedagogika Społeczna”, nr 3(57), s. 77–87.

Działek J. (2011), Kapitał społeczny – ujęcia teoretyczne i praktyka badawcza, „Studia Regionalne i Lokalne”, nr 3 (45), s. 100–118.

Finkielsztein M. (2016), Istotność nudy w szkole: interdyscyplinarny przegląd badań [w:] Edukacja w zglobalizowanym świecie, V. Tanaś, W. Welskop (red.), Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Biznesu i Nauk o Zdrowiu, Łódź.

Gawlicz K., Rudnicki P., Starnawski M. (2015), Dyskryminacja w edukacji – przegląd wybranych polskich badań [w:] Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona. O budowaniu edukacji antydyskryminacyjnej w systemie edukacji formalnej w Polsce. Raport z badań, K. Gawlicz, P. Rudnicki, M. Starnawski (red.), Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej, Warszawa.

Janiszewska-Nieścioruk Z., Grzegorzewska I., Herberger J. i in. (2015), Człowiek wobec wyzwań i zagrożeń współczesności. Rozwój – rodzina – edukacja, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra.

Jarosz M. (2002), Ubóstwo [w:] Encyklopedia socjologii, t. 4, Oficyna Naukowa, Warszawa.

Kaźmierczak-Kałużna I. (2012), Ubóstwo jako problem społeczny. Kwestie terminologiczne i ustalenia empiryczne, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 1, s. 147–157.

Kwieciński Z. (1995), Praca w szkole jako złudzenie (studium przypadku) [w:] Socjopatologia edukacji, Z. Kwieciński (red.), wyd. 2 popr. MWN, Olecko.

Kwieciński Z. (2002), Wykluczanie, Wydawnictwo UMK, Toruń.

Kwieciński Z. (2012), Edukacja jako blokada rozwoju. Hipotezy dysfunkcjonalności po 20 latach, „Nauka”, nr 4, s. 77–85.

Mikiewicz P. (2011), Zmiany we współczesnym systemie edukacyjnym w Polsce [w:] Kapitał społeczny i edukacja. Badanie porównawcze pomiędzy Polską i Islandią. Raport podsumowujący, P. Mikiewicz (red.), DSW, Wrocław.

Mikiewicz P., Jonasson J.T. (2011), Czy możliwa jest polityka kapitału społecznego poprzez edukację? [w:] Kapitał społeczny i edukacja. Badanie porównawcze pomiędzy Polską i Islandią. Raport podsumowujący, P. Mikiewicz (red.), DSW, Wrocław.

Monitor Polski, Dz. Urz. RP, Warszawa, dnia 16 maja 2013 r., poz. 378, Uchwała Nr 61 Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie przyjęcia „Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego 2020” http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20130000378/O/M20130378.pdf [dostęp: 16.10.2018].

Raport o biedzie, Szlachetna Paczka 2017, https://szp.azureedge.net/Web/upload/raport2017/raport_o_biedzie_2017_v2.pdf [dostęp: 20.09.2018].

Rodzice protestowali, resort zmienia przepisy. Nauczanie indywidualne nie tylko w domu https://www.tvn24.pl/wiadomosci-z-kraju,3/men-zmienia-przepisy-dotyczace-nauczania-indywidualnego,740194.html [dostęp: 4.10.2018].

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży (Dz. U. 2017 poz. 1616), http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20170001616/O/D20171616.pdf [dostęp: 4.10.2018].

Sadowska S. (2005), Ku edukacji zorientowanej na zmianę społecznego obrazu osób niepełnosprawnych, Wydawnictwo Edukacyjne AKAPIT, Toruń.

Senge P. (2003), Piąta dyscyplina. Teoria i praktyka organizacji uczących siê, tłum. H. Korolewska-Mróz, Oficyna Ekonomiczna, Kraków.

Stańczyk P. (2012), Nuda w szkole – między alienacją a emancypacją, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja”, nr 3(59), s. 35–56.

Szlachetna Paczka 2018, Raport o biedzie, https://szp.azureedge.net/upload/bieda2018/szlachetna-paczka-raport-o-biedzie-2018.pdf [dostęp: 20.09.2018].

Tarkowska E. (2008), „Nie masz kasy. Jesteś nikim”. O pogłębianiu nierówności przez szkołę [w:] Wychowanie. Pojęcia, procesy, konteksty, M. Dudzikowa, M. Czerepaniak-Walczak (red.), t. 4, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk

Tarkowska E. (2011), Ubóstwo dzieci w Polsce [w:] Ubóstwo i wykluczenie społeczne w Polsce. Raport krajowy Polskiej Koalicji Social Watch i Polskiego Komitetu European Anti-Powerty Network, R. Szarffenberg (red.), Kampania Przeciw Homofobii, Warszawa.

Tarkowska E. (2012) „Dałem głos ubogim…”. Ryszard Kapuściński o ubóstwie i ludziach ubogich, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 1, s. 37–50.